મૈત્રેય મુનિ, પરાશર ઋષિએ કહ્યુઃ એ એક પરમાત્મા છે, જે સર્વનો આધાર અને સર્વત્ર વ્યાપક છે. એ જ સર્વ દિશાઓ—જેમ કે કિમ્પુરુષાદિ આઠ ખંડો—ને ધારણ કરે છે. એ વિસ્તારોમાં દુઃખ, મહેનત, ભૂખ, ભય કે અન્ય કોઇ વ્યાકુલતા નથી. ત્યાંના લોકો સ્વસ્થ, નિરોગી અને સુખી છે; તેમને કોઈ દુ:ખ સ્પર્શતું નથી. તેમનું આયુષ્ય દસથી બાર હજાર વર્ષ સુધી સ્થિર અને નિરાંત રહે છે. આ વિસ્તારોમાં દેવતાઓ વરસાદ વરસાવતા નથી અને જમીન પર પણ પાણી સામાન્ય રીતે મળતું નથી. અહીં કૃત, ત્રેત, દ્વાપર, કલી જેવા યુગોની કલ્પના જ નથી. દરેક પ્રદેશમાં સાત વિશાળ પર્વતો છે અને એમાંથી અઢળક નદીઓ ઉદ્ભવે છે. પરાશરજી આગળ કહે છે: હિમાલયના દક્ષિણ અને મહાસાગરના ઉત્તર વચ્ચે જે ભૂમિ છે, તેને ભારત ખંડ કહેવામાં આવે છે—જ્યાં ભગવાન ભરતના વંશજો વસે છે. એ ભારત ખંડની પહોળાઈ નવ હજાર યોજન જેટલી છે. આ કર્મ ભૂમિ છે, જ્યાં મનુષ્યો પુણ્ય દ્વારા સ્વર્ગ કે મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે. અહીં મહેન્દ્ર, મલય, સહ્ય, શુક્તિમાન, ઋક્ષ, વિંધ્ય અને પારીયાત્ર—આ સાત મુખ્ય પર્વતશ્રેણીઓ છે. અહીંના લોકો પુણ્યથી સ્વર્ગ પામે છે, અને પાપથી પશુ યોનિ કે નરકમાં જાય છે. સ્વર્ગ, મોક્ષ, મધ્યમ અવસ્થા કે અંતિમ અવસ્થા—મૃત્યુ પછી જે-જે મળે છે, એ બધું અહીંના કર્મ પરથી જ મળે છે; બીજે ક્યાંય નથી. આ ભારત ખંડમાં નવ પ્રદેશ છે: ઇન્દ્રદ્વીપ, કસરુ, તામ્રપર્ણી, ગભસ્તિમાન, નાગદ્વીપ, સામ્યક, ગંધર્વ, ચારુણ અને નવમો—સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દ્વીપ. આ દ્વીપ દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી હજાર યોજન લંબાવમાં છે. પૂર્વે કિરાત અને પશ્ચિમે યવન વસે છે. મધ્યમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર—તેમના-તેમના વ્યવસાયમાં, પૂજા, યુદ્ધ, વેપાર વગેરેમાં રત રહે છે. હિમાલયના પાદેથી શતદ્રૂ, ચંદ્રભાગા જેવી નદીઓ વહે છે; પારીયાત્ર પર્વતેથી વેદસ્મૃતિ, મુખા જેવી નદીઓ ઉદ્ભવે છે. વિંધ્યથી નર્મદા, મુરસા; ઋક્ષ પર્વતથી તાપી, પયોષણી, નિર્વિંધ્યા, પ્રસૂખા; સહ્ય પર્વતથી ગોદાવરી, ભીમરથી, કૃષ્ણવેણી જેવી પાપ વિનાશક નદીઓ વહે છે. મલય પર્વતથી કૃતમાળા, તામ્રપર્ણી, પ્રસૂખા; મહેન્દ્રથી ત્રિસામા, ચર્ષિકુલ્યા; શુક્તિમાનથી ઋષિકુલ્યા, કુમારા વગેરે નદીઓ ઉદ્ભવે છે. દરેક નદીના અનેક ઉપનદીઓ છે અને હજારો નદીઓ અહીં પ્રવાહિત થાય છે. આ પ્રદેશોમાં કુરૂ, પંચાલ, મધ્યદેશ, પૂર્વ દેશના લોકો અને અન્ય અનેક જાતિઓ વસે છે. પુન્દ્ર, કલિંગ, મગધ અને દક્ષિણના લોકો, તેમજ અપારાંત, સૌરાષ્ટ્ર, શૂર, અભીર, અર્બુદ, કરુષ, માલવ, પારિપત્ર પર્વતના વાસી, સૌવીર, સૈંધવ, હૂણ, શલ્વ, કોશલ, મદ્રક, રામ, અંબષ્ઠ, પરશિક વગેરે અનેક લોકો અહીં વસે છે. એ બધા નદીઓનું જળ પીએ છે અને સુખ-સમૃદ્ધિથી પરસ્પર રહે છે. ભારત ખંડમાં ચાર યુગ—કૃત, ત્રેત, દ્વાપર અને કલી—મળે છે; બીજે ક્યાંય નથી. અહીં ઋષિઓ તપ કરે છે, યજ્ઞ-દાન થાય છે અને શ્રદ્ધાથી લોકહિત માટે કર્મ થાય છે. જંબુદ્વીપમાં મનુષ્યો યજ્ઞ દ્વારા યજ્ઞપુરૂષનું પૂજન કરે છે; બીજાં દ્વીપોમાં વિષ્ણુના ભિન્ન રૂપે પૂજન થાય છે. ભારત જંબુદ્વીપમાં સર્વોચ્ચ છે, કારણ કે અહીં કર્મ ભૂમિ છે, બાકી બીજાં ભોગ ભૂમિ છે. અહીં મનુષ્ય જન્મ લાખો જન્મ પછી પુણ્યથી મળે છે. દેવતાઓ પણ ગાન કરે છે કે, "ધન્ય છે એ મનુષ્યો, જેઓ ભારત ખંડમાં જન્મે છે—કારણ કે અહીંથી સ્વર્ગ અને મોક્ષનો માર્ગ મળે છે." જે મનુષ્યો પોતાના કર્મ અને ફળો વિષ્ણુને અર્પણ કરે છે અને કર્મની મહિમા પ્રાપ્ત કરીને પરમાત્મામાં લીન થાય છે—એ શુદ્ધ આત્માઓ સાચા અર્થમાં મોક્ષ પામે છે. જ્યારે સ્વર્ગપ્રદાન કર્મ પૂર્ણ થાય છે અને શરીર છૂટી જાય છે, ત્યારે આત્મા ક્યાં જશે એ અમને પણ અંજાન છે; પરંતુ ભારત ખંડમાં અવિકલ મનોવૃત્તિથી જન્મેલા મનુષ્યો ખરેખર ધન્ય છે. મૈત્રેય, મેં તને સંક્ષિપ્ત રીતે આ જંબુદ્વીપ અને એના નવ પ્રદેશનું વર્ણન કર્યું, જે એક લાખ યોજન વિસ્તૃત છે. એ જંબુદ્વીપને એક લાખ યોજન પહોળા ખારા પાણીના મહાસાગરથી ઘેરેલો છે. જેમ જંબુદ્વીપને ખારા પાણીનો મહાસાગર ઘેરી રહ્યો છે, તેમ એ મહાસાગરથી બહાર પ્લક્ષદ્વીપ આવેલો છે. જંબુદ્વીપ એક લાખ યોજનનું છે, તો પ્લક્ષદ્વીપ એના કરતાં બમણો—અર્થાત્, બે લાખ યોજન જેટલો વિસ્તૃત છે. પ્લક્ષદ્વીપના રાજા મેધાતિથીના સાત પુત્રો છે: શાંતિહય, શિશિર, સુખોદય, આનંદ, શિવ, ક્ષેમક અને ધ્રુવ. એ સાતેય પુત્રોએ પ્લક્ષદ્વીપના સાત પ્રદેશોમાં રાજ કર્યું. દરેક પ્રદેશની સીમા પર્વતો દ્વારા નિર્ધારિત છે. એ સાત પર્વતોના નામ છે: ગોમદ, ચંદ્ર, નારદ, દુન્દુભિ, સોમક, મુમના અને વૈભ્રાજ. આ પર્વતો અને પ્રદેશોમાં પવિત્ર લોકો દેવતાઓ અને ગંધર્વો સાથે સુખપૂર્વક વસે છે. એ પ્રદેશો હંમેશા આનંદમય અને પાપરહિત છે. આ રીતે, પરાશર ઋષિએ સમગ્ર જંબુદ્વીપ, ભારત ખંડ તથા પ્લક્ષદ્વીપના વિશેષ વર્ણનથી બ્રહ્માંડની રચના અને મનુષ્ય જીવનની મહિમા ખુલાસી કરી.