મયા ચાસ્ય પ્રતિજ્ઞાતં યદ્યસ્મત્કન્યા યા કાચિદ્ભગવંતં વરયતિ તત્કન્યાચ્છંદે નાહં પરિપંથાનં કરિષ્યામીત્યાકર્ણ્ય સર્વા એવ તાઃ કન્યાઃ સાનુરાગાઃ સપ્રમદાઃ કરેણવ ઇવ મૃગયૂથપતિં તમૃષિમહમહમિકયા વરયાંબભૂવુરૂચુશ્ચ
અને મેં તેમને વચન આપ્યું છે કે અમારી કન્યાઓમાંથી જે કોઈ પણ પુજ્ય ઋષિને પસંદ કરશે, તેની પસંદગીમાં હું કોઈ વિઘ્ન લાવિશ નહીં. આ સાંભળી, બધી કન્યાઓ પ્રેમ અને ઉત્સાહથી, જાણે હાથીણો પોતાના ટોળાના નેતા તરફ આકર્ષાય, તેમ ઋષિને પસંદ કરવા ઉત્સુક બની અને બોલી ઉઠી.
અલં ભગિન્યોહમિમં વૃણોમિ વૃણોમ્યહં નૈષ તવાનુરૂપઃ । મમૈષ ભર્ત્તા વિધિનૈવ સૃષ્ટસ્સૃષ્ટાહમસ્યોપશમં પ્રયાહિ
બસ બહેન, હું તેમને પસંદ કરું છું, હું પસંદ કરું છું! તેઓ તારી માટે યોગ્ય નથી. તેઓ મારા પતિ છે, ભાગ્યે મને એમના માટે જ બનાવેલી છે. તું શાંતિથી રહી જા.
વૃતો મયાયં પ્રથમં મયાયં ગૃહં વિશન્નેવ વિહન્યસે કિમ્ । મયા મયોતિક્ષિતિપાત્મજાનાં તદર્થમત્યર્થકલિર્બભૂવ
હું પહેલેથી જ તેમને પસંદ કરી લીધા છે; હું પસંદ કરી લીધા છે! જ્યારે તેઓ મારા ઘરમાં આવે છે ત્યારે તું મને કેમ અટકાવું છે? મારી જ વાત છે, મારી જ વાત છે! રાજાની બધી દીકરીઓમાં એ માટે ભારે ઝઘડો થયો.
યદા મુનિસ્તાભિરતીવહાર્દાદ્વૃતસ્સ કન્યાભિરનિંદ્યકીર્તિઃ । તદા સ કન્યાધિકૃતો નૃપાય યથાવદાચષ્ટ વિનમ્રમૂર્ત્તિઃ
જ્યારે નિર્દોષ પ્રતિષ્ઠાવાળા ઋષિને કન્યાઓએ ખૂબ પ્રેમથી પસંદ કર્યા, ત્યારે તેમણે સૌ કન્યાઓના અધિકારી બની, વિનમ્રતાથી રાજાને યોગ્ય રીતે જાણ કરી.
શ્રીપરાશર ઉવાચ । તદવગમાત્કિંકિમેતત્કથમેતત્કિં કિં કરોમિ કિં મયાભિહિતમિત્યાકુલમતિરનિચ્છન્નપિ કથમપિ રાજાનુમેને
શ્રી પરાશરે કહ્યું: આ સમજ્યા પછી, 'આ શું છે? આવું કેમ થયું? હવે હું શું કરું? શું બોલવું?'—આવી ગભરાટભરી મનસ્થિતિમાં, રાજાએ ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ, કોઈ રીતે સંમતિ આપી.
કૃતાનુરૂપવિવાહશ્ચ મહર્ષિસ્સકલા એવ તાઃ કન્યાસ્સ્વમાશ્રમમનયત્
મહાન ઋષિએ બધી કન્યાઓ સાથે યોગ્ય રીતે વિવાહ કરીને તેમને પોતાના આશ્રમમાં લઈ ગયા.
તત્ર ચાઽશેષશિલ્પકલ્પપ્રણેતારં ધાતારમિવાન્યં વિશ્વકર્માણમાહૂય સકલકન્યાનામેકૈકસ્યાઃ પ્રોત્ફુલ્લપંકજાઃ કૂજત્કલહંસકારંડવાદિવિહંગમાભિરામજલાશયાસ્સોપધાનાઃ । સાવકાશાસ્સાધુશય્યાપરિચ્છદાઃ પ્રાસાદાઃ ક્રિયંતામિત્યાદિદેશ
ત્યાં તેમણે બધા કળા-હુનરની શરૂઆત કરનાર બીજા વિશ્વકર્માને બોલાવી, દરેક કન્યાના માટે સુંદર મહેલો, નરમ પથારા, ખીલેલા કમળવાળા તળાવ, કલરવ કરતા હંસ-કરંડા અને બીજા પક્ષીઓ, મોહક બગીચા અને સારા સુવિધાઓથી સજ્જ મહેલો બનાવવાની today આપી.
તચ્ચ તથૈવાનુષ્ઠિતમશ્ષોશિલ્પવિશેષાચાર્યસ્ત્વષ્ટા દર્શિતવાન્
અને એ પ્રમાણે જ થયું; વિશેષ કળાના આચાર્ય ત્વષ્ટાએ પોતાની કળા બતાવી.
તતઃ પરમર્ષિણા સૌભરિણાજ્ઞપ્તસ્તેષુ ગૃહેષ્વનિવાર્યાનંદકુંદમહાનિધિરાસાંચક્રે
પછી પરમ ઋષિ સૌભરીના આદેશથી એ ઘરોમાં અખૂટ આનંદનો ખજાનો સ્થાપિત થયો.
તતોઽનવરતેન ભક્ષ્યભોજ્યલેહ્યાદ્યુપભોગૈરાગતાનુગતભૃત્યાદીનહર્નિશમશ્ષોગૃહેષુ તાઃ ક્ષિતીશદુહિતરો ભોજયામાસુઃ
પછી સતત વિવિધ ખોરાક, મીઠાઈઓ, લાડવા અને બીજા આનંદદાયક વસ્તુઓથી, રાજાની દીકરીઓ અને તેમના સેવકોને દિવસ-રાત એ સુંદર ઘરોમાં સેવા આપવામાં આવી.
એકદા તુ દુહિતૃસ્નેહાકૃષ્ટહૃદયસ્સ મહીપતિરતિદુઃખિતાસ્તા ઉત સુખિતા વા ઇતિ વિચિંત્ય તસ્ય મહર્ષેરાશ્રમસમીપમુપેત્ય સ્ફુરદંશુમાલાલલામાં સ્ફટિકમયપ્રાસાદમાલામતિરમ્યોપવનજલાશયાં દદર્શ
એક દિવસ રાજા, દીકરીઓ માટેના પ્રેમથી, 'એ લોકો દુઃખી છે કે ખુશ છે?' એમ વિચારી, મહર્ષિના આશ્રમ પાસે ગયા. ત્યાં તેમણે તેજસ્વી ફૂલોની માળા અને ઝગમગતા સ્ફટિકના મહેલો, મોહક બગીચા અને કમળવાળા તળાવ જોયા.
પ્રવિશ્ય ચૈકં પ્રાસાદમાત્મજાં પરિષ્વજ્ય કૃતાસનપરિગ્રહઃ પ્રવૃદ્ધસ્નેહનયનાંબુગર્ભનયનોબ્રવીત્
પછી એક મહેલમાં પ્રવેશી, દીકરીને વળગી, બેઠા અને પ્રેમથી આંખોમાં આંસુ ભરાઈ ગયા, અને બોલ્યા.
અપ્યત્ર વત્સે ભવત્યાસ્સુખમુત કિંચિદસુખમપિ તે મહર્ષિસ્સ્નેહવાનુત ન સ્મર્યતેસ્મદ્ગૃહવાસ ઇત્યુક્તા તં તનયા પિતરમાહ
'બેટી, તને અહીં સુખ છે કે કંઈક દુઃખ છે? મહર્ષિ તારો પ્રેમાળ છે કે તને અમારા ઘરે રહેવું યાદ આવે છે?' એમ પુછતાં, દીકરીએ પિતાને જવાબ આપ્યો.
તાતાતિરમણીયઃ પ્રાસાદોત્રાતિમનોજ્ઞમુપવનમેતે કલવાક્યવિહંગમાભિરુતાઃ પ્રોત્ફુલ્લપદ્માકરજલાશયાઃ મનોનુકૂલભક્ષ્યભોજ્યાનુલેપનવસ્ત્રભૂષણાદિભોગો મૃદૂનિ શયનાસનાનિ સર્વસંપત્સમેતં મે ગાર્હસ્થ્યમ્
'પપ્પા, આ મહેલ ખૂબ જ મનોહર છે, બગીચા અતિ રમણીય છે, પક્ષીઓ મીઠા સ્વરે ગાય છે, ખીલેલા કમળવાળા તળાવ છે, ખોરાક, મીઠાઈ, સુગંધિત તૈલ, વસ્ત્રો, આભૂષણો અને બધું જ સુખદાયક છે, પથારા અને બેઠકો પણ નરમ છે. મારું ઘરેલું જીવન સર્વે રીતે પૂર્ણ છે.'
તથાપિ કેન વા જન્મભૂમિર્ન સ્મર્યતે
'છતાં પણ, જન્મભૂમિને કોણ ભૂલી શકે?
ત્વત્પ્રસાદાદિદમશ્ષોમતિશોભનમ્
'પપ્પા, અહીં જે બધું સુંદર છે એ તો તમારાં આશીર્વાદથી જ મળ્યું છે.'
કિં ત્વેકં મમૈતદ્દુઃખકારણં યદસ્મદ્ગૃહાન્મહર્ષિરયમ્મદ્ભર્ત્તા ન વિષ્ક્રામતિ મમૈવ કેવલમતિપ્રીત્યા સમીપપરિવર્ત્તિનીનામન્યાસામસ્મદ્ભગિનીનામ્
પણ એક વાત મને દુઃખ આપે છે – આ મહર્ષિ, મારા પતિ, મારા માટે ખાસ પ્રેમથી માત્ર અમારા ઘરમાં જ રહે છે, જ્યારે અન્ય પત્નીઓ, એટલે કે મારી બહેનો પાસે જતાં રહે છે.
એવં ચ મમ સોદર્યોતિદુઃખિતા ઇત્યેવમતિદુઃખકારણમિત્યુક્તસ્તયા દ્વિતીયં પ્રાસાદમુપેત્ય સ્વતનયાં પરિષ્વજ્યોપવિષ્ટસ્તથૈવ પૃષ્ટવાન્
જ્યારે તેણે કહ્યું કે, 'મારી સહપત્ની ખૂબ જ દુઃખી છે,' અને આ જ તેના મોટા દુઃખનું કારણ ગણાવ્યું, ત્યારે તે બીજા મહેલમાં ગયો, ત્યાં પોતાની દીકરીને હળવે હાથે વળગી, બેઠો અને એ જ રીતે પૂછ્યું.
તયાપિ ચ સર્વમેતત્તત્પ્રાસાદાદ્યુપભોગસુખં ભૃશમાખ્યાતં મમૈવ કેવલમતિપ્રીત્યા પાર્શ્વપરિવર્ત્તિનીનામન્યાસામસ્મદ્ભગિનીનામિત્યેવમાદિશ્રુત્વા સમસ્તપ્રાસાદેષુ રાજા પ્રવિવેશ તનયાં તનયાં તથૈવાવૃચ્છત્
તે દીકરીએ પણ પોતાના મહેલમાં મળતા સુખ-આનંદની વાત વિગતે કહી, અને કહ્યું, 'મારા પર વિશેષ પ્રેમથી, મારા જ નજીક રહે છે, અન્ય પત્નીઓ, એટલે કે મારી બહેનો પાસે નથી જતાં.' આવું દરેક પાસેથી સાંભળીને રાજાએ બધા મહેલોમાં જઈને દરેક દીકરીને એ જ રીતે પૂછ્યું.
સર્વાભિશ્ચ તાભિસ્તથૈવાભિહિતઃ પરિતોષવિસ્મયનિર્ભરવિવશહૃદયો ભગવંતં સૌભરિમેકાંતાવસ્થિતમુપેત્ય કૃતપૂજોબ્રવીત્
બધી દીકરીઓએ પણ એ જ રીતે કહ્યું. રાજાનું હૃદય આનંદ અને આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું. પછી તે એકાંતમાં બેઠેલા સૌભરી મહાત્માને મળ્યો, પૂજા કરીને કહ્યું:
દૃષ્ટસ્તે ભગવન્ સુમહાનેષ સિદ્ધિપ્રભાવો નૈવંવિધમન્યસ્ય કસ્યચિદસ્માભિર્વિભૂતિભિર્વિલસિતમુપલક્ષિતં યદેતદ્ભગવતસ્તપસઃ ફલમિત્યભિપૂજ્ય તમૃષિં તત્રૈવ તેન ઋષિવર્યેણ સહ કિંચિત્કાલમભિમતોપભોગાન્ બુભુજે સ્વપુરં ચ જગામ
હે મહાત્મા, મેં તમારી મહાન સિદ્ધિની શક્તિ જોઈ છે. આવી વૈભવશાળી સ્થિતિ કોઈની પણ મેં ક્યારેય જોઈ નથી. આ તો તમારા તપનો ફળ છે, એમ મને સમજાયું. એ ઋષિને સન્માન આપીને, રાજાએ થોડો સમય ત્યાં રહીને મનગમતા સુખ ભોગવ્યા અને પછી પોતાના શહેરે પાછા ગયો.
કાલેન ગચ્છતા તસ્ય તાસુ રાજતનયાસુ પુત્રશતં સાર્ધમભવત્
સમય જતાં, રાજકન્યાઓ પાસેથી તેને સો પુત્રો થયા.
અનુદિનાનુરૂઢસ્નેહપ્રસરશ્ચ સ તત્રાતીવમમતાકૃષ્ટહૃદયોઽભવત્
દરરોજ તેનું પ્રેમ વધતું ગયું અને હૃદયમાં અત્યંત મમતા જમાઈ ગઈ.
અપ્યેતેઽસ્મત્પુત્રાઃ કલભાષિણઃ પદ્ભ્યાં ગચ્છેયુઃ અપ્યેતે યૌવનિનો ભવેયુઃ અપિ કૃતદારાનેતાન્ પશ્યેયમપ્યેષાં પુત્રા ભવેયુઃ અપ્યેતત્પુત્રાન્પુત્રસમન્વિતાન્પશ્યામીત્યાદિમનોરથાનનુદિનં કાલસંપત્તિપ્રવૃદ્ધાનુપેક્ષ્યૈતચ્ચિંતયામાસ
આ મારા પુત્રો, જે હાલ વાછરડાં જેવું બોલે છે, શું ક્યારેક પોતાના પગે ચાલશે? શું યુવાન થશે? શું હું તેમને લગ્ન કરતો જોઈશ? શું તેમને પણ સંતાન થશે? શું હું મારા પુત્રોને તેમના સંતાનો સાથે જોઈશ? આવાં અનેક મનમાં ઉઠતા વિચારો, સમય જતાં, રોજે રોજ વધતા ગયા અને તે બધું ભૂલીને એ જ વિચારતો રહ્યો.
અહો મે મોહસ્યાતિવિસ્તારઃ
અરે! મારા મોહનો વિસ્તાર કેટલો મોટો છે!
મનોરથાનાં ન સમાપ્તિરસ્તિ વર્ષાયુતેનાપ્યથ વાપિ લક્ષૈઃ । પૂર્ણેષુપૂર્ણેષુ મનોરથાનામુત્પત્તયસ્સંતિ પુનર્નવાનામ્
ઇચ્છાઓનો અંત તો દસ હજાર કે લાખ વર્ષમાં પણ આવતો નથી; એક પૂરી થાય તો બીજી નવી ઇચ્છા ઊભી થાય છે.
પદ્ભ્યાં ગતા યૌવનિનશ્ચ જાતા દારૈશ્ચ સંયોગમિતાઃ પ્રસૂતાઃ । દૃષ્ટાઃ સુતાસ્તત્તનયપ્રસૂતિં દ્રષ્ટું પુનર્વાંચ્છતિ મેંઽતરાત્મા
પુત્રો પોતાના પગે ચાલે, યુવાન બને, લગ્ન કરે, સંતાન થાય – એ બધું જોઈને પણ મનમાં ફરીથી એમ થાય છે કે, હવે તેમના સંતાનોને જન્મતા જોઈશ.
દ્રક્ષ્યામિ તેષામિતિ ચેત્પ્રસૂતિં મનોરથો મે ભવિતા તતોન્યઃ । પૂર્ણેપિ તત્રાપ્યપરસ્ય જન્મ નિવાર્યતે કેન મનોરથસ્ય
જો હું વિચારું કે, 'હવે તેમના સંતાનોને જોઈશ,' તો પછી બીજી ઇચ્છા ઊભી થાય છે; એ પણ પૂરી થાય તો ત્રીજી ઊભી થાય – ઇચ્છાઓને રોકી શકે એવો કોણ છે?
આમૃત્યુતો નૈવ મનોરથાનામંતોસ્તિ વિજ્ઞાતમિદં મયાદ્ય । મનોરથાસક્તિપરસ્ય ચિત્તં ન જાયતે વૈ પરમાર્થસંગિ
હવે મને સમજાયું છે કે, ઇચ્છાઓ તો મૃત્યુ સુધી પણ કદી પૂરી થતી નથી; ઇચ્છાઓમાં જકડાયેલું મન કદી સાચા તત્વને પામતું નથી.
સ મે સમાધિર્જલવાસમિત્રમત્સ્યસ્ય સંગાત્સહસૈવ નષ્ટઃ । પરિગ્રહસ્સંગકૃતો મયાયં પરિગ્રહોત્થા ચ મમાતિલિપ્સા
જળમાં રહેલા માછલીઓની સંગતથી જે ધ્યાન પ્રાપ્ત થયું હતું, એ અચાનક ગુમ થઈ ગયું; આ મમતા મેં જ ઊભી કરી છે અને એમાંથી વધુ લાલચ જન્મી છે.