તદ્રૂ પમાસ્થાય સૃજત્ય જોયઃ સ્થિતૌ ચ યોઽસૌ પુરુષસ્વરૂપી । રુદ્ર સ્વરૂપેણ ચ યોત્તિ વિશ્વં ધત્તે તથાનંતવપુસ્સમસ્તમ્
એ જ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, તે સર્જન કરે છે; પુરુષ સ્વરૂપે જગતનું પાલન કરે છે; રુદ્ર સ્વરૂપે સમગ્ર વિશ્વને ધારણ કરે છે; એ અનંત સ્વરૂપવાળો સર્વને આવરી લે છે.
પાકાય યોગ્નિત્વમુપૈતિ લોકાન્બિભર્ત્તિ પૃથ્વીવપુખ્યયાત્મા । શક્રાદિરૂપી પરિપાતિ વિશ્વમર્કેંદુરૂપશ્ચ તમો હિનસ્તિ
પાક માટે તે અગ્નિ સ્વરૂપ ધારણ કરે છે; પૃથ્વી સ્વરૂપે આત્મા બનીને લોકને ધારણ કરે છે; ઇન્દ્ર વગેરે સ્વરૂપે જગતનું રક્ષણ કરે છે; અને સૂર્ય-ચંદ્ર સ્વરૂપે અંધકાર દૂર કરે છે.
કરોતિ ચેષ્ટાશ્શ્વસનસ્વરૂપી લોકસ્ય તૃપ્તિં ચ જલાન્નરૂપી । દદાતિ વિશ્વસ્થિતિસંસ્થિતસ્તુ સર્વાવકાશં ચ નભસ્સ્વરૂપી
શ્વાસ સ્વરૂપે તે ક્રિયાઓ કરે છે; જળ અને અન્ન સ્વરૂપે જગતને તૃપ્તિ આપે છે; વિશ્વના પાલનમાં સ્થિત રહી, આકાશ સ્વરૂપે સર્વને જગ્યા આપે છે.
યસ્સૃજ્યતે સર્ગકૃદાત્મનૈવ યઃ પાલ્યતે પાલયિતા ચ દેવઃ । વિશ્વાત્મકસ્સંહૃયતેંતકારી પૃથક્ ત્રયસ્યાસ્ય ચ યોવ્યયાત્મા
જે પોતે જ સર્જન કરે છે, જે રક્ષક અને દેવરૂપે પાલન કરે છે, જે સમગ્ર વિશ્વનો આત્મા અને સંહારક છે, અને જે આ ત્રણેયનો અવિનાશી સાર છે.
યસ્મિઞ્જગદ્યો જગદેતદાદ્યો યં ચાશ્રિતોસ્મિઞ્જગતિ સ્વયંભૂઃ । સ સર્વભૂતપ્રભવો ધરિત્ર્! યાં સ્વાંશ્નો પુષ્ણુર્નૃપ તેઽવતીર્ણઃ
જેમાં આ જગત, સર્વપ્રથમ જગત, સ્થિત છે; જેને સ્વયંભૂએ આશ્રય લીધો છે; એ સર્વભૂતોના મૂળ, હે પૃથ્વી, પોતાનો અંશ લઈને અહીં તને પોષવા ઉતર્યા છે, હે રાજા.
કુશસ્થલી યા તવ ભૂપ રમ્યા પુરી પુરાભૂદમરાવતીવ । સા દ્વારકા સંપ્રતિ તત્ર ચાસ્તે સ કેશવાંશો બલદેવનામા
હે રાજા, તારી સુંદર કુશસ્થલી નગરી, જે પહેલાં અમરાવતી જેવી હતી, હવે દ્વારકા બની ગઈ છે; ત્યાં કેશવનાં અંશરૂપે બલદેવ વસે છે.
તસ્મૈ ત્વમેનાં તનયાં નરેંદ્ર પ્રયચ્છ માયામનુજાય જાયામ્ । શ્લાઘ્યો વેરોસૌ તનયા તવેયં સ્ત્રીરત્નભૂતા સદૃશો હિ યોગઃ
હે રાજા, તું આ પુત્રીને એ મહાન શત્રુપુત્રને પત્ની તરીકે આપ, જે પ્રશંસનીય છે; આ સ્ત્રીરત્ન એના માટે યોગ્ય જોડ છે.
શ્રીપરાશર ઉવાચ । ઇતીરિતોસૌ કમલોદ્ભવેન ભુવં સમાસાદ્ય પતિઃ પ્રજાનામ્ । દદર્શ હ્રસ્વાન્ પુરુષાન્ વિરૂપાનલ્પૌજસસ્સ્વલ્પવિવેકવીર્યાન્
શ્રી પરાશરે કહ્યું: કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ આમ કહ્યું પછી, પ્રજાપતિ પૃથ્વી પર આવ્યા અને તેમણે નાના, વિકૃત, ઓછા બળવાળા અને ઓછા બુદ્ધિ-વીર્યવાળા પુરુષોને જોયા.
કુશસ્થલીં તાં ચ પુરીમુપેત્ય દૃષ્ટ્વાન્યરૂપાં પ્રદદૌ સ કન્યામ્ । સીરાયુધાય સ્ફટિકાચલાભવક્ષસ્થલાયાતુલધીર્નરેંદ્ર ઃ!
કુશસ્થળી શહેરમાં પહોંચીને, તે શહેરને બદલાયેલું જોઈ, બુદ્ધિશાળી રાજાએ પોતાની દીકરી, જેના વક્ષસ્થળ સ્ફટિક પર્વત જેવું હતું, શીરાયુધને આપી દીધી.
ઉચ્ચપ્રમાણામિતિ તામવેક્ષ્ય સ્વલાંગલાગ્રેણ ચ તાલકેતુઃ । વિનમ્રયામાસ તતશ્ચ સાપિ બભૂવ સદ્યો વનિતા યથાન્યા
તેણીનું ઊંચું કદ જોઈને, તાલકેતુએ પોતાના હળના અગ્રથી તેને સ્પર્શી, અને તરત જ તે અન્ય સ્ત્રીઓ જેવી સામાન્ય રૂપાળી બની ગઈ.
તાં રેવતીં રૈવતભૂપકન્યાં સીરાયુધોઽસૌ વિધિનોપયેમે । દત્ત્વાથ કન્યાં સ નૃપો જગામ હેમાલયં વૈ તપસે ધૃતાત્મા
પછી શીરાયુધે રૈવત રાજાની પુત્રી રેવતીને વિધિપૂર્વક લગ્ન કર્યા. દીકરીને વિદાય આપી, પછી ધૈર્યવાન રાજા તપ માટે હેમાલય ગયો.
શ્રીપરાશર ઉવાચ । યાવચ્ચ બ્રહ્મલોકાત્સ કકુદ્મી રૈવતો નાભ્યેતિ તાવત્પુણ્યજનસંજ્ઞા રાક્ષસાસ્તામસ્ય પુરીં કુશસ્થલીં નિજઘ્નુઃ
શ્રી પરાશરે કહ્યું: જ્યારે કકુદ્મી રૈવત બ્રહ્મલોકમાંથી પાછો આવ્યો નહોતો, ત્યારે પુણ્યશાળી લોકોથી પ્રસિદ્ધ કુશસ્થળી શહેર તામસ વર્ગના રાક્ષસોએ નાશ કરી દીધું.
તચ્ચાસ્ય ભ્રાતૃશતં પુણ્યજનત્રાસાદ્દિશો ભેજે
રાક્ષસોની ભયથી તેના સો ભાઈઓ ચાર દિશામાં વિખેરાઈ ગયા.
તદન્વયાશ્ચ ક્ષત્રિયાસ્સર્વદિક્ષ્વભવન્
અને તેમના વંશજોએ સર્વ દિશાઓમાં ક્ષત્રિય તરીકે વસવાટ કર્યો.
વૃષ્ટસ્યાપિ વાર્ષ્ટકં ક્ષત્ત્રમભવત્
વૃષ્ટથી વાર્ષ્ટક નામના ક્ષત્રિય વંશની શરૂઆત થઈ.
નાભાગસ્યાત્મજો નાભાગસંત્રોભવત્
નાભાગનો પુત્ર નાભાગસંતતિ થયો.
તસ્યાપ્યંબરીષઃ
નાભાગસંતતિનો પુત્ર અંબરીષ થયો.
અંબરીષસ્યાપિ વિરૂપોભવત્
અંબરીષનો પુત્ર વિરૂપ થયો.
વિરૂપાત્પૃષદશ્વો જજ્ઞે
વિરૂપથી પૃષદશ્વ જન્મ્યો.
તતશ્ચ રથીતરઃ
પછી રથીતર થયો.
અત્રાયં શ્લોકઃ । એતે ક્ષત્રપ્રસૂતા વૈ પુનશ્ચાંગિરસાઃ સ્મૃતાઃ । રથીતરાણાં પ્રવરાઃ ક્ષત્ત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ ઇતિ
અહીં એક શ્લોક છે: આ બધા ક્ષત્રિય વંશમાં જન્મેલા છે, અને પુનઃ અંગિરસ વંશના પણ કહેવાય છે. રથીતર વંશમાં શ્રેષ્ઠ એવા દ્વિજોએ ક્ષત્રિય ધર્મ અપનાવ્યો છે.
ક્ષુતવતશ્ચ મનોરિક્ષ્વાકુઃ પુત્રો જજ્ઞે ઘ્રાણતઃ
મનુને ભૂખ લાગી ત્યારે, તેમના નાકમાંથી ઇક્ષ્વાકુ નામનો પુત્ર જન્મ્યો.
તસ્ય પુત્રશતપ્રધાના વિકુક્ષિનિમિદંડાખ્યાસ્ત્રયઃ પુત્રા બભૂવુઃ
તેણાં ત્રણ મુખ્ય પુત્રો વિકુક્ષિ, નિમિ અને દંડ હતા.
શકુનિપ્રમુખાઃ પંચાશત્પુત્રાઃ ઉત્તરાપથરક્ષિતારો બભૂવુઃ
શકુનિ વડે પચાસ પુત્રોએ ઉત્તર પ્રદેશોની રક્ષા કરી.
ચત્વારિંશદષ્ટૌ ચ દક્ષિણાપથભૂપાલાઃ
અને અડતાલીસ પુત્રોએ દક્ષિણ પ્રદેશોમાં રાજ કર્યું.
સ ચેક્ષ્વાકુરષ્ટકાયાશ્શ્રાદ્ધમુત્પાદ્ય શ્રાદ્ધાર્હં માંસમાનયેતિ વિકુક્ષિમાજ્ઞાપયામાસ
પછી ઇક્ષ્વાકુએ પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરીને વિકુક્ષિને આજ્ઞા આપી: 'શ્રાદ્ધ માટે યોગ્ય માંસ લાવ.'
સ તથેતિ ગૃહીતાજ્ઞો વિધૃતશરાસનો વનમભ્યેત્યાનેકશો મૃગાન્ હત્વા શ્રાંતોતિક્ષુત્પરીતો વિકુક્ષિરેકં શશમભક્ષયત્ । શ્ષૐ ચ માંસમાનીય પિત્રે નિવેદયામાસ
તેણે પિતાની આજ્ઞા સ્વીકારી, ધનુષ્ય લઈને વનમાં ગયો અને અનેક પ્રાણીઓનો શિકાર કર્યો. ખૂબ થાકેલો અને ભારે ભૂખ્યો વિકુક્ષિએ એક સસલાં ખાધું. પછી એ સસલાંનું માંસ પિતાને અર્પણ કરવા લાવ્યો.
ઇક્ષ્વાકુકુલાચાર્યો વશિષ્ઠસ્તત્પ્રોક્ષણાય ચોદિતઃ પ્રાહ । અલમનેનામેધ્યેનામિષેણ દુરાત્મના તવ પુત્રેણૈતન્માંસમુપહતં યતોઽનેન શશો ભક્ષિતઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશના ગુરુ વશિષ્ઠને એ માંસ શુદ્ધ કરવા કહેવામાં આવ્યું, પણ તેમણે કહ્યું: 'આ માંસ તારા દુરાચારી પુત્રે અશુદ્ધ કર્યું છે, કારણ કે તેણે સસલાં ખાધું છે; તેથી એ અશુદ્ધ છે.'
તતશ્ચાસૌ વિકુક્ષિર્ગુરુણૈવમુક્તશ્શશાદસંજ્ઞામવાપ પિત્રા ચ પરિત્યક્તઃ
પછી ગુરુએ આવું કહ્યાથી વિકુક્ષિને 'શશાદ' નામ મળ્યું અને પિતાએ તેને ત્યજી દીધો.
પિતર્યુપરતે ચાસાવખિલામેતાં પૃથ્વીં ધર્મતશ્શાશાસ
પિતાના અવસાન પછી, તેણે આખી ધરતી પર ધર્મપૂર્વક રાજ કર્યું.