વિદ્યાવિદ્યે ભવાન્સત્યમસત્યં ત્વં વિષામૃતે । પ્રવૃત્તં ચ નિવૃત્તં ચ કર્મ વેદોદિતં ભવાન્
જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, સત્ય અને અસત્ય, ઝેર અને અમૃત, પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિ, તથા વેદોમાં જણાવેલા કર્મો—આ બધું તમે જ છો.
સમસ્તકર્મભોક્તા ચ કર્મોપકરણાનિ ચ । ત્વમેવ વિષ્ણો સર્વાણિ સર્વકર્મફલં ચ યત્
હે વિષ્ણુ, તમે જ બધા કર્મોના ભોગભટ્ટા છો, કર્મ કરવા માટેના સાધનો પણ તમે જ છો અને સર્વ કર્મોના ફળ પણ તમે જ છો.
મય્યન્યત્ર તથાન્યેષુ ભૂતેષુ ભુવનેષુ ચ । તવૈવાવ્યાપ્તિરૈશ્વર્યગુણસંસૂચિકી પ્રભો
મારા અંદર, બીજાઓમાં, સર્વ જીવોમાં અને સર્વ લોકોમાં, હે પ્રભુ, તમારું વ્યાપકત્વ તો માત્ર તમારા ઐશ્વર્યના ગુણોથી જ જાણાય છે.
ત્વાં યોગિનશ્ચિંતયન્તિ ત્વાં યજંતિ ચ યાજકાઃ । હવ્યકવ્યભુગેકસ્ત્વં પિતૃદેવસ્વરૂપધૃક્
યોગીઓ તમારો ધ્યાન કરે છે, યજમાનો તમારું પૂજન કરે છે; દેવો અને પિતૃઓને અર્પણ થયેલું હવન અને પિંડ તમે જ સ્વીકારો છો, બંને સ્વરૂપે તમે જ છો.
રૂપં મહત્તે સ્થિતમત્ર વિશ્વં તતશ્ચ સૂક્ષ્મં જગદેતદીશ । રૂપામિ સર્વાણિ ચ ભૂતભેદાસ્તેષ્વન્તરાત્માખ્યમતીવ સૂક્ષ્મમ્
તમારું મહાન રૂપ આ જગતમાં સ્થિર છે અને પછી સુક્ષ્મ રૂપે પણ, હે ઈશ, સર્વ જીવોના વિવિધ રૂપો અને ભેદો પણ તમારા છે; અને તેમાં રહેલું અત્યંત સુક્ષ્મ અંતરાત્મા પણ તમે જ છો.
તસ્માચ્ચ સૂક્ષ્માદિવિશ્ષોણાનામગોચરે યત્પરમાત્મરૂપમ્ । કિમપ્યચિન્ત્યં તવ રૂપમસ્તિ તસ્મૈ નમસ્તે પુરુષોત્તમાય
અને એ સુક્ષ્મતાથી પણ પરે, જે ઇન્દ્રિયો સુધી પહોંચી શકતું નથી, એ તમારું પરમાત્મા સ્વરૂપ છે; હે પુરુષોત્તમ, તમારું એવું એક રૂપ છે જે વિચારથી પણ પર છે—તેને વંદન છે.
સર્વભૂતેષુ સર્વાત્મન્યા શક્તિરપરા તવ । ગુણાશ્રયા નમસ્તસ્યૈ શાશ્વતાયૈ સુરેશ્વર
સર્વ જીવોમાં, સર્વ આત્માઓમાં, હે દેવોના ઈશ્વર, તમારી શક્તિ ગુણોમાં સ્થિર છે અને શાશ્વત છે; એ શક્તિને વંદન છે.
યાતીતગોચરા વાચાં મનસાં ચાવિશ્ષોણા । જ્ઞાનિજ્ઞાનપરિચ્છેદ્યા તાં વન્દે સ્વેશ્વરીં પરામ્
એ શક્તિ વાણી અને મનની પહોંચથી પર છે, હે વિષ્ણુ; જ્ઞાન કે અજ્ઞાનથી પણ તેને પકડવી શક્ય નથી—એ પરમ સ્વામી શક્તિને હું વંદન કરું છું.
ૐ નમો વાસુદેવાય તસ્મૈ ભગવતે સદા । વ્યતિરિક્તં ન યસ્યાસ્તિ વ્યતિરિક્તોખિલસ્ય યઃ
ૐ, હંમેશાં એ ભગવંત વાસુદેવને વંદન છે, જેનાથી કંઈ અલગ નથી અને જેમાંથી કંઈ અલગ નથી.
નમસ્તસ્મૈ નમસ્તસ્મૈ નમસ્તસ્મૈ મહાત્મને । નામ રૂપં ન યસ્યૈકો યોસ્તિત્વેનોપલભ્યતે
તે મહાત્માને વારંવાર વંદન છે, જે નામ કે રૂપથી ઓળખાતો નથી, કે એકરૂપે પણ પ્રાપ્ત થતો નથી.
યસ્યાવતારરૂપાણિ સમર્ચન્તિ દિવૌકસઃ । અપશ્યન્તઃ પરં રૂપં નમસ્તસ્મૈ મહાત્મને
જે મહાન આત્માને દેવતાઓ પણ અવતારરૂપે પૂજે છે, પણ તેમનું પરમ સ્વરૂપ જોઈ શકતા નથી, એ મહાત્માને મારું વંદન છે.
યોન્તસ્તિષ્ઠન્નશેષસ્ય પશ્યતીશઃ શુભાશુભમ્ । તં સર્વસાક્ષિણં વિશ્વં નમસ્યે પરમેશ્વરમ્
જે સર્વના અંતરમાં રહીને શુભ-અશુભ બધું જોતાં રહે છે, સર્વનો સાક્ષી અને સમગ્ર જગત સ્વરૂપ પરમેશ્વરને હું વંદન કરું છું.
નમોસ્તુ વિષ્ણવે તસ્મૈ યસ્યા ભિન્નમિદં જગત્ । ધ્યેયઃ સ જગતામાદ્યઃ સ પ્રસીદતુ મેઽવ્યયઃ
જે વિષ્ણુના બળથી આ જગત વિવિધ રૂપ ધરાવે છે, જે સર્વનો આદિ છે અને ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે, એ અવિનાશી મને કૃપા કરે એવી મારી પ્રાર્થના છે.
યત્રોતમેતત્પ્રોતં ચ વિશ્વમક્ષરમવ્યયમ્ । આધારભૂતઃ સર્વસ્ય સ પ્રસીદતુ મે હરિઃ
જેમાં આ અક્ષય અને અવિનાશી જગત ગૂંથાયેલું છે અને જે સર્વનો આધાર છે, એ હરિ મને કૃપા કરે.
ૐ નમો વિષ્ણવે તસ્મૈ નમસ્તસ્મૈ પુનઃ પુનઃ । યત્ર સર્વં યતઃ સર્વં યઃ સર્વસંશ્રયઃ
ૐ, એ વિષ્ણુને વારંવાર વંદન છે, જેમાં સર્વ છે, જેમાંથી સર્વ નીપજ્યું છે અને જે સર્વનો આશ્રય છે.
સર્વગત્વાદનન્તસ્ય સ એવાહમવસ્થિતઃ । મત્તઃ સર્વમહં સર્વં મયિ સર્વં સનાતને
અનંતની સર્વવ્યાપકતાથી હું એકલોજ સ્થિર છું; બધું મારામાંથી છે, હું બધું છું અને સર્વે સનાતન રૂપે મારામાં છે.
અહમેવાક્ષયો નિત્યઃ પરમાત્માત્મસંશ્રયઃ । બ્રહ્મસંજ્ઞોઽહમેવાગ્રે તથાન્તે ચ પરઃ પુમાન્
હુંજ અક્ષય, નિત્ય અને પરમાત્મા છું, આત્માનો આશ્રય છું; આરંભે મને બ્રહ્મ કહે છે અને અંતે પણ હું પરમ પુરુષ છું.
એવં સઞ્ચિન્તયન્ વિષ્ણુમભોદેનાત્મનો દ્રિજ । ત્મયત્વમવાપ્યાગ્રય મેને ચાત્માનમચ્યુતમ્
પવિત્ર મનથી વિષ્ણુનું ચિંતન કરતાં, હે બ્રાહ્મણ, તેણે એકરૂપતા પામી અને પોતાને અચ્યૂત સ્વરૂપે જ માન્યો.
વિસસ્માર તથાત્માનં નાન્યત્ કિઞ્ચિદજાનત । અહમેવાવ્યયોઽનન્તઃ પરમાત્મેત્યચિન્તયત્
તે પોતાનું અંગત સ્વરૂપ ભૂલી ગયો અને બીજું કશું જ જાણ્યું નહીં; વિચાર્યું—'હુંજ અવિનાશી, અનંત અને પરમાત્મા છું.'
તસ્ય તદભાવનાયોગાત્ ક્ષીણાપાપસ્ય વે ક્રમાત્ । શુદ્ધ ઽન્તઃ કરણો વિષ્ણુસ્તસ્થૌ જ્ઞાનમયેઽચ્યુતઃ
આવી ચિંતનક્રિયા અને પાપો ઓગળી જવાથી તેનું અંતઃકરણ શુદ્ધ થયું, અને અચ્યૂત વિષ્ણુ જ્ઞાનરૂપે પ્રગટ થયા.
યોગપ્રભાવાત્ પ્રહ્લાદિ જાતે વિષ્ણુમયેઽસુરે । ચલત્યુરગબન્ધૈસ્તૈર્મ્મૈત્રય ત્રટિતં ક્ષણાત્
યોગશક્તિના પ્રભાવથી, જ્યારે પ્રહલાદ વિષ્ણુમય થયો, ત્યારે હે મૈત્રેય, સાપોના બંધન તરત તૂટી ગયા.
ભ્રાન્તગ્રાહગણઃ સોર્મ્મર્યયૌ ક્ષોભ મહાર્ણવઃ । ચચાલ ચ મહી સર્વા સશૌલવનકાનના
મહાસાગર તરંગોની ગતિથી ઉથલપાથલ થયો; સમગ્ર ધરતી, પર્વતો, જંગલ અને વન સાથે ધ્રૂજી ઉઠી.
સ ચ તં શેલમમ્પાતં દૈત્યૈર્ન્યસ્તમથોપરિ । પ્રક્ષિપ્ય તસ્માત્ સલિલાન્નિશ્ચક્રામ મહામતિઃ
પછી, દૈત્યો દ્વારા ઉપર મુકાયેલો મોટો પથ્થર દૂર કરીને, તે વિદ્વાન પાણીમાંથી બહાર આવ્યો.
દૃષ્ટ્વા ચ સ જગદૂ ભૂયો ગગનાદ્યુ પલક્ષણમ્ । પ્રહ્લદોઽસ્મીતિ સસ્માર પુનરાત્માનમાત્મના
પછી, ફરીથી જગત, આકાશ અને તેની ચિહ્નો જોઈને, પ્રહલાદે પોતાને ફરી યાદ કર્યા.
તુષ્ટાવ ચ પુનર્ધીમાનનાદિં પુરુષોત્તમમ્ । એકાગ્રમતિરવ્યગ્રો યતવાક્કાયમાનસઃ
અને પછી, એ ધીમાન પુરુષે મન એકાગ્ર રાખીને, વાણી, શરીર અને મનને સંયમમાં રાખી, અનાદિ પુરુષોત્તમની સ્તુતિ કરી.
ઊઁ નમઃ પરમાર્થાર્થ સ્થૂલસૂક્ષ્મક્ષરાક્ષર । વ્યક્તાવ્યક્ત કલાતીત સકલેશ નિરંઞ્જન
ૐ, પરમ તત્ત્વના અર્થરૂપ, સ્થૂલ-સૂક્ષ્મ, નાશવાન અને અવિનાશી, પ્રગટ અને અપ્રગટ, ભેદથી પર, સર્વના સ્વામી અને નિર્મળ એવા તને વંદન.
ગુણાઞ્જન ગુણાધાર નિર્ગુણાત્મન્ ગુણસ્થિર । મૂર્ત્તામૂર્ત્ત મહામૂર્ત્તે સૂક્ષ્મમૂર્ત્તે સ્ફુટાસ્ફુટ
ગુણોના આધાર, ગુણોના આધારભૂત, ગુણાતીત સ્વરૂપ, ગુણોમાં સ્થિર; સ્વરૂપવાળા અને નિર્વિકાર, મહાન સ્વરૂપવાળા, સૂક્ષ્મ સ્વરૂપવાળા, સ્પષ્ટ અને અસ્પષ્ટ સ્વરૂપ ધરાવનાર.
કરાલસૌમ્યરૂપાત્મન્ વિદ્યાવિદ્યાલયાચ્યુત । સદસદ્રૂપ સદ્ભાવ સદસદ્ભાવભાવન
કઠોર અને કોમળ સ્વરૂપ ધરાવનાર, જ્ઞાન અને અજ્ઞાનના નિવાસ, હે અચ્યૂત; સત્ય અને અસત્ય સ્વરૂપ, સદ્ભાવ અને અસદ્ભાવના સર્જનહાર.
નિત્યાનિત્યપ્રપઞ્જાત્મન્ નિષ્પ્રપઞ્ચામાલશ્રિત । એકાનિક નમસ્તુભ્યં વાસુદેવાદિકારણ
હે વાસુદેવ, જેનું સ્વરૂપ સદા અને અસદા બંને છે, જે માયાથી અસ્પર્શ અને પવિત્ર છે, જે એકમાત્ર અને અનન્ય છે, એ સર્વના મૂળ કારણને હું વંદન કરું છું.
યઃ સ્થૂલસૂક્ષ્મઃ પ્રકટઃ પ્રકાશો યઃસર્વ્ભૂતો ન ચ સર્વ્વભૂતઃ । વિશ્વં યતશ્ચૈતદવિશ્વહેતો ર્નમોઽસ્તુ તસ્મૈ પુરુષોત્તમાય
જે સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ છે, સ્પષ્ટ અને પ્રકાશરૂપ છે, જે સર્વ જીવોમાં છે પણ સર્વ જીવ નથી, જેમાંથી આ જગત ઉત્પન્ન થયું છે અને અજગતનું પણ કારણ છે, એ પરમ પુરુષને હું વંદન કરું છું.