સૌભરિરુવાચ । નરેંદ્ર કસ્માત્સમુપૈષિ ચિંતામસહ્યમુક્તં ન મયાત્ર કિંચિત્ ।। યાવશ્યદેયા તનયા તયૈવ કૃતાર્થતા નો યદિ કિં ન લબ્ધા
સૌભરીએ કહ્યું: હે રાજા, તમે આટલી અસહ્ય ચિંતામાં કેમ પડ્યા? મેં અહીં કંઈ કહ્યું નથી. જો કોઈ દીકરી આપવાની હોય તો તે મારી ઇચ્છા પૂરી કરે; નહીં તો હું કેમ ન પામું?
શ્રીપરાશર ઉવાચ । અથ તસ્ય ભગવતશ્શાપભીતસ્સપ્રશ્રયસ્તમુવાચાસૌ રાજા
શ્રી પરાશરે કહ્યું: પછી, ઋષિના શાપથી ડરાઈ અને વિનમ્રતાથી રાજાએ તેને કહ્યું.
રાજોવાચ । ભગવન્ અસ્મત્કુલસ્થિતિરિયં ય એવ કન્યાભિરુચિતોઽભિજનવાન્વરસ્તસ્મૈ કન્યા પ્રદીયતે ભગવદ્યાચ્ઞા ચાસ્મન્મનોરથાનામપ્યતિગોચરવર્ત્તિની કથમપ્યેષા સંજાતા તદેવમુપસ્થિતે ન વિદ્મઃ કિં કુર્મ ઇત્યેતન્મયાઽચિંત્યત ઇત્યભિહિતે ચ તેન ભૂભુજા મુનિરચિંતયત્
રાજાએ કહ્યું: હે ભગવન, અમારી કુટુંબની રીત એવી છે કે, જે દીકરી યોગ્ય વર પસંદ કરે, તેને તે આપવામાં આવે છે. તમારી વિનંતી અમારી ઇચ્છાથી પર છે; આવી સ્થિતિ કેવી રીતે આવી, શું કરવું એ મને સમજાતું નથી. આમ વિચાર્યું અને એમ કહીને રાજાએ કહ્યું; ઋષિએ પણ વિચાર કર્યો.
અયમન્યોઽસ્મત્પ્રત્યાખ્યાનોપાયો વૃદ્ધોયમનભિમતઃ સ્ત્રીણાં કિમત કન્યાકાનામિત્યમુના સંચિંત્યૈતદભિહિતમેવમસ્તુ તથા કરિષ્યામીતિ સંચિંત્ય માંધાતારમુવાચ
આ તો ના પાડવાનો બીજો ઉપાય છે: હું વૃદ્ધ અને સ્ત્રીઓ માટે અપ્રિય છું, તો કઈ દીકરી મને પસંદ કરશે? આમ વિચારી, તેણે મનમાં કહ્યું: 'જેમ હોય તેમ, હું એમ જ કરીશ,' અને માંધાતીને કહ્યું.
યદ્યેવં તદાદિશ્યતામસ્માકં પ્રવેશાય । કંન્યાંતઃપુરં વર્ષવરો યદિ કન્યૈવ કાચિન્મામભિલષતિ તદાહં દારસંગ્રહં કરિષ્યામિ અન્યથા ચેત્તદલમસ્માકમેતેનાતીતકાલારંભણેનેત્યુક્ત્વા વિરરામ
જો આવું હોય, તો મને કન્યાઓના અંતઃપુરમાં જવા દો. જો કોઈ કન્યા મને પસંદ કરે, તો હું તેને પત્ની રૂપે સ્વીકારીશ; નહિ તો, આ વિષય અહીં પૂરતો, હવે વધુ આગળ ન વધારીએ. એમ કહીને સૌભરી ચુપ રહ્યો.
તતશ્ચ માંધાત્રા મુનિશાપશંકિતેન કન્યાંતઃપુરવર્ષધરસ્સમાજ્ઞપ્તઃ
પછી, રાજા માંધાતીએ ઋષિના શાપના ભયથી કન્યાઓના અંતઃપુરના સેવકને આદેશ આપ્યો.
તેન સહ કન્યાંતઃપુરં પ્રવિશન્નેવ ભગવાનખિલસિદ્ધગંધર્વેભ્યોતિશયેન કમનીયં રૂપમકરોત્
તે સેવક સાથે અંતઃપુરમાં પ્રવેશતાં, ઋષિએ પોતે એટલો સુંદર રૂપ ધારણ કર્યો કે, બધા ગંધર્વો પણ તેની સામે ફિકા પડે.
પ્રવેશ્ય ચ તમૃષિમંતઃપુરે વર્ષધરસ્તાઃ કન્યાઃ પ્રાહ
ઋષિને અંતઃપુરમાં લઈ જઈને, સેવકે તમામ કન્યાઓને સંબોધન કર્યું.
ભવતીનાં જનયિતા મહારાજસ્સમાજ્ઞાપયતિ
તમારા પિતા મહારાજે આદેશ આપ્યો છે.
અયમસ્માન્ બ્રહ્મર્ષિઃ કન્યાર્થં સમભ્યાગતઃ
આ મહાન બ્રાહ્મણ ઋષિ કન્યાના માટે અમારી પાસે આવ્યા છે.
મયા ચાસ્ય પ્રતિજ્ઞાતં યદ્યસ્મત્કન્યા યા કાચિદ્ભગવંતં વરયતિ તત્કન્યાચ્છંદે નાહં પરિપંથાનં કરિષ્યામીત્યાકર્ણ્ય સર્વા એવ તાઃ કન્યાઃ સાનુરાગાઃ સપ્રમદાઃ કરેણવ ઇવ મૃગયૂથપતિં તમૃષિમહમહમિકયા વરયાંબભૂવુરૂચુશ્ચ
અને મેં તેમને વચન આપ્યું છે કે અમારી કન્યાઓમાંથી જે કોઈ પણ પુજ્ય ઋષિને પસંદ કરશે, તેની પસંદગીમાં હું કોઈ વિઘ્ન લાવિશ નહીં. આ સાંભળી, બધી કન્યાઓ પ્રેમ અને ઉત્સાહથી, જાણે હાથીણો પોતાના ટોળાના નેતા તરફ આકર્ષાય, તેમ ઋષિને પસંદ કરવા ઉત્સુક બની અને બોલી ઉઠી.
અલં ભગિન્યોહમિમં વૃણોમિ વૃણોમ્યહં નૈષ તવાનુરૂપઃ । મમૈષ ભર્ત્તા વિધિનૈવ સૃષ્ટસ્સૃષ્ટાહમસ્યોપશમં પ્રયાહિ
બસ બહેન, હું તેમને પસંદ કરું છું, હું પસંદ કરું છું! તેઓ તારી માટે યોગ્ય નથી. તેઓ મારા પતિ છે, ભાગ્યે મને એમના માટે જ બનાવેલી છે. તું શાંતિથી રહી જા.
વૃતો મયાયં પ્રથમં મયાયં ગૃહં વિશન્નેવ વિહન્યસે કિમ્ । મયા મયોતિક્ષિતિપાત્મજાનાં તદર્થમત્યર્થકલિર્બભૂવ
હું પહેલેથી જ તેમને પસંદ કરી લીધા છે; હું પસંદ કરી લીધા છે! જ્યારે તેઓ મારા ઘરમાં આવે છે ત્યારે તું મને કેમ અટકાવું છે? મારી જ વાત છે, મારી જ વાત છે! રાજાની બધી દીકરીઓમાં એ માટે ભારે ઝઘડો થયો.
યદા મુનિસ્તાભિરતીવહાર્દાદ્વૃતસ્સ કન્યાભિરનિંદ્યકીર્તિઃ । તદા સ કન્યાધિકૃતો નૃપાય યથાવદાચષ્ટ વિનમ્રમૂર્ત્તિઃ
જ્યારે નિર્દોષ પ્રતિષ્ઠાવાળા ઋષિને કન્યાઓએ ખૂબ પ્રેમથી પસંદ કર્યા, ત્યારે તેમણે સૌ કન્યાઓના અધિકારી બની, વિનમ્રતાથી રાજાને યોગ્ય રીતે જાણ કરી.
શ્રીપરાશર ઉવાચ । તદવગમાત્કિંકિમેતત્કથમેતત્કિં કિં કરોમિ કિં મયાભિહિતમિત્યાકુલમતિરનિચ્છન્નપિ કથમપિ રાજાનુમેને
શ્રી પરાશરે કહ્યું: આ સમજ્યા પછી, 'આ શું છે? આવું કેમ થયું? હવે હું શું કરું? શું બોલવું?'—આવી ગભરાટભરી મનસ્થિતિમાં, રાજાએ ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ, કોઈ રીતે સંમતિ આપી.
કૃતાનુરૂપવિવાહશ્ચ મહર્ષિસ્સકલા એવ તાઃ કન્યાસ્સ્વમાશ્રમમનયત્
મહાન ઋષિએ બધી કન્યાઓ સાથે યોગ્ય રીતે વિવાહ કરીને તેમને પોતાના આશ્રમમાં લઈ ગયા.
તત્ર ચાઽશેષશિલ્પકલ્પપ્રણેતારં ધાતારમિવાન્યં વિશ્વકર્માણમાહૂય સકલકન્યાનામેકૈકસ્યાઃ પ્રોત્ફુલ્લપંકજાઃ કૂજત્કલહંસકારંડવાદિવિહંગમાભિરામજલાશયાસ્સોપધાનાઃ । સાવકાશાસ્સાધુશય્યાપરિચ્છદાઃ પ્રાસાદાઃ ક્રિયંતામિત્યાદિદેશ
ત્યાં તેમણે બધા કળા-હુનરની શરૂઆત કરનાર બીજા વિશ્વકર્માને બોલાવી, દરેક કન્યાના માટે સુંદર મહેલો, નરમ પથારા, ખીલેલા કમળવાળા તળાવ, કલરવ કરતા હંસ-કરંડા અને બીજા પક્ષીઓ, મોહક બગીચા અને સારા સુવિધાઓથી સજ્જ મહેલો બનાવવાની today આપી.
તચ્ચ તથૈવાનુષ્ઠિતમશ્ષોશિલ્પવિશેષાચાર્યસ્ત્વષ્ટા દર્શિતવાન્
અને એ પ્રમાણે જ થયું; વિશેષ કળાના આચાર્ય ત્વષ્ટાએ પોતાની કળા બતાવી.
તતઃ પરમર્ષિણા સૌભરિણાજ્ઞપ્તસ્તેષુ ગૃહેષ્વનિવાર્યાનંદકુંદમહાનિધિરાસાંચક્રે
પછી પરમ ઋષિ સૌભરીના આદેશથી એ ઘરોમાં અખૂટ આનંદનો ખજાનો સ્થાપિત થયો.
તતોઽનવરતેન ભક્ષ્યભોજ્યલેહ્યાદ્યુપભોગૈરાગતાનુગતભૃત્યાદીનહર્નિશમશ્ષોગૃહેષુ તાઃ ક્ષિતીશદુહિતરો ભોજયામાસુઃ
પછી સતત વિવિધ ખોરાક, મીઠાઈઓ, લાડવા અને બીજા આનંદદાયક વસ્તુઓથી, રાજાની દીકરીઓ અને તેમના સેવકોને દિવસ-રાત એ સુંદર ઘરોમાં સેવા આપવામાં આવી.
એકદા તુ દુહિતૃસ્નેહાકૃષ્ટહૃદયસ્સ મહીપતિરતિદુઃખિતાસ્તા ઉત સુખિતા વા ઇતિ વિચિંત્ય તસ્ય મહર્ષેરાશ્રમસમીપમુપેત્ય સ્ફુરદંશુમાલાલલામાં સ્ફટિકમયપ્રાસાદમાલામતિરમ્યોપવનજલાશયાં દદર્શ
એક દિવસ રાજા, દીકરીઓ માટેના પ્રેમથી, 'એ લોકો દુઃખી છે કે ખુશ છે?' એમ વિચારી, મહર્ષિના આશ્રમ પાસે ગયા. ત્યાં તેમણે તેજસ્વી ફૂલોની માળા અને ઝગમગતા સ્ફટિકના મહેલો, મોહક બગીચા અને કમળવાળા તળાવ જોયા.
પ્રવિશ્ય ચૈકં પ્રાસાદમાત્મજાં પરિષ્વજ્ય કૃતાસનપરિગ્રહઃ પ્રવૃદ્ધસ્નેહનયનાંબુગર્ભનયનોબ્રવીત્
પછી એક મહેલમાં પ્રવેશી, દીકરીને વળગી, બેઠા અને પ્રેમથી આંખોમાં આંસુ ભરાઈ ગયા, અને બોલ્યા.
અપ્યત્ર વત્સે ભવત્યાસ્સુખમુત કિંચિદસુખમપિ તે મહર્ષિસ્સ્નેહવાનુત ન સ્મર્યતેસ્મદ્ગૃહવાસ ઇત્યુક્તા તં તનયા પિતરમાહ
'બેટી, તને અહીં સુખ છે કે કંઈક દુઃખ છે? મહર્ષિ તારો પ્રેમાળ છે કે તને અમારા ઘરે રહેવું યાદ આવે છે?' એમ પુછતાં, દીકરીએ પિતાને જવાબ આપ્યો.
તાતાતિરમણીયઃ પ્રાસાદોત્રાતિમનોજ્ઞમુપવનમેતે કલવાક્યવિહંગમાભિરુતાઃ પ્રોત્ફુલ્લપદ્માકરજલાશયાઃ મનોનુકૂલભક્ષ્યભોજ્યાનુલેપનવસ્ત્રભૂષણાદિભોગો મૃદૂનિ શયનાસનાનિ સર્વસંપત્સમેતં મે ગાર્હસ્થ્યમ્
'પપ્પા, આ મહેલ ખૂબ જ મનોહર છે, બગીચા અતિ રમણીય છે, પક્ષીઓ મીઠા સ્વરે ગાય છે, ખીલેલા કમળવાળા તળાવ છે, ખોરાક, મીઠાઈ, સુગંધિત તૈલ, વસ્ત્રો, આભૂષણો અને બધું જ સુખદાયક છે, પથારા અને બેઠકો પણ નરમ છે. મારું ઘરેલું જીવન સર્વે રીતે પૂર્ણ છે.'
તથાપિ કેન વા જન્મભૂમિર્ન સ્મર્યતે
'છતાં પણ, જન્મભૂમિને કોણ ભૂલી શકે?
ત્વત્પ્રસાદાદિદમશ્ષોમતિશોભનમ્
'પપ્પા, અહીં જે બધું સુંદર છે એ તો તમારાં આશીર્વાદથી જ મળ્યું છે.'
કિં ત્વેકં મમૈતદ્દુઃખકારણં યદસ્મદ્ગૃહાન્મહર્ષિરયમ્મદ્ભર્ત્તા ન વિષ્ક્રામતિ મમૈવ કેવલમતિપ્રીત્યા સમીપપરિવર્ત્તિનીનામન્યાસામસ્મદ્ભગિનીનામ્
પણ એક વાત મને દુઃખ આપે છે – આ મહર્ષિ, મારા પતિ, મારા માટે ખાસ પ્રેમથી માત્ર અમારા ઘરમાં જ રહે છે, જ્યારે અન્ય પત્નીઓ, એટલે કે મારી બહેનો પાસે જતાં રહે છે.
એવં ચ મમ સોદર્યોતિદુઃખિતા ઇત્યેવમતિદુઃખકારણમિત્યુક્તસ્તયા દ્વિતીયં પ્રાસાદમુપેત્ય સ્વતનયાં પરિષ્વજ્યોપવિષ્ટસ્તથૈવ પૃષ્ટવાન્
જ્યારે તેણે કહ્યું કે, 'મારી સહપત્ની ખૂબ જ દુઃખી છે,' અને આ જ તેના મોટા દુઃખનું કારણ ગણાવ્યું, ત્યારે તે બીજા મહેલમાં ગયો, ત્યાં પોતાની દીકરીને હળવે હાથે વળગી, બેઠો અને એ જ રીતે પૂછ્યું.
તયાપિ ચ સર્વમેતત્તત્પ્રાસાદાદ્યુપભોગસુખં ભૃશમાખ્યાતં મમૈવ કેવલમતિપ્રીત્યા પાર્શ્વપરિવર્ત્તિનીનામન્યાસામસ્મદ્ભગિનીનામિત્યેવમાદિશ્રુત્વા સમસ્તપ્રાસાદેષુ રાજા પ્રવિવેશ તનયાં તનયાં તથૈવાવૃચ્છત્
તે દીકરીએ પણ પોતાના મહેલમાં મળતા સુખ-આનંદની વાત વિગતે કહી, અને કહ્યું, 'મારા પર વિશેષ પ્રેમથી, મારા જ નજીક રહે છે, અન્ય પત્નીઓ, એટલે કે મારી બહેનો પાસે નથી જતાં.' આવું દરેક પાસેથી સાંભળીને રાજાએ બધા મહેલોમાં જઈને દરેક દીકરીને એ જ રીતે પૂછ્યું.
સર્વાભિશ્ચ તાભિસ્તથૈવાભિહિતઃ પરિતોષવિસ્મયનિર્ભરવિવશહૃદયો ભગવંતં સૌભરિમેકાંતાવસ્થિતમુપેત્ય કૃતપૂજોબ્રવીત્
બધી દીકરીઓએ પણ એ જ રીતે કહ્યું. રાજાનું હૃદય આનંદ અને આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું. પછી તે એકાંતમાં બેઠેલા સૌભરી મહાત્માને મળ્યો, પૂજા કરીને કહ્યું: