અત્રાયં શ્લોકઃ । એતે ક્ષત્રપ્રસૂતા વૈ પુનશ્ચાંગિરસાઃ સ્મૃતાઃ । રથીતરાણાં પ્રવરાઃ ક્ષત્ત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ ઇતિ
અહીં એક શ્લોક છે: આ બધા ક્ષત્રિય વંશમાં જન્મેલા છે, અને પુનઃ અંગિરસ વંશના પણ કહેવાય છે. રથીતર વંશમાં શ્રેષ્ઠ એવા દ્વિજોએ ક્ષત્રિય ધર્મ અપનાવ્યો છે.
ક્ષુતવતશ્ચ મનોરિક્ષ્વાકુઃ પુત્રો જજ્ઞે ઘ્રાણતઃ
મનુને ભૂખ લાગી ત્યારે, તેમના નાકમાંથી ઇક્ષ્વાકુ નામનો પુત્ર જન્મ્યો.
તસ્ય પુત્રશતપ્રધાના વિકુક્ષિનિમિદંડાખ્યાસ્ત્રયઃ પુત્રા બભૂવુઃ
તેણાં ત્રણ મુખ્ય પુત્રો વિકુક્ષિ, નિમિ અને દંડ હતા.
શકુનિપ્રમુખાઃ પંચાશત્પુત્રાઃ ઉત્તરાપથરક્ષિતારો બભૂવુઃ
શકુનિ વડે પચાસ પુત્રોએ ઉત્તર પ્રદેશોની રક્ષા કરી.
ચત્વારિંશદષ્ટૌ ચ દક્ષિણાપથભૂપાલાઃ
અને અડતાલીસ પુત્રોએ દક્ષિણ પ્રદેશોમાં રાજ કર્યું.
સ ચેક્ષ્વાકુરષ્ટકાયાશ્શ્રાદ્ધમુત્પાદ્ય શ્રાદ્ધાર્હં માંસમાનયેતિ વિકુક્ષિમાજ્ઞાપયામાસ
પછી ઇક્ષ્વાકુએ પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરીને વિકુક્ષિને આજ્ઞા આપી: 'શ્રાદ્ધ માટે યોગ્ય માંસ લાવ.'
સ તથેતિ ગૃહીતાજ્ઞો વિધૃતશરાસનો વનમભ્યેત્યાનેકશો મૃગાન્ હત્વા શ્રાંતોતિક્ષુત્પરીતો વિકુક્ષિરેકં શશમભક્ષયત્ । શ્ષૐ ચ માંસમાનીય પિત્રે નિવેદયામાસ
તેણે પિતાની આજ્ઞા સ્વીકારી, ધનુષ્ય લઈને વનમાં ગયો અને અનેક પ્રાણીઓનો શિકાર કર્યો. ખૂબ થાકેલો અને ભારે ભૂખ્યો વિકુક્ષિએ એક સસલાં ખાધું. પછી એ સસલાંનું માંસ પિતાને અર્પણ કરવા લાવ્યો.
ઇક્ષ્વાકુકુલાચાર્યો વશિષ્ઠસ્તત્પ્રોક્ષણાય ચોદિતઃ પ્રાહ । અલમનેનામેધ્યેનામિષેણ દુરાત્મના તવ પુત્રેણૈતન્માંસમુપહતં યતોઽનેન શશો ભક્ષિતઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશના ગુરુ વશિષ્ઠને એ માંસ શુદ્ધ કરવા કહેવામાં આવ્યું, પણ તેમણે કહ્યું: 'આ માંસ તારા દુરાચારી પુત્રે અશુદ્ધ કર્યું છે, કારણ કે તેણે સસલાં ખાધું છે; તેથી એ અશુદ્ધ છે.'
તતશ્ચાસૌ વિકુક્ષિર્ગુરુણૈવમુક્તશ્શશાદસંજ્ઞામવાપ પિત્રા ચ પરિત્યક્તઃ
પછી ગુરુએ આવું કહ્યાથી વિકુક્ષિને 'શશાદ' નામ મળ્યું અને પિતાએ તેને ત્યજી દીધો.
પિતર્યુપરતે ચાસાવખિલામેતાં પૃથ્વીં ધર્મતશ્શાશાસ
પિતાના અવસાન પછી, તેણે આખી ધરતી પર ધર્મપૂર્વક રાજ કર્યું.
શશાદસ્ય તસ્ય પુરંજયોનામ પુત્રોભવત્
શશાદને પુરંજય નામનો પુત્ર થયો.
તસ્યેદં ચાન્યત્
અને એ સંબંધે એક બીજી વાત પણ છે.
પુરા હિ ત્રેતાયાં દેવાસુરયુદ્ધમતિભીષણમભવત્
પહેલાં ત્રેતાયુગમાં દેવો અને દૈત્યો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું હતું.
તત્ર ચાતિબલિભિરસુરૈરમરાઃ પરાજિતાસ્તે ભગવંતં વિષ્ણુમારાધયાંચક્રુઃ
ત્યાં અત્યંત શક્તિશાળી દૈત્યો દ્વારા દેવો પરાજિત થયા અને તેમણે ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના કરી.
પ્રસન્નશ્ચ દેવાનામનાદિનિધનોખિલજગત્પરાયણો નારાયણઃ પ્રાહ
આથી, અનાદિ-અનંત અને સર્વજગતના આશ્રય એવા નારાયણે પ્રસન્ન થઈને દેવોને કહ્યું.
જ્ઞાતમેતન્મયા યુષ્માભિર્યદભિલષિતં તદર્થમિદં શ્રૂયતામ્
'મને ખબર છે કે તમે શું ઇચ્છો છો; એ માટે શું કરવું તે હવે સાંભળો.'
પુરંજયો નામ રાજર્ષેશ્શશાદસ્ય તનયઃ ક્ષત્ત્રિયવરો યસ્તસ્ય શરીરેહમંશ્નો સ્વયમેવાવતીર્ય તાનશ્ષોઆ!નસુરાન્નિહનિષ્યામિ તદ્ભવદ્ભિઃ પુરંજયોઽસુરવધાર્થમુદ્યોગં કાર્યતામિતિ
'શશાદનો પુત્ર પુરંજય, જે રાજર્ષિ અને શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિય છે, તેના શરીરમાં હું પોતે અવતરીશ અને એ દૈત્યોને સંહાર કરીશ. તેથી, તમે પુરંજય સાથે મળી દૈત્યોના વિનાશ માટે તૈયારી કરો.'
એતચ્ચ શ્રુત્વા પ્રણમ્ય ભગવંતં વિષ્ણુમમરાઃ પુરંજયસકાશમાજગ્મુરૂચુશ્ચૈનમ્
આ સાંભળીને દેવોએ ભગવાન વિષ્ણુને વંદન કર્યું, પુરંજય પાસે ગયા અને તેને કહ્યું.
ભોભોઃ ક્ષત્ત્રિયવર્યાસ્માભિરભ્યર્થિતેન ભવતાસ્માકમરાતિવધોદ્યતાનાં કર્તવ્યં સાહાય્યમિચ્છામઃ તદ્ભવતાસ્માકમભ્યાગતાનાં પ્રણયભંગો ન કાર્ય ઇત્યુક્તઃ પુરંજયઃ પ્રાહ
'હે શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિય, અમે તમારી પાસે સહાય માંગવા આવ્યા છીએ. અમારા શત્રુઓના વિનાશ માટે તમારો સહયોગ જોઈએ છે. અમે તમારી પાસે આવ્યા છીએ, તો કૃપા કરીને અમને ના ન કહો.' આવું સાંભળીને પુરંજયે ઉત્તર આપ્યો:
ત્રૈલોક્યનાથો યોયં યુષ્માકમિંદ્ર ઃ! શતક્રતુરસ્ય યદ્યહં સ્કંધાધિરૂઢો યુષ્માકમરાતિભસ્સહ યોત્સ્યે તદહં ભવતાં સહાયઃ સ્યામ્
'જો ત્રિલોકીના સ્વામી ઇન્દ્ર, એટલે કે શતક્રતુ, યુદ્ધમાં તમારા શત્રુઓ સામે મારી પીઠે બેસે, તો જ હું તમારો સાથી બનું.'
ઇત્યાકર્ણ્ય સમસ્તદેવૈરિંદ્રે ણ ચ બાઢમિત્યેવં સમન્વિચ્છિતમ્
આ સાંભળીને બધા દેવો અને ઇન્દ્રે 'તેમ જ થાઓ' કહી સંમતિ આપી.
તતશ્ચ શતક્રતોર્વૃષરૂપધારિણઃ કકુદિ સ્થિતોઽતિરોષસમન્વિતો ભગવતશ્ચરાચરગુરોરચ્યુતસ્ય તેજસાપ્યાયિતો દેવાસુરસંગ્રામે સમસ્તાનેવાસુરાન્નિજઘાન
પછી ઇન્દ્રે વૃષભનું રૂપ ધારણ કર્યું અને પુરંજયને પોતાના કૂંપળ પર ઊભો રાખ્યો. ભગવાન અચ્યૂતના તેજથી પુરંજયે શક્તિ મેળવી, દેવ-દૈત્ય યુદ્ધમાં બધા દૈત્યોને સંહાર્યા.
યતશ્ચ વૃષભકકુદિ સ્થિતેન રાજ્ઞા દૈતેયબલં નિષૂદિતમતશ્ચાસૌ કકુત્સ્થસંજ્ઞામવાપ
રાજાએ વૃષભના કૂંપળ પર ઊભા રહીને દૈત્યસેનાને નાશ કરી, તેથી તેને 'કકુત્થ' નામ મળ્યું.
કકુત્સ્થસ્યાપ્યનેનાઃ પુત્રોઽભવત્
કકુત્થને પણ અનેનાઃ નામનો પુત્ર થયો.
પૃથુરનેનસઃ
પૃથુનો પુત્ર અનેનસ હતો.
પૃથોર્વિષ્ટરાશ્વઃ
અનેનસનો પુત્ર વિષ્ટરાશ્વ હતો.
તસ્યાપિ ચાંદ્રો યુવનાશ્વઃ
તેનો પુત્ર ચાંદ્ર યુવનાશ્વ હતો.
ચાંદ્ર સ્ય તસ્ય યુવનાશ્વસ્ય શાવસ્તઃ યઃ પુરીં શાવસ્તીં નિવેશયામાસ
ચાંદ્ર યુવનાશ્વનો પુત્ર શાવસ્ત હતો, જેણે શાવસ્તી નગરી સ્થાપી હતી.
શાવસ્તસ્ય બૃહદશ્વઃ
શાવસ્તનો પુત્ર બૃહદશ્વ હતો.
તસ્યાપિ કુવલયાશ્વઃ
તેનો પુત્ર કુવલયાશ્વ હતો.