વિષ્ણુપુરાણમ્

કૃષાશ્વે, જેણે શત અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા હતા, તેમાંથી સોમદત્તનો જન્મ થયો. સોમદત્તના પુત્ર જનમેજય થયા. જનમેજયમાંથી સુમતિનો જન્મ થયો. આ વૈશાલીના રાજાઓ છે. અહીં એક શ્લોક પણ ગવાય છે—ત્રણબિંદુની કૃપાથી વૈશાલીના બધા રાજાઓ લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતા, મહાન આત્માવાળા, શક્તિશાળી અને અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ હતા. શર્યાતિના એક પુત્રી હતી, સુકન્યા, જેને ચ્યવન ઋષિએ લગ્ન કર્યા. શર્યાતિના પુત્ર આનંદર્ત હતા, જે અતિ ધર્મનિષ્ઠ હતા. આનંદર્તના પુત્ર રેવત હતા, જેમણે આનંદર્ત પ્રદેશ પર રાજ્ય કર્યું અને કુશસ્થલી શહેરમાં નિવાસ કર્યો. રેવતના પુત્ર રૈવત, જેને કકુદ્મિન પણ કહેવામાં આવે છે, તે સો ભાઈઓમાં સૌથી મોટા અને આત્મા દ્વારા ધર્મનિષ્ઠ હતા. રૈવતની એક પુત્રી હતી, રેવતી. રૈવત પોતાની પુત્રીને સાથે લઈને બ્રહ્મા લોકમાં ગયા, જ્યાં કમળે જન્મેલા બ્રહ્માજી પાસે પુછવા ગયા કે રેવતી માટે શ્રેષ્ઠ વર કોણ હશે. એ સમયે બ્રહ્માજીની હાજરીમાં ગાંધીર્વો હાહા અને હૂહૂ 'અતિતાન' નામનું દિવ્ય ગીત ગાઈ રહ્યા હતા. એ ગીત ગવાતું રહ્યું, અનેક યુગો વીતી ગયા, ત્રણેય માર્ગો ફર્યા, પણ રૈવતને લાગ્યું કે માત્ર ક્ષણભર જ વીતી. ગીત પૂરે પછી, રૈવત કમળે જન્મેલા બ્રહ્માજીને વંદન કરીને પુછ્યા, "મારી પુત્રી માટે યોગ્ય વર કોણ છે?" બ્રહ્માજી બોલ્યા, "તમે કઈ વર ઇચ્છો?" રૈવતે ફરી વંદન કરીને, પોતાના મનપસંદ વરોના નામ કહેતા પુછ્યું, "આમાંથી કોણ શ્રેષ્ઠ છે, જેને હું પુત્રી આપી શકું?" બ્રહ્માજી હલકાં મસ્તક અને સ્મિત સાથે બોલ્યા, "તમે જે વરો ઇચ્છો, તેમના સંતાન અથવા પૌત્રો પૃથ્વી પર હવે નથી. તમે અહીં ગાંધીર્વ ગીત સાંભળી રહ્યા, ત્યારે અનેક યુગો વીતી ગયા. પૃથ્વી પર અઠવાં મનવંતરનો ચક્ર લગભગ પૂરો થયો છે; કલી યુગ નજીક છે. આ ઉત્તમ કન્યાને હવે તમે એકલાં જ, યોગ્ય અને ઇચ્છિત વરને આપો." "તમારા બધા પુત્રો, મિત્રો, પત્નીઓ, મંત્રીઓ, સેવકો, સંબંધીઓ, સેનાઓ અને ખજાના—all સમયની ગતિથી પૂર્ણ થઈ ગયા છે." એ સાંભળીને, રૈવત ફરીથી ભયથી ભરાઈ, બ્રહ્માજીને વંદન કરીને પુછ્યા, "ભગવંતા, આ પરિસ્થિતિમાં કઈ વરને પુત્રી આપવી નહીં?" કમળે જન્મેલા, સર્વલોકના આચાર્ય બ્રહ્માજી, મસ્તક ઝુકાવતાં અને હાથે વિનયપૂર્વક બોલ્યા: "અજ્ઞेय, સર્વના મૂળ, સર્વરૂપ, પરમેશ્વર—અપાર, અનાદિ, અનંત—આ ભગવાનના neither આરંભ, મધ્ય, કે અંત આપણે જાણતા નથી; તેમનું સાચું સ્વરૂપ, પરમ સ્વભાવ કે પરમ તત્વ પણ આપણે જાણતા નથી." "સમય, ક્ષણ અને કલાકથી બનેલો, એ ભગવાનના વૈભવમાં કોઈ પરિવર્તન લાવે નહીં; એ જન્મરહિત, મૃત્યુરહિત, એકરૂપ, નામ-રૂપથી પર, શાશ્વત છે. જેમની કૃપાથી હું, અચ્યૂતરૂપ, જીવોની સર્જના અને અંત લાવું; જેમના ક્રોધથી રુદ્ર વિનાશ કરે; અને મધ્યમાં, પુરૂષ છે, જે પરમથી અલગ છે." "એ જ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, ભગવાન સર્જના કરે છે; પુરૂષરૂપે જાગ્રત રાખે છે; રુદ્રરૂપે વિશ્વને સંભાળે છે; એ અનંત-શરીરી સર્વને આવરી લે છે. ફળ માટે અગ્નિ બને છે; પૃથ્વીરૂપે વિશ્વને આધાર આપે છે; ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવરૂપે રક્ષણ કરે છે; સૂર્ય-ચંદ્રરૂપે અંધકાર દૂર કરે છે." "પ્રાણરૂપે કાર્ય કરે છે; પાણી-અન્નરૂપે વિશ્વને તૃપ્તિ આપે છે; વિશ્વના પાલનમાં સ્થિત રહી, આકાશરૂપે જગતને જગ્યા આપે છે. એ જ ખુદ સર્જન કરે છે, રક્ષણ કરે છે, દેવદેવતા છે, વિશ્વની આત્મા અને વિનાશક છે; એ ત્રણેયના અવિનાશી તત્વ છે." "જેમાં આ જગત, જગતની પ્રથમતા, સ્થિત છે; જેને સ્વયંભૂએ આશ્રય લીધા છે; એ, હે પૃથ્વી, સર્વ જીવોના મૂળ, અહીં પોતાનો અંશ લઈને અવતરી છે, હે રાજા, તમને પોષવા." "હે રાજા, તમારી મનોહર કુશસ્થલી, જે અમરાવતી જેવી હતી, હવે દ્વારકા બની ગઈ છે; ત્યાં કેશવના અંશરૂપે બલદેવ નિવાસ કરે છે." "તેમને, હે રાજા, તમારી પુત્રી—માત્રા, શત્રુના પુત્ર, શ્રેષ્ઠ અને પ્રશંસનીય—ને આપો; આ રત્નરૂપ સ્ત્રી યોગ્ય છે." શ્રી પરાશર કહે છે: કમળે જન્મેલા બ્રહ્માજીના આ ઉપદેશ પછી, રૈવત પૃથ્વી પર આવ્યા, અને જોયું કે મનુષ્યો ટૂકડા, વિકલાંગ, નબળા અને બુદ્ધિ-પરાક્રમથી રહિત છે. રાજા કુશસ્થલી શહેરમાં આવ્યા અને તેને બદલાયેલું જોયું; પછી, જ્ઞાની રાજાએ પોતાની પુત્રી, જેના ઉર પર પર્વત જેવો કાચનો આકાર હતો, શીરાયુધને આપી. તાલકેતુએ, રેવતીના વિશાળ આકારને જોઈ, પોતાના હળના છેડે સ્પર્શ કર્યો, અને એ ક્ષણે રેવતી સામાન્ય સ્ત્રી બની ગઈ.