వాయుపురాణమ్

సమ్పూర్ణమణ్డలః శ్రీమాంశ్చన్ద్రమా ఉపరజ్యతే। యస్మాదాప్యాయతే సోమః పఞ్చదశ్యాన్తు పూర్ణిమా ।। ౫౬.

పూర్తిగా వెలిగే చంద్రుడు గ్రహణానికి లోనవుతాడు. సోముడు సంపూర్ణంగా నిండినప్పుడు, పదిహేనవ తిథిన పౌర్ణమి వస్తుంది.

దశభిః పఞ్చభిశ్చైవ కలాభిర్దివసక్రమాత్। తస్మాత్ కలా పఞ్చదశీ సోమే నాస్తి తు షోడశీ। తస్మాత్సోమస్య భవతి పఞ్చదశ్యాం మహాక్షయః ।। ౫౬.

పది, ఆపై ఐదు కలలతో, రోజుకో రోజు చంద్రుడు పెరుగుతాడు. అలా పదిహేనవ రోజున చంద్రునికి పదహారవ కల ఉండదు. అందుచేత, ఆ రోజున చంద్రుడు బాగా తగ్గిపోతాడు.

ఇత్యేతే పితరో దేవాః సోమపాః సోమవర్ద్ధనాః। ఆర్త్తవా ఋతవో యస్మాత్తే దేవా భావయన్తి చ ।। ౫౬.

ఇవాళ చెప్పినవారు పితృదేవతలు, సోమాన్ని పానం చేసే వారు, సోమాన్ని పెంచే వారు. వీరిని ఋతువులవారు అంటారు, ఎందుకంటే దేవతలు ఋతువుల ద్వారా వీరిని పోషిస్తారు.

అతః పితౄన్ ప్రవక్ష్యామి మాసశ్రాద్ధభుజస్తు యే। తేషాం గతిఞ్చ సత్త్వఞ్చ గతిం శ్రాద్ధస్య చైవ హి ।। ౫౬.

ఇప్పుడు మాస శ్రాద్ధం భుజించే పితృదేవతల గురించి, వారి గమనం, స్వభావం, అలాగే శ్రాద్ధం ఎలా జరుగుతుందో చెప్తాను.

న మృతానాం గతిః శక్యా విజ్ఞాతుం పునరాగతిః। తపసాపి ప్రసిద్ధేన కిం పునర్మాంసచక్షుషా ।। ౫౬.

చనిపోయినవారి మార్గం తెలుసుకోవడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు; వారు తిరిగి వస్తారా అనే విషయమూ తెలియదు. ఎంతటి తపస్సు చేసినా, మాంసకంటి చూపుతో అయితే అసలు సాధ్యమే కాదు.

శ్రాద్ధదేవాన్ పిదౄనేతాన్ పితరో లౌకికాః స్మృతాః। దేవాః సౌమ్యాశ్చ యజ్వానః సర్వే చైవ హ్యయోనిజాః ।। ౫౬.

శ్రాద్ధదేవతలు, పితృదేవతలు అనబడేవారు లోకపితృదేవతలు. దేవతలు మృదువైనవారు, యజ్ఞాలు చేసే వారు, వీరందరూ గర్భంలో పుట్టని వారు.

దేవాస్తే పితరః సర్వే దేవాస్తాన్ భావయన్త్యుత। మనుష్యాః పితరశ్చైవ తేభ్యోఽన్యే లౌకికాః స్మృతాః ।। ౫౬.

అందరు దేవతలు పితృదేవతలే. దేవతలు వారిని పోషిస్తారు. మనుషులు, వారి పితృదేవతలు వేరు, వీరిని లోకపితృదేవతలు అంటారు.

పితా పితామహశ్చైవ తథైవ ప్రపితామహః। యజ్వానో యే తు సోమే న సోమవన్తస్తు తే స్మృతాః ।। ౫౬.

తండ్రి, తాత, పరతాత—ఇవాళ యజ్ఞాలు చేసే వారు సోమంతో చేస్తే వారిని అలా గుర్తిస్తారు; సోమంలేని వారు అలా పిలవబడరు.

యే యజ్వానః స్మృతాస్తేషాం తే వై బర్హిషదః స్మృతాః। కర్మస్వేతేషు యుక్తాస్తే తృప్యన్త్యాదేహసమ్భవాత్ ।। ౫౬.

వారిలో యజ్ఞాలు చేసే వారిని బర్హిషద్‌లు అంటారు. వారు తమ కర్మల్లో నిమగ్నమై, దేహం లేకుండానే తృప్తి పొందుతారు.

అగ్నిష్వాత్తాః స్మృతాస్తేషాం హోమినో యాజ్యయాజినః। యే వాప్యాశ్రమధర్మేణ ప్రస్థానేషు వ్యవస్థితాః ।। ౫౬.

వారిలో అగ్నిష్వాత్తులు అనబడేవారు హోమాలు చేసే వారు. యాజ్యయాజినులు, అలాగే ఆశ్రమధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్నవారు కూడా వీరే.

అన్తే చ నైవ సీదన్తి శ్రద్ధాయుక్తేన కర్మణా। బ్రహ్మచర్యేణ తపసా యజ్ఞేన ప్రజయా చ వై ।। ౫౬.

చివరికి, విశ్వాసంతో చేసిన కర్మ, బ్రహ్మచర్యం, తపస్సు, యజ్ఞం, సంతానం వల్ల వారు ఎప్పుడూ పడిపోరు.

శ్రద్ధయా విద్యయా చైవ ప్రదానేన చ సప్తధా। కర్మస్వేతేషు యే యుక్తా భవన్త్యా దేవపాతనాత్ ।। ౫౬.

శ్రద్ధ, విద్య, దానం—ఈ ఏడు విధాల కర్మల్లో నిమగ్నమైనవారు, దేవతల అనుగ్రహంతో ఆ స్థితిని పొందుతారు.

దేవైస్తైః పితృభిః సార్ద్ధం సూక్ష్మకైః సోమపాయకైః। స్వర్గతా దివి మోదన్తే పితృమన్తముపాసతే ।। ౫౬.

ఆ దేవతలు, సూక్ష్మమైన సోమపాన పితృదేవతలతో కలిసి, స్వర్గానికి వెళ్లినవారు ఆకాశంలో ఆనందంగా ఉండి, పితృదేవతాధిపతిని సేవిస్తారు.

ప్రజావతాం ప్రశంసైవ స్మృతా సిద్ధా క్రియావతామ్। తేషాం నివాపదత్తాన్నం తత్కులీనైశ్చ బాన్ధవైః ।। ౫౬.

సంతానం ఉన్నవారిలో, కర్మఫలితాన్ని పొందినవారు ప్రశంసలు పొందుతారు. వారికి తినే అన్నాన్ని వారి సొంత బంధువులు ఇస్తారు.

మాసం శ్రాద్ధభుజస్తృప్తి లభన్తే సోమలౌకికాః। ఏతే మనుష్యాః పితరో మాసి శ్రాద్ధ భుజస్తు తే ।। ౫౬.

ఒక నెలపాటు, సోమలోకానికి చెందిన శ్రాద్ధ భుజించే పితృదేవతలు తృప్తి పొందుతారు. వీరే మాస శ్రాద్ధ భుజించే మనుష్య పితృదేవతలు.

తేభ్యోఽపరే తు యే చాన్యే సఙ్కీర్ణాః కర్మయోనిషు। భ్రష్టాశ్చాశ్రమధర్మేభ్యః స్వధాస్వాహావివర్జితాః ।। ౫౬.

వారికంటే వేరుగా, ఇతరులు ఉన్నారు. వారు కర్మలో, జననంలో కలిసిపోయినవారు, ఆశ్రమధర్మం నుండి తప్పిపోయినవారు, స్వధా, స్వాహా బలి లేని వారు.

భిన్నదేహా దురాత్మనః ప్రేతభూతా యమక్షయే। స్వకర్మాణ్యేవ శోచన్తి యాతనాస్థానమాగతాః ।। ౫౬.

వారు దేహం విడిచినవారు, చెడ్డ మనస్సు కలవారు, ప్రేతాత్మలు, భూతాలు అయి, యమలోకంలో తమ కర్మాల వల్ల బాధపడుతూ, నరకస్థానానికి చేరుకుంటారు.

దీర్ఘాయుషోఽతిశుష్కాశ్చ వివర్ణాశ్చ వివాససః। క్షుత్పిపాసాపరీతాశ్చ విద్రవన్తి ఇతస్తతః ।। ౫౬.

వారు దీర్ఘాయుష్కులు, బాగా ఎండిపోయినవారు, రంగు లేని వారు, దుస్తులు లేని వారు, ఆకలి దప్పులతో బాధపడుతూ, అటు ఇటు తిరుగుతుంటారు.

సరిత్సరస్తడాగాని వాపిశ్చైవ జలేప్సవః। పరాన్నాని చ లిప్సన్తే కమ్పమానాస్తతస్తతః ।। ౫౬.

నీటి కోరికతో, వారు నదులు, చెరువులు, కుంటలు, బావులు వెతుకుతారు. వణుకుతూ, ఇతరుల అన్నాన్ని ఆశిస్తూ, అటు ఇటు తిరుగుతుంటారు.

స్థానేషు పాచ్యమానాశ్చ యాతాయాతేషు తేషు వై। శాల్మలౌ వైతరణ్యాఞ్చ కుమ్భీపాకేషు తేషు చ ।। ౫౬.

వారు శాల్మలివనంలో, వైతరణి నదిలో, కుంభీపాక నరకాలలో, ఇంకా ఇతర ప్రదేశాల్లో తిరుగుతూ, అక్కడ అక్కడ ఉడికించబడుతున్నారు.

కరమ్భవాలుకాయాఞ్చ అసిపత్రవనే తథా। శిలాసమ్పేషణే చైవ పాత్యమానాః స్వకర్మభిః ।। ౫౬.

కరంబ వాలు మడుగులో, అసిపత్రవనంలో, రాళ్లతో నలిపే చోట కూడా, వారు తమ పాపఫలితంగా పడవేయబడుతున్నారు.

తత్ర స్థానాని తేషాం వై దుఃఖానామప్యనాకవత్। తేషాం లోకాన్తరస్థానాం వివిధైర్నామగోత్రతః ।। ౫౬.

అక్కడ వారి బాధలకు అంతు లేకుండా ఎన్నో ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. ఇతర లోకాల్లో ఉన్న ఆ జీవులు వేర్వేరు పేర్లతో, వంశాలతో గుర్తించబడతారు.

భూమ్యాపసవ్యదర్భేషు దత్త్వా పిణ్డత్రయన్తు వై। పతి తాంస్తర్పయన్తే చ ప్రేతస్థానేష్వధిష్ఠితాః ।। ౫౬.

భూమిపై, దర్భ గడ్డి ఎడమవైపు మూడు పిండాలు సమర్పించి, భర్త, ప్రేతలోకంలో ఉన్నవారిని తృప్తిపర్చుతాడు.

అప్రాప్తా యాతనాస్థానం సృష్టా యే భువి పఞ్చధా। పశ్చాదిస్థావరాన్తేషు భూతానాం తేషు కర్మసు ।। ౫౬.

ఇంకా బాధాకరమైన స్థలానికి చేరని వారు, భూమిపై ఐదు విధాలుగా సృష్టించబడి, చరాచర ప్రాణులలో తమ కర్మానుసారం ఉంటారు.

నానారూపాసు జాతీషు తిర్యగ్యోనిషు చాతిషు। యదాహారా భవన్త్యేతే తాసు తాస్విహ యోనిషు। తస్మిస్తస్మింస్తదాహారం శ్రాద్ధదత్తోపతిష్ఠతి ।। ౫౬.

వివిధ రూపాలలో, పశువుల గర్భాల్లో, ఇతర జన్మల్లో వారు ఏ ఆహారం పొందితే, శ్రాద్ధంలో ఇచ్చిన ఆహారం అదే రూపంలో వారికి చేరుతుంది.

కాలే న్యాయాగతం పాత్రం విధినా ప్రతిపాదితమ్। ప్రాప్నోత్యన్నం యథా దత్తం బన్ధుర్యత్రావతిష్ఠతే ।। ౫౬.

సరైన సమయంలో, విధిగా నిర్ణయించిన పాత్రలో, బంధువు ఎక్కడ ఉన్నా, ఇచ్చిన అన్నం అక్కడికి చేరుతుంది.

యథా గోషు ప్రనష్టాసు వత్సో విన్దతి మాతరమ్। తథా శ్రాద్ధే తదిష్టానాం మన్త్రః ప్రాపయతే పితౄన్ ।। ౫౬.

ఎలాగైతే పోయిన ఆవుల మధ్య దూడ తన తల్లిని కనుగొంటదో, అలాగే శ్రాద్ధంలో మంత్రబలంతో పితృదేవతలు తమకు కావలసినవారి వద్దకు చేరుతారు.

ఏవం హ్యవికలం శ్రాద్ధం శ్రాద్ధదత్తన్తు మన్త్రతః। సనత్కుమారః ప్రోవాచ పశ్యన్ దివ్యేన చక్షుషా। గతాగతిజ్ఞః ప్రేతానాం మన్త్రః ప్రాపయతే పితౄన్ ।। ౫౬.

ఇలా లోపం లేకుండా శ్రాద్ధం చేసి, మంత్రంతో అన్నదానం చేస్తే, దివ్యదృష్టితో సనత్కుమారుడు చెప్పినట్టు, ప్రేతల యాత్రను తెలిసిన మంత్రం పితృదేవతలను అక్కడికి తీసుకెళ్తుంది.

బహ్వీకాస్వోష్మపాశ్చైవ దివాకీర్త్యాశ్చ తే స్మృతాః। కృష్ణపక్షస్త్వహస్తేషాం శుక్లః స్వప్రాయ శర్వరీ ।। ౫౬.

బహ్వీక, అశ్వ, ఉష్మప, దివాకీర్త్య అనే పితృదేవతలు ప్రసిద్ధి. వారికి కృష్ణపక్షం దినమైతే, శుక్లపక్షం రాత్రిగా ఉంటుంది.