પરાશાર ઉવાચ । કર્દ્દમસ્યાત્મજાં કન્યામુપયેમે પ્રિયવ્રતઃ । સમ્રાટ્ કુક્ષી ચ તત્કન્યે દશ પુત્રાસ્તથાપરે
પરાશરે કહ્યું: પ્રિયવ્રતે કર્દમની પુત્રીને પત્ની તરીકે સ્વીકારી. રાજા, તે રાજકન્યાથી તેને દસ પુત્રો અને એક બીજો પુત્ર થયો.
મહાપ્રાજ્ઞા મહાવીર્ય્યા વિનીતા દયિતાઃ પિતુઃ । પ્રિયવ્રતસુતાઃ ખ્યાતાસ્તેષાં નામાનિ મે શ્વૃણુ
પ્રિયવ્રતના પુત્રો બહુ જ બુદ્ધિશાળી, પરાક્રમી, વિનમ્ર અને પિતાને પ્રિય હતા; હવે તેમના નામો સાંભળો.
આગ્નીધ્રશ્ચાગ્નિબાહુશ્ચ વપુષ્માન્ દ્યુતિમાંસ્તથા । મેધા મેધાતિથિર્ભવ્યઃ સવનઃ પુત્ર એવ ચ
આ પુત્રોના નામ હતા: અગ્નીધ્ર, અગ્નિબાહુ, વપુષ્માન, દ્યુતિમાન, મેધા, મેધાતિથિ, ભવ્ય, સવન અને એક બીજો પુત્ર.
જ્યોતિષ્માન્ દશમસ્તેષાં સત્યનામા સુતોઽભવત્ । પ્રિયવ્રતસ્ય પુત્રાસ્તુ પ્રખ્યાતા બલવીર્ય્યતઃ
દસમો પુત્ર જ્યોતિષ્માન હતો અને સત્યનામ પણ પુત્ર હતો; પ્રિયવ્રતના પુત્રો પોતાની શક્તિ અને પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ હતા.
મેધાગ્નિબાહુપુત્રાસ્તુ ત્રયો યોગપરાયણાઃ । જાતિસ્મરા મહાભાગ ન રાજ્યાય મનો દધુઃ
મેધા, અગ્નિબાહુ અને પુત્ર—આ ત્રણેય યોગમાં તત્પર હતા; તેઓ ભાગ્યશાળી હતા, ભૂતકાળ યાદ રાખતા અને રાજસત્તામાં મન લગાવતું નહોતું.
નિર્મ્મલાઃ સર્વકાલન્તુ સમસ્તાર્થેષુ વૈ મુને । ચક્રુઃ ક્રિયા યથાન્યાયમફલાકાઙ્ક્ષિણો હિ તે
મુનિ, તેઓ સદા શુદ્ધ રહ્યા અને દરેક કાર્ય યોગ્ય રીતે, ફળની ઇચ્છા વિના કરતા.
પ્રિયવ્રતો દદૌ તેષાં સપ્તાનાં મુનિસત્તમ ! વિભજ્ય સપ્ત દ્વીપાનિ મૈત્રેય સુમહાત્મનામ્
મૈત્રેય, શ્રેષ્ઠ મુનિ, પ્રિયવ્રતે પોતાના સાત મહાન આત્માવાળા પુત્રોમાં સાત દ્વીપો વહેંચી આપ્યા.
જમ્બૂદ્વીપં મહાભાગ સોઽગ્નીધ્રાય દદૌ પિતા । મેધાતિથેસ્તથા પ્રાદાત્ પ્લક્ષદ્વીપમથાપરમ્
મહાભાગ્યશાળી, પિતાએ અગ્નીધ્રને જંબૂદ્વીપ આપ્યો અને મેધાતિથિને પ્લક્ષદ્વીપ, બીજું વિશાળ ભૂમિ આપ્યું.
શાલ્મલે ચ વપુષ્મન્તં નરેન્દ્રમભિષિક્તવાન્ । જ્યોતિષ્મન્તં કુશદ્રીપે રાજાનં કૃતવાન્ પ્રભુઃ
પ્રભુએ વપુષ્માનને શાલમલિ દ્વીપનો રાજા બનાવ્યો અને જ્યોતિષ્માનને કુશદ્વીપનો શાસક કર્યો.
દ્યુતિમન્તં ચ રાજાનં ક્રૌઞ્ચદ્રીપે સમાદિશત્ । શાકદ્વીપેશ્વરઞ્ચાપિ ભવ્યઞ્ચક્રે ચ સ પ્રભુઃ
તેમણે દ્યુતિમાનને ક્રૌંચદ્વીપનો રાજા નિમણૂક કર્યો અને ભવ્યને શાકદ્વીપનો ઇશ્વર બનાવ્યો.
સવનં પુષ્કરદ્વીપે રાજાનં સમકારયત
તેમણે સવનને પુષ્કરદ્વીપનો રાજા બનાવ્યો.
જમ્બૂદ્વીપેશ્વરો યસ્તુ આગ્નીધ્રો મુનિસત્તમ । તસ્ય પુત્રા બભુવુસ્તે પ્રજાપતિસમા નવ
મુનિશ્રેષ્ઠ, અગ્નીધ્ર જંબૂદ્વીપનો સ્વામી બન્યો; તેને નવ પુત્રો થયા, જે પ્રજાપતિ સમાન હતા.
નાભિઃ કિમ્પુરુષશ્વે વૈ હરિવર્ષ ઇલાવૃતઃ । રમ્યો હિરણ્વાન્ ષષ્ઠશ્ચ કુરુર્ભદ્રાશ્વ એવ ચ
તે પુત્રો હતા: નાભિ, કિમ્પુરુષ, હરિવર્ષ, ઇલાવૃત, રમ્ય, હિરણ્વાન, છઠ્ઠો કુરુ અને ભદ્રાશ્વ.
કેતુમાલસ્તથૈવાન્યઃ સાધુચેષ્ટો નૃપોઽભવત્ । જમ્બૂદ્રીપવિભાગાંશ્ચ તષાં વિપ્ર નિશામય
બીજો પુત્ર કેતુમાલ હતો, જે સારા વર્તનવાળો રાજા બન્યો; હવે, વિદ્વાન, તેમના વચ્ચે જંબૂદ્વીપના ભાગ સાંભળો.
પિત્રા દત્તં હિમાહ્વન્તુ વર્ષં નાભેસ્તુ દક્ષિણમ્ । હેમકૂટં તથા વર્ષં દદૌ કિમ્પુરુષાય સઃ
પિતાએ દક્ષિણ તરફનું હિમાહ્વાન નામનું વર્ષ નાભિને આપ્યું; તેમ જ હેમકૂટ નામનું વર્ષ કિમ્પુરુષને આપ્યું.
તૃતીયં નૈષધં વર્ષં હરિવર્ષાય દત્તવાન । ઇલાવૃતાય પ્રદદૌ મૈરુર્યત્ર તુ મધ્યગઃ
તેમણે ત્રીજું નૈષધ વર્ષ હરિવર્ષને આપ્યું; ઇલાવૃતને મધ્યમાં આવેલું મેરુ પર્વત આપ્યો.
નીલાચલાશ્વિતં વર્ષં રમ્યાય પ્રદદૌ પિતા । શ્વેતં તદુત્તરં વર્ષં પિત્રા દત્તં હિરણ્વતે
પિતાએ નીલપર્વતના પાદે આવેલું વર્ષ રમ્યને આપ્યું; ઉત્તરનું શ્વેત વર્ષ પિતાએ હિરણ્વાનને આપ્યું.
યદુત્તરં શ્વૃઙ્ગવતો વર્ષં તત્ કુરવે દદૌ । મેરોઃ પૂર્વ્વેણા યદ્ વર્ષં ભદ્રાશ્વાય પ્રદત્તવાન્
શૃંગવાનના ઉત્તરનું વર્ષ કુરુને આપ્યું; મેરુના પૂર્વમાં જે વર્ષ હતું, તે ભદ્રાશ્વને આપ્યું.
ગન્ધમાદનવર્ષન્તુ કેતુમાલાય દત્તવાન । ઇત્યેતાનિ દદૌ તેભ્યઃ પુત્રેભ્યઃ સ નરેશ્વરઃ
ગંધમાદન પ્રદેશ કેતુમાલાને આપ્યો હતો; એ રીતે એ રાજાએ પોતાના પુત્રોને આ પ્રદેશો વહેંચી આપ્યા.
વર્ષેષ્વેતેષુ તાન્ પુત્રાનભિષિતચ્ય સ ભૂમિપઃ । શાલગ્રામં મહાપુણ્યં મૈત્રેય તપસે યયૌ
પોતાના પુત્રોને આ પ્રદેશોમાં રાજગાદી પર બેસાડ્યા પછી, એ રાજા મહાપવિત્ર શાલગ્રામમાં તપ માટે ગયો, હે મૈત્રેય.
યાનિ કિંપુરુષાદીનિ વર્ષાણ્યષ્ટૌ મહામુને। તેષાં સ્વાભાવિકી સિદ્ધિઃ સુખપ્રાયા હ્યયત્નતઃ
હે મહાન મુનિ, કિમ્પુરુષથી શરૂ થતા આ આઠ પ્રદેશોમાં, ત્યાંના લોકો માટે સિદ્ધિ સ્વાભાવિક છે અને સુખ સરળતાથી, મહેનત વિના મળે છે.
વિપર્ય્યયો ન તેષ્વસ્તિ જરામૃત્યુભયં ન ચ । ધર્મ્માધર્મ્મૌ ન તેષ્વાસ્તાં નોત્તમાધમમધ્યમાઃ
ત્યાંના લોકોને સુખ-દુઃખ જેવા વિરોધાભાસ અનુભવાતા નથી, તેઓને વૃદ્ધાવસ્થા કે મૃત્યુનો ભય નથી; ત્યાં ધર્મ કે અધર્મ નથી અને ઊંચ-નીચ કે મધ્યમનો પણ કોઈ ભેદ નથી.
ન તેષ્વસ્તિ યુગાવસ્થા ક્ષેત્રેષ્વષ્ટાસુ સર્વ્વદા । હિમાહ્વયં તુ વૈ વર્ષં નાભેરાસીન્મહાત્મનઃ
આ આઠ પ્રદેશોમાં ક્યારેય યુગોનું વિભાજન નથી; પણ હિમાહ્વય નામનું પ્રદેશ મહાત્મા નાભિના અધિકારમાં હતું.
તસ્યર્ષભોઽભવત્ પુત્રો મેરુદેવ્યાં મહાદ્યુતિઃ । ઋષભાદ્ ભરતો જજ્ઞ જ્યેષ્ઠઃપુત્રશતસ્ય સઃ
મેરુદેવીના ગર્ભે મહાતેજસ્વી ઋષભ એનો પુત્ર થયો; ઋષભથી સો પુત્રોમાંથી મોટો પુત્ર ભરત જન્મ્યો.
કૃત્વા રાજ્યં સ્વધર્મ્મેણ તથેષ્ટ્વા વિવિધાન્ મખાન્ । અભિષચ્ય સુતં જ્યેષ્ઠં ભરતં પૃથિવીપતિમ્
પોતાના ધર્મ પ્રમાણે રાજ્ય ચલાવી અને અનેક યજ્ઞો કર્યા પછી, રાજાએ પોતાના મોટાં પુત્ર ભરતને પૃથ્વીનું રાજ સોંપ્યું.
તપસે સ મહાભાગઃ પુલસ્ત્યસ્યાશ્રમં યયૌ । વાનપ્રસ્થવિધાનેન તત્રાપિ કૃતનિશ્ચયઃ
એ મહાભાગ્યશાળી રાજા વનવાસી જીવન પાળવાનો દૃઢ નિશ્ચય કરીને તપ માટે પુલસ્ત્યના આશ્રમમાં ગયો.
તપસ્તેપે યથાન્યાયં યદા ચ સ મહીપતિઃ । તપસા કર્શિતોઽત્યર્થં કૃશો ધમનિસન્તતઃ
એ મહારાજાએ નિયમ પ્રમાણે તપ કર્યું અને જ્યારે તપથી એ ખૂબ જ દુર્બળ થઈ ગયો, એના શરીરે નસો સ્પષ્ટ દેખાતી હતી—
નગ્નો વીટાં મુખે દત્ત્વા વીરાધ્વાનં તતો ગતઃ । તતશ્ચ ભારતં વર્ષમેતલ્લોકેષુ ગીયતે
એ સમયે એ નગ્ન હતો, મોઢામાં કપડાની પટ્ટી રાખી, વીરપંથે ચાલ્યો ગયો; તેથી આ પ્રદેશ જગતમાં ભરત નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
ભરતાય યતઃ પિત્રા દત્તં પ્રાતિષ્ઠતા વનમ્ । સુમતિર્ભરતસ્યાભૂત્ પુત્રઃ પરમધાર્મ્મિકઃ
પિતાએ જ્યારે વનમાં જવાનું નક્કી કર્યું ત્યારે એ પ્રદેશ ભરતને આપ્યો હતો; હે ભરત, ભરતને સુમતિ નામે એક અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર થયો.
કૃત્વા સમ્યગ્ દદૌ તસ્મૈ રાજ્યમિષ્ટમખઃ પિતા । પુત્રસંક્રમિતશ્રીસ્તુ ભરતઃ સ મહીપતિઃ
પિતાએ યોગ્ય રીતે યજ્ઞો કરીને, ઇચ્છિત રાજ્ય પુત્રને આપ્યું; એ રીતે મહીપતિ ભરતે પોતાની સમૃદ્ધિ પુત્રને સોંપી.