ત્રૈલોક્યશ્રયતાં પ્રાપ્તં પરં સ્થાનં સ્તિરાયતિ । સ્થાનં પ્રાપ્તા પરં ધૃત્વા યા કુક્ષિવિવરે ધ્રુવમ્ ॥ ૧,૧૨.
જે ધ્રુવને પોતાના ગર્ભમાં ધારણ કરી, તે ત્રણ લોકના આશ્રય અને પરમ સ્થાને પહોંચી છે.
યશ્ચૈતત્કીર્તયેન્નિત્યં ધ્રુવસ્યારોહણં દિવિ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥ ૧,૧૨.
જે કોઈ રોજ ધ્રુવના સ્વર્ગારોહણની કથા કહે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ, સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે.
સ્થાનભ્રંશં ન ચાપ્નોતિ દિવિ વા યદિ વા ભુવિ । સર્વકલ્યાણસંયુક્તો દીર્ઘકાલં સ જીવતિ ॥ ૧,૧૨.
તેને સ્વર્ગ કે પૃથ્વી પર ક્યારેય સ્થાન ગુમાવવું પડતું નથી; તે સર્વ કલ્યાણ સાથે લાંબું જીવન જીવે છે.
શ્રીપરાશર ઉવાચ। 1.13 ધ્રુવાચ્છિષ્ટિં ચ ભવ્યં ચ ભવ્યાચ્છમ્ભુર્વ્યજાયત। શિષ્ટેરાધત્ત સુચ્છાયા પઞ્ચપુત્રાનકલ્મષાન્
શ્રી પરાશર કહે છે: ધ્રુવમાંથી શિષ્ટિ અને ભવ્ય જન્મ્યા; ભવ્યમાંથી શંભુ થયો. શિષ્ટિની પત્ની સુચ્છાયા એ પાંચ નિર્મળ પુત્રો જન્માવ્યા.
રિપું રિપુઞ્જયં વિપ્રં વૃકલં વૃકતેજસમ્। રિપોરાધત્ત બૃહતી ચાક્ષુષં સર્વતેજસમ્
રિપુ, રિપુંજય, વિપ્ર, વૃકલ અને વૃકતેજસ; રિપુમાંથી બૃહતી જન્મી, અને તેનામાંથી સર્વ તેજસ્વી ચાક્ષુષ થયો.
અજીજનત્પુષ્કરિણ્યાં વારુણ્યાં ચાક્ષુષો મનુમ્। પ્રજાપતેરાત્મજાયાં વીરણસ્ય મહાત્મનઃ
ચાક્ષુષે પુષ્કરીણી અને વારુણી, પ્રજાપતિ વિરાણાની પુત્રીઓમાં, મનુને જન્મ આપ્યો.
મનોરજાયન્ત દશ નડ્વલાયાં મહૌજસઃ કન્યાયાં તપતાં શ્રેષ્ઠ વૈરાજસ્ય પ્રજાપતેઃ
મનુના દસ પુત્રો નડવાલા, મહાશક્તિશાળી કન્યા અને તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વૈરાજ પ્રજાપતિની પુત્રીમાંથી જન્મ્યા.
કુરુઃ પુરુઃ શત દ્યુમ્નસ્તપસ્વી સત્યવાઞ્છુચિઃ। અગ્નિષ્ટોમોતિરાત્રશ્ચ સુદ્યુમ્નશ્ચેતિ તે નવ। અભિમન્યુશ્ચ દશમો નડ્વલાયાં મહૌજસઃ
કુરુ, પુરુ, શત, દ્યુમ્ન, તપસ્વી, સત્યવાન, શુચિ, અગ્નિષ્ટોમ, ઓતિરાત્ર અને સુદ્યુમ્ન — આ નવ છે; દસમો અભિમન્યુ, નડવાલા, મહાશક્તિશાળીમાંથી જન્મ્યો.
કુરોરજનયત્પુત્રાન્ ષડાગ્નેયી મહાપ્રભાન્। અઙ્ગં સુમનસં ખ્યાતિં ક્રતુમઙ્ગિરસં શિબિમ્
કુરુની પત્ની, અગ્નિની દીકરી, છ મહાન પુત્રોને જન્મ આપ્યા: અંગ, સુમનસ, ખ્યાતિ, ક્રતુ, અંગિરસ અને શિબી.
અઙ્ગાત્સુનીથાપત્યં વૈ વેનમેકમજાયત। પ્રજાર્થમૃષયસ્તસ્ય મમન્થુર્દક્ષિણં કરમ્
અંગના પુત્ર સુનિથાથી એક પુત્ર વેન જન્મ્યો; સંતાન માટે ઋષિઓએ તેની જમણી બાંય ચળાવી.
વેનસ્ય પાણૌ મથિતે સમ્બભૂવ મહામુને। વૈન્યો નામ મહીપાલો યઃ પૃથુઃ પરિકીર્ત્તિતઃ
મહાન ઋષિઓએ વેનની બાંય ચળાવતાં, મહાન મુનિ, ત્યાંથી એક રાજા જન્મ્યો, જે વૈન્ય તરીકે ઓળખાય છે અને પ્રથુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
યેન દુગ્ધા મહી પૂર્વં પ્રજાનાં હિતકારણાત્
એ જ રાજાએ, પ્રજાના હિત માટે, પ્રથમ વખત પૃથ્વીમાંથી દૂધ મેળવ્યું.
મૈત્રેય ઉવાચ કિમર્થં મથિતઃ પાણિર્વેનસ્ય પરમર્ષિભિઃ। યત્ર જજ્ઞે મહાવીર્યઃ સ પૃથુર્મુનિસત્તમ
મૈત્રેયે પૂછ્યું: મહાન ઋષિઓએ વેનની બાંય શા માટે ચળાવી, જ્યાંથી શક્તિશાળી પ્રથુ જન્મ્યો, મુનિમાં શ્રેષ્ઠ?
શ્રીપરાશર ઉવાચ સુનીથા નામ યા કન્યા મૃત્યો પ્રથમતોઽભવત્। અઙ્ગસ્ય ભાર્યા સા દત્તા તસ્યાં વેનો વ્યજાયત
શ્રી પરાશરે કહ્યું: સુનિથા, જે પ્રથમ મૃત્યુની દીકરી હતી, અંગને પત્ની તરીકે આપવામાં આવી; તેના દ્વારા વેન જન્મ્યો.
સ માતામહદોષેણ તેન મૃત્યોઃ સુતાત્મજઃ। નિસર્ગાદેષ મૈત્રેય દુષ્ટ એવ વ્યજાયત
મૈત્રેય, માતાના પિતાના દોષથી, મૃત્યુની દીકરીના પુત્ર તરીકે, એ સ્વભાવથી જન્મથી જ દુષ્ટ હતો.
અભિષિક્તો યદા રાજ્યે સ વેનઃ પરમર્ષિભિઃ। ઘોષયામાસ સ તદા પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતિઃ
જ્યારે વેનને મહાન ઋષિઓએ રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો, ત્યારે તેણે પૃથ્વી પર પોતે રાજા હોવાનું જાહેર કર્યું.
ન યષ્ટવ્યં ન દાતવ્યં ન હોતવ્યં કથઞ્ચન। ભોક્તા યજ્ઞસ્ય કસ્ત્વન્યોઽહ્યહં યજ્ઞપતિઃ પ્રભુઃ
કોઈ યજ્ઞ ન કરો, દાન ન કરો, હવન ન કરો; યજ્ઞનો ભોગ લેનારો બીજો કોણ છે? આજે હું જ યજ્ઞનો સ્વામી છું.
તતસ્તમૃષયઃ પૂર્વં સંપૂજ્યં પૃથિવીપતિમ્। ઊચુઃ સામાકલં વાક્યં મૈત્રેય સમપસ્થિતાઃ
પછી ઋષિઓએ પહેલા રાજાને સન્માન આપ્યો, અને પછી, મૈત્રેય, રાજા પાસે જઈને શાંતિપૂર્ણ શબ્દો કહ્યા.
ઋષય ઊચુઃ। ભોભો રાજન્ શૃણુષ્વ ત્વં યદ્વદામ મહીપતે। રાજ્યં દેહોપકારાય પ્રજાનાં ચ હિતં પરમ્
ઋષિઓએ કહ્યું: હે રાજા, અમારું કહેવું સાંભળો; રાજા બનવું શરીર અને પ્રજાના હિત માટે છે.
દીર્ઘસત્રેણ દેવેશં સર્વયજ્ઞેશ્વરં હરિમ્। પૂજયિષ્યામ ભદ્રં। તે તસ્યાંશસ્તે ભવિષ્યતિ। ૧૭ યજ્ઞેન યજ્ઞપુરુષો વિષ્ણુઃ સંપ્રીણિતો નૃપ। અસ્માભિર્ભવતઃ કામાન્સર્વાનેવ પ્રદાસ્યતિ
લાંબા યજ્ઞથી અમે હરિ, બધા યજ્ઞોના સ્વામી અને દેવોના દેવને પૂજશું; તમારું ભલું થાય. તેનો ભાગ તમારો હશે. યજ્ઞથી યજ્ઞપુરુષ વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે, હે રાજા, અને તે અમારાથી તમારી બધી ઈચ્છાઓ પૂરી કરશે.
યજ્ઞૈર્યજ્ઞેશ્વરો યેષાં રાષ્ટ્રે સંપૂજ્યતે હરિઃ। તેષાં સર્વેપ્સિતાવાપ્તિં દદાતિ નૃપ ભૂભૃતામ્
જે રાજ્યમાં હરિ, યજ્ઞના સ્વામી, યજ્ઞ દ્વારા યોગ્ય રીતે પૂજાય છે, હે રાજા, તે રાજાઓને તે બધું આપે છે જે તેઓ ઈચ્છે છે.
વેન ઉવાચ મત્તઃ કોઽભ્યધિકોન્યોસ્તિ કશ્ચારાધ્યો મમાપરઃ। કોયં હરિરિતિ ખ્યાતો યો વો યજ્ઞેશ્વરો મતઃ
વેનએ કહ્યું: મારો કરતાં વધુ કોણ છે, અથવા મારા સિવાય બીજો કોણ પૂજ્ય છે? આ હરિ કોણ છે, જે યજ્ઞના સ્વામી તરીકે ઓળખાય છે, અને તમે જેને શ્રેષ્ઠ માનો છો?
બ્રહ્મા જનાર્દનઃ શમ્ભુરિન્દ્રો। વાયુર્યમો રવિઃ। હુતભુગ્વરુણો ધાતા પૂષા ભૂમિર્નિંશાકરઃ
બ્રહ્મા, જનાર્દન, શંભુ, ઇન્દ્ર, વાયુ, યમ, રવિ, અગ્નિ, વરુણ, ધાતા, પૂષા, પૃથ્વી અને ચંદ્ર—
એતે ચાન્યે ચ યે દેવાઃ શાપાનુગ્રહકારિણઃ। નૃપસ્યૈતે શરીરસ્થાઃ સર્વદેવમયો નૃપઃ
આ અને બીજા દેવતાઓ, જે શાપ અને આશીર્વાદ આપે છે, બધા રાજાના શરીરમાં વસે છે; રાજા બધા દેવતાઓનો સ્વરૂપ છે.
એવં જ્ઞાસ્વા મયાજ્ઞપ્તં યદ્યથા ક્રિયતાં તથા। ન દાતવ્યં ન યષ્ટવ્યં ન હોતવ્યં ચ ભો દ્વિજાઃ
મારી આજ્ઞા જાણો: જે રીતે હું કહું એ રીતે કરો; કોઈ દાન, યજ્ઞ કે હવન ન કરો, હે દ્વિજાઓ.
ભર્તૃશુશ્રૂષણં ધર્મો યથા સ્ત્રીણાં પરો મતઃ મમાજ્ઞાપાલનં ધર્મો ભવતાં ચ તથા દ્વિજાઃ
જેમ સ્ત્રીઓ માટે પતિની સેવા શ્રેષ્ઠ ધર્મ ગણાય છે, તેમ તમારી માટે મારી આજ્ઞા પાળવી ધર્મ છે, હે દ્વિજાઓ.
ઋષય ઊચુઃ દેહ્યનુજ્ઞાં મહારાજ મા ધર્મો યાતુ સંક્ષયમ્। હવિષાં પરિણામોઽયં યદેતદખિલં જગત્
ઋષિઓએ કહ્યું: મહારાજ, કૃપા કરીને મંજૂરી આપો, ધર્મ નાશ પામે નહીં. આ હવનના પરિવર્તનથી આખું જગત ટક્યું છે.
શ્રીપરાશર ઉવાચ ઇતિ વિજ્ઞાપ્યમાનોઽપિ સ વેનઃ પરમર્ષિભિઃ। યદા દદાતિ નાનુજ્ઞાં પ્રોક્તઃ પ્રોક્તઃ પુનઃ પુનઃ
શ્રી પરાશરે કહ્યું: મહાન ઋષિઓ વારંવાર વિનંતી કરતા છતાં વેનાએ મંજૂરી આપી નહીં, ફરી ફરીને કહેવામાં આવ્યા છતાં.
તતસ્તે મુનયઃ સર્વે કોપામર્ષસમન્વિતાઃ। હન્યતાં હન્યતાં પાપ ઇત્યૂચુસ્તે પરસ્પરમ્
પછી બધા ઋષિઓ ગુસ્સા અને દુઃખથી ભરાઈને એકબીજાને બોલ્યા: 'આ પાપીને મારો, મારો!'
યો યજ્ઞપુરુષં વિષ્ણુમનાદિનિધનં પ્રભુમ્। વિનિન્દત્યધમાચારો ન સ યોગ્યો ભુવઃ પતિઃ
જે વ્યક્તિ વિષ્ણુ, યજ્ઞરૂપ અને અનાદિ-અનંત ભગવાનને દુશ્ટ વર્તનથી અપમાન આપે છે, તે પૃથ્વીનો રાજા બનવા યોગ્ય નથી.