તં સા પ્રાહ મહાભાગ ગન્તુમિચ્છામ્યહં દિવમ્ । પ્રસાદસુમુખો બ્રહ્મન્નનુજ્ઞાં દાતુમર્હસિ ॥ ૧,૧૫.
એ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'હે પુણ્યશાળી, હવે હું સ્વર્ગ જવું છે; હે દયાળુ ઋષિ, કૃપા કરીને મને પરવાનગી આપો.'
તયૈવમુક્તઃ સ મુનિસ્તસ્યામાસક્તમાનસઃ । દિનાનિ કતિચિદ્ભદ્રે સ્થીયતામિત્યભાષત ॥ ૧,૧૫.
એમ કહીને પણ, ઋષિનું મન એ સ્ત્રીમાં બંધાઈ ગયું હતું, તેથી તેમણે કહ્યું: 'હે ભદ્રે, થોડા દિવસો અહીં જ રહે.'
એવમુક્તા તતસ્તેન સાગ્રં વર્ષશતં પુનઃ । બુભુજે વિષયાંસ્તન્વી તેન સાકં મહાત્મના ॥ ૧,૧૫.
એ રીતે કહેતાં, એ સ્ત્રી ફરી મહાન આત્માવાળા ઋષિ સાથે આખા સો વર્ષ સુધી વિષયભોગમાં લીન રહી.
અનુજ્ઞાં દેહિ ભગવન્ વ્રજામિ ત્રિદશાલયમ્ । ઉક્તસ્તથેતિ સ પુનઃ સ્થીયતામિત્યભાષત ॥ ૧,૧૫.
એ સ્ત્રીએ ફરી કહ્યું: 'હે ભગવન, મને પરવાનગી આપો, હું દેવલોક જવું છે.' ઋષિએ કહ્યું: 'જેમ તું ઈચ્છે છે,' પણ પછી ફરી કહ્યું: 'થોડુંક વધુ રોકાઈ જા.'
પુનર્ગતે વર્ષશતે સાધિક સા શુભાનના । યામીત્યાહ દિવં બ્રહ્મન્પ્રણયસ્મિતશોભનમ્ ॥ ૧,૧૫.
પછી, બીજાં સો વર્ષ વીતી ગયા ત્યારે, એ સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રીએ પ્રેમભર્યા સ્મિતથી કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, હવે હું સ્વર્ગ જવું છે.'
ઉક્તસ્તયૈવં સ મુનિરુપગુહ્યાયતે ક્ષણામ્ । ઇહાસ્યતાં ક્ષણં સુભુ ચિરકાલં ગમિષ્યસિ ॥ ૧,૧૫.
એ રીતે કહેતાં, ઋષિએ એને એક ક્ષણ માટે ચાંપીને કહ્યું: 'હે સુંદરિ, અહીં થોડુંક વધુ રોકાઈ જા, પછી તું લાંબા સમય માટે દૂર જઈશ.'
સા ક્રીડમાના સુશ્રોણી સહ તેનર્ષિણા પુનઃ । શતદ્વયં કિઞ્ચિદૂનં વર્ષણામન્વતિષ્ઠત ॥ ૧,૧૫.
એ પછી, એ સુશીલ કટિવાળી સ્ત્રી ફરી ઋષિ સાથે રમતાં લગભગ બે સો વર્ષ સુધી રહી.
ગમનાય મહાભાગ દેવરાજનિવેશનમ્ । પ્રોક્તઃ પ્રોક્તસ્તયા તન્વ્યા સ્થીયતામિત્યભાષત ॥ ૧,૧૫.
જ્યારે એ દેવરાજના નિવાસસ્થાને જવાની વાત કરતી, ત્યારે એ સુશીલ સ્ત્રીના કહેવા પર ઋષિ કહેતા: 'થોડુંક વધુ રોકાઈ જા.'
તસ્ય શાપભયાદ્ભીતા દાક્ષિણ્યેન ચ દક્ષિણા । પ્રોક્તા પ્રણયભઙ્ગર્તિવેદિની ન જહૌ મુનિમ્ ॥ ૧,૧૫.
ઋષિના શાપના ડરથી અને દયાથી, એ વિનમ્ર સ્ત્રી, વિયોગના દુઃખને જાણતી, ઋષિને છોડતી નહોતી.
તયા ચ રમતસ્તસ્ય પરમર્ષેરહર્નિશમ્ । નવંનવમભૂત્પ્રમ મન્મથાવિષ્ટચેતસઃ ॥ ૧,૧૫.
મહાન ઋષિ એ સ્ત્રી સાથે રાત-દિવસ આનંદ માણતા, અને પ્રેમથી ભરાયેલું તેમનું મન હંમેશાં નવી ખુશી અનુભતું હતું.
એકદા તુ ત્વરાયુક્તો નિશ્ચક્રામોટજાન્મુનિઃ । નિષ્ક્રામન્તં ચ કુત્રેતિ ગમ્યતે પ્રાહ સા શુભા ॥ ૧,૧૫.
એક દિવસ, ઋષિએ તાત્કાલિક કામ પડતાં પોતાની ઝૂંપડી છોડીને બહાર નીકળ્યા. ત્યારે એ શુભ સ્ત્રીએ પૂછ્યું: 'તમે ક્યાં જાઓ છો?'
ઇત્યુક્તઃ સ તયા પ્રાહ પરિવૃત્તમહઃ શુભે । સન્ધ્યોપાસ્તિં કરિષ્યામિ ક્રિયાલોપોન્યથા ભવેત્ ॥ ૧,૧૫.
એમ પૂછતાં, ઋષિએ કહ્યું: 'શુભે, હવે દિવસ વળી ગયો છે. હું સાંજની પૂજા કરવા જઈ રહ્યો છું, નહિ તો મારી નિયમિત ક્રિયા બગડી જશે.'
તતઃ પ્રહસ્ય સુદદી તં સા પ્રાહ મહામુનિમ્ । કિમદ્ય સર્વધર્મજ્ઞ પરિવૃત્તમહસ્તવ ॥ ૧,૧૫.
પછી એ સ્ત્રીએ મીઠું હસીને મહાન ઋષિને પૂછ્યું: 'ધર્મને જાણનારા, આજે ખરેખર તમારો દિવસ વળી ગયો?'
બહૂનાં વિપ્ર વર્ષાણાં પરિવૃત્તમ હસ્તવ । ગતમેતન્ન કુરુતે વિસ્મયં કસ્ય કથ્યતામ્ ॥ ૧,૧૫.
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, ઘણા વર્ષોથી તમારો દિવસ વળી ગયો છે. આમાં આશ્ચર્ય શું છે? કહો, આ કઈનું આશ્ચર્ય છે.
મુનિરુવાચ પ્રાતસ્ત્વમાગતા ભદ્રે નદીતીરમિદં શુભમ્ । મયા દૃષ્ટાસિ તન્વઙ્ગિ પ્રવિષ્ટાસિ મમાશ્રમમ્ ॥ ૧,૧૫.
ઋષિએ કહ્યું: 'ભદ્રે, તું સવારે અહીં પવિત્ર નદીના કાંઠે આવી હતી. હું તને જોયા પછી તું મારી આશ્રમમાં પ્રવેશી ગઈ.'
ઇયં ચ વર્તતે સન્ધ્યા પરિણામમહર્ગતમ્ । ઉપહાસઃ કિમર્થોયં સદ્ભાવઃ કથ્યતાં મમ ॥ ૧,૧૫.
હવે તો સાંજ પડી ગઈ છે, આખો દિવસ વીતી ગયો. જો તારો ભાવ સાચો હોય તો આ મજાક શા માટે? મને સાચું કારણ કહો.
પ્રમ્લોચોવાચ પ્રત્યૂષસ્યાગતા બ્રહ્મન્ સત્યમેતન્ન તન્મૃષા । નન્વસ્ય તસ્ય કાલસ્ય ગતાન્યબ્દશતાનિ તે ॥ ૧,૧૫.
પ્રમ્લોચાએ કહ્યું: 'બ્રાહ્મણ, હું ખરેખર સવારે આવી હતી, આ સત્ય છે, ખોટું નથી. પણ એ સમયના તારા માટે તો અનેક સો વર્ષ વીતી ગયા છે.'
સોમ ઉવાચ તતઃ સ સાધ્વસો વિપ્રસ્તાં પપ્રચ્છાયતેક્ષણામ્ । કથ્યતાં ભીરુ કઃ કાલસ્ત્વયા મે રમતઃ સહ ॥ ૧,૧૫.
સોમએ કહ્યું: પછી ઋષિ ડરીને, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રીને પૂછ્યું: 'ભયભીતે, મને સાચું કહો—મારે તારી સાથે રહીને કેટલો સમય વીતી ગયો?'
પ્રમ્લોચોવાચ સપ્તોત્તરામ્યતીતાનિ નવવર્ષશતાનિ તે । માસાશ્ચ ષટ્તથૈવાન્યત્સમતીતં દિનત્રયમ્ ॥ ૧,૧૫.
પ્રમ્લોચાએ કહ્યું: 'તારા માટે સાતસો નવ વર્ષ, છ મહિના અને ત્રણ દિવસ વીતી ગયા છે.'
ઋષિરુવાચ સત્યં ભીરુ વદસ્યેતત્પરિહાસોઽથવા શુભે । દિનમેકમહં મન્યેત્વયા સાર્ધમિહાસિતમ્ ॥ ૧,૧૫.
ઋષિએ કહ્યું: 'ભયભીતે, સાચું બોલ, આ મજાક છે કે ખરેખર એવું થયું છે, શુભે? મને તો લાગ્યું કે તારી સાથે અહીં ફક્ત એક જ દિવસ વિતાવ્યો છે.'
પ્રમ્લોચોવાચ વદિષ્યામ્યનૃતં બ્રહ્મન્કથમત્ર તવાન્તિકે । વિશેષેણાદ્ય ભવતા પૃષ્ટા માર્ગાનુવર્તિના ॥ ૧,૧૫.
પ્રમ્લોચાએ કહ્યું: 'બ્રાહ્મણ, હું તારા સામે ખોટું કેમ બોલું? ખાસ કરીને આજે, જ્યારે તું સાચું જાણવા માંગીને મને પૂછ્યું છે.'
સોમ ઉવાચ નિશમ્ય તદ્વચઃ સત્યં સ મુનિર્નૃપનન્દનાઃ । ધિક્ધિક્મામિત્યતીવેત્થં નિનિન્દાત્માનમાત્મના ॥ ૧,૧૫.
સોમએ કહ્યું: એના સાચા શબ્દો સાંભળી, ઋષિએ, રાજકુળના વંશજો, વારંવાર પોતાને ધિક્કારતા કહ્યું: 'અરે, શરમ છે મને!'
મુનિરુવાચ તપાંસિ મમ નષ્ટનિ હતં બ્રહ્મવિદાં ધનમ્ । હતો વિવેકઃ કેનાપિ યોષિન્મોહાય નિર્મિતાઃ ॥ ૧,૧૫.
ઋષિએ કહ્યું: 'મારા તપ નષ્ટ થઈ ગયા, બ્રહ્મને જાણનારા લોકોનું ખજાનો ખોવાઈ ગયું. કોઈએ મારી સમજણ હરાવી નાખી, જે સ્ત્રીઓના મોહ માટે જ બનાવેલી છે.'
ઊર્મિષટ્કાતિગં બ્રહ્મ જ્ઞેયમાત્મજયેન મે । મતિરેષા હૃતા યેન ધિક્તં કામં મહાગ્રહમ્ ॥ ૧,૧૫.
'છ લહેરો પાર કરતું બ્રહ્મ તો આત્મા પર જીત મેળવવાથી જ જાણી શકાય, પણ મારા મનને તો આ મહાન કામે દોરી લીધું છે. ધિક્કાર છે આ મહાકામને.'
વ્રતાનિ વેદવેદ્યાપ્તિકારાણાન્યખિલાનિ ચ । નરકગ્રામમર્ગેણ સઙ્ગેનાપહૃતાનિ મે ॥ ૧,૧૫.
'મારા બધા વ્રત અને વેદને જાણવાના કર્મો, ખરાબ સંગથી, નરક તરફ લઈ જતી દિશામાં વહેંચાઈ ગયા.'
વિનિન્દ્યેત્થં સ ધર્મજ્ઞઃ સ્વયમાત્માનમાત્મના । તામપ્સરસમાસીનામિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ ૧,૧૫.
આ રીતે પોતાને ધિક્કાર્યા પછી, ધર્મને જાણનારા એ ઋષિએ ત્યાં બેઠેલી અપ્સરાને કહ્યું:
ગચ્છ પાપે યથાકામં યત્કાર્યં તત્કૃતં ત્વયા । દેવરાજસ્ય મત્ક્ષોભં કુર્વન્ત્યા ભાવચેષ્ટિતૈઃ ॥ ૧,૧૫.
'પાપી, હવે તારે જેવું મન થાય ત્યાં જા; તારે જે કરવું હતું તે કરી લીધું—દેવરાજના આદેશે મારા મનમાં ચંચળતા પેદા કરી.'
ન ત્વાં કરોણ્યહં ભસ્મ ક્રોધતીવ્રેણ વહ્નિના । સતાં સપ્તપદં મૈત્રુમુષિ તોહં ત્વયા સહ ॥ ૧,૧૫.
'હું તને ગુસ્સાની અગ્નિથી ભસ્મ કરી નાખીશ નહીં, કેમ કે સારા લોકો જેમ સાત પગલાં સાથે ચાલે છે, તેમ તારે પણ મારી સાથે મિત્રતા રાખી છે.'
અથ વા તવ કો દોષઃ કિં વા કુપ્યામ્યહં તવ । મમૈવ દોષો નિતરાં યેનાહમજિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૧,૧૫.
પણ, તારો શું દોષ છે? હું તારા પર ગુસ્સો કેમ કરું? દોષ તો આખો મારો જ છે, કારણ કે હું મારા ઇન્દ્રિયોને કાબૂમાં રાખી શક્યો નથી.
યયા શક્રપ્રિયાર્થિન્યા કૃતો મે તપસો વ્યયઃ । ત્વયા ધિક્તાં મહામોહમઞ્જૃષાં સુજુગુપ્સિતામ્ ॥ ૧,૧૫.
તમે ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કરવા માટે મારા તપનું નાશ કરાવ્યું; તું ખરેખર નિંદનીય છે, મોટાં મોહમાં પડી ગઈ છે અને ખરેખર તિરસ્કાર લાયક છે.