వాయుపురాణమ్

తస్మై దేవాధిపత్యాయ నమస్కారం ప్రయుఙ్క్త హ। యేన సూక్ష్మమచిన్త్యఞ్చ పశ్యన్తి జ్ఞానచక్షుషః ।। ౫౫.

దేవతల అధిపతికి వారు నమస్కారం చేశారు. ఆయన ద్వారానే సూక్ష్మమైనదీ, ఊహించలేనిదీ జ్ఞానదృష్టి కలవారు చూడగలుగుతారు.

మహాదేవ నమస్తేఽస్తు మహేశ్వర నమోఽస్తు తే। సురాసురవర శ్రేష్ఠ మనోహంస నమోఽస్తు తే ।। ౫౫.

మహాదేవా! నీకు నమస్కారం. మహేశ్వరా! నీకు నమస్కారం. దేవాసురులలో శ్రేష్ఠుడా! మనోహంసా! నీకు నమస్కారం.

ఏతచ్ఛ్రుత్వా గతాః సర్వే సురాః స్వం స్వం నివేశనమ్। నమస్కారం ప్రయుఞ్జానాః శఙ్కరాయ మహాత్మనే ।। ౫౫.

ఇది విని, అందరు దేవతలు తమ తమ లోకాలకు వెళ్లిపోయారు. మహాత్ముడైన శంకరునికి నమస్కారాలు చేస్తూ వెళ్లారు.

ఇమం స్తవం పఠేద్యస్తు ఈశ్వరస్య మహాత్మనః। కామాంశ్చ లభతే సర్వాన్ పాపేభ్యస్తు విముచ్యతే ।। ౫౫.

ఈ మహాత్ముడైన ఈశ్వరుని స్తోత్రాన్ని ఎవరు పఠించినా, వారు కావలసిన కోరికలు పొందుతారు, పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతారు.

ఏతత్సర్వం సదా తేన విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా। మహాదేవప్రసాదేన ఉక్తం బ్రహ్మ సనాతనమ్। ఏతద్వః సర్వమాఖ్యాతం మయా మాహేశ్వరం బలమ్ ।। ౫౫.

ఇది అంతా మహాదేవుని అనుగ్రహంతో, శక్తివంతుడైన విష్ణువు ఎప్పుడూ చెప్పినది. ఇది శాశ్వతమైన బ్రహ్మ. మహేశ్వరుని శక్తిని నేను మీకు వివరించాను.

అగాత్కథమమావాస్యాం మాసి మాసి దివం నృపః। ఐలః పురూరవాః సూత కథం వాఽతర్పయత్ పితౄన్ ।। ౫౬.

ఓ రాజా! నెల నెల అమావాస్య రోజున ఐలుడు పురూరవుడు ఎలా స్వర్గానికి వెళ్లేవాడు? ఓ సూతా! అతడు పితృదేవతలకు ఎలా తర్పణం చేసేవాడు?

తస్య చాహం ప్రవక్ష్యామి ప్రభావం శాంశపాయన। ఐలస్యాదిత్యసంయోగం సోమస్య చ మహాత్మనః ।। ౫౬.

ఓ శాంశపాయన! ఆ ఐలుని మహిమను, అతని సూర్యునితో కలయికను, సోముని గొప్పతనాన్ని నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను.

అపాంసారమయస్యేన్దోః పక్షయోః శుక్లకృష్ణయోః। హ్రాసవృద్ధీ పితృమతః పక్షస్య చ వినిర్ణయః ।। ౫౬.

నీళ్ల సారంతో కూడిన చంద్రుని పెరుగుదల, తగ్గుదలలు తెలుపు, నలుపు పక్షాల ద్వారా నిర్ణయించబడతాయి. ఈ పక్షాల పెరుగుదల, తగ్గుదలలను పితృదేవతలు స్థిరపరుస్తారు.

సోమాచ్చైవామృతప్రాప్తిః పితౄణాం తర్పణం తథా। కవ్యాగ్నేశ్చాత్తసోమానాం పితౄణాఞ్చైవ దర్శనమ్ ।। ౫౬.

సోమునుంచి అమృతాన్ని పొందడం, పితృదేవతలకు తృప్తి కలగడం జరుగుతాయి. హవిస్సు అగ్నిలో సోమాన్ని గ్రహించిన పితృదేవతలను దర్శించడమూ జరుగుతుంది.

యథా పురూరవాశ్చైల తర్పయామాస వై పితౄన్। ఏతత్సర్వం ప్రవక్ష్యామి పర్వాణి చ యథాక్రమమ్ ।। ౫౬.

ఎలా ఐలుని కుమారుడు పురూరవుడు పితృదేవతలను తృప్తిపరిచాడో, అలాగే ఈ సంగతులన్నీ, పర్వదినాలను కూడా వరుసగా వివరంగా చెబుతాను.

యదా తు చన్ద్రసూర్యౌ తౌ నక్షత్రేణ సమాగతౌ। అమావాస్యాన్నివసత ఏకరాత్రైకమణ్డలే ।। ౫౬.

చంద్రుడు, సూర్యుడు ఒకే నక్షత్రంలో కలిసినప్పుడు, అమావాస్య నాడు వారు ఒకే వలయంలో ఒక్క రాత్రి ఉంటారు.

స గచ్ఛతి తదా ద్రష్టుం దివాకరనిశాకరౌ। అమావస్యామమావాస్యాం మాతామహపితామహౌ। అభివాద్య తదా తత్ర కాలాపేక్షః ప్రతీక్ష్యతే ।। ౫౬.

ఆ సమయంలో సూర్యుడు, చంద్రుడు దర్శనార్థం అమావాస్య నాడు వెళ్తారు. అప్పుడు తల్లి, తండ్రి వంశపు పెద్దలను సత్కరిస్తారు. ఆ సమయంలో నిర్ణీత కాలాన్ని ఎదురుచూస్తారు.

ప్రసీదమానాత్ సోమాచ్చ పిత్రర్థం తత్పరిస్రవాత్। ఐలః పురూరవా విద్వాన్ మాసి మాసి ప్రయత్నతః। ఉవాస్తే పితృమన్తం తం ససోమం స దివాస్థితః ।। ౫౬.

సోముడు దయచూపినప్పుడు, పితృదేవతల కోసం ఆయన నుంచి ప్రవహిస్తుంది. ఐలుని కుమారుడు పురూరవుడు, జ్ఞానంతో, శ్రద్ధతో ప్రతి నెలా సోమునితో, సూర్యునితో కలిసి పితృదేవతతో నివసిస్తాడు.

ద్విలవం కుహుమాత్రం తు తే ఉభే తు విచార్య సః। సినీవాలీప్రమాణేన సినీవాలీముపాసకః ।। ౫౬.

అతడు రెండు లవల పరిమాణాన్ని, కుహూ పరిమాణాన్ని పరిశీలించి, సీనీవాళి పరిమాణాన్ని అనుసరించి, సీనీవాళిని ఆరాధిస్తాడు.

కుహూమాత్రాం కలాఞ్చైవ జ్ఞాత్వోపాస్తే కుహుం పునః। స తదా భానుమత్యేక కాలావేక్షీ ప్రపశ్యతి ।। ౫౬.

కుహూ పరిమాణాన్ని, చంద్రకళను తెలుసుకుని, మళ్లీ కుహూను ఆరాధిస్తాడు. అప్పుడు భానుమతిలో ఒక్క కళను గమనిస్తాడు.

సుధామృతం కుతః సోమాత్ ప్రస్రవేన్మాసతృప్తయే। దశభిః పఞ్చభిశ్చైవ సుధామృతపరిస్రవైః ।। ౫౬.

సోమునుంచి నెలల తృప్తికోసం అమృతం ఎలా ప్రవహిస్తుంది? పది, అయిదు ప్రవాహాల ద్వారా అమృతం, సుధా ప్రవహిస్తుంది.

కృష్ణపక్షే తదా పీత్వా దుహ్యమానం తథాంశుభిః। సద్యః పక్షరతా తేన సౌమ్యేన మధునా చ సః ।। ౫౬.

కృష్ణపక్షంలో చంద్రకిరణాల ద్వారా పానముచేసి, దోహన చేయబడినప్పుడు వెంటనే ఆ సోమమధురంతో పక్షాన్ని పొందుతాడు.

నిర్వాపణార్థం దత్తేన పిత్రేణ విధినా నృపః। సుధామృతేన రాజేన్ద్రస్తర్పయామాస వై పితౄన్। సౌమ్యా బర్హిషదః కావ్యా అగ్నిష్వాత్తాస్తథైవ చ ।। ౫౬.

నివేదన కోసం, రాజు విధానప్రకారం తండ్రిచే ఇచ్చిన అమృతంతో పితృదేవతలను తృప్తిపరిచాడు. సోమ్యులు, బర్హిషదులు, కావ్యులు, అగ్నిష్వత్తులు కూడా అలాగే తృప్తి పొందారు.

ఋతురగ్నిస్తు యః ప్రోక్తః స తు సంవత్సరో మతః। జజ్ఞిరే హ్యృతవస్తస్మాదృతుభ్యశ్చార్త్తవాశ్చ యే । ౫౬.

ఋతువుల అగ్ని అనబడేది సంవత్సరంగా భావించబడుతుంది. దానినుంచి ఋతువులు, ఋతువులనుంచి అర్ధవాసరాలు జన్మిస్తాయి.

ఆర్త్తవా హ్యర్ద్ధమాసాఖ్యాః పితరో హ్యబ్దసూనవః। ఋతుః పితామహా మాసా ఋతుశ్చైవాభ్దసూనవః ।। ౫౬.

అర్ధవాసరాలు పితృదేవతల సంతానంగా, సంవత్సరపు పుత్రులుగా పిలవబడతారు. ఋతువు పెద్దవాడు, మాసాలు సంవత్సరపు పుత్రులు, ఋతువు కూడా అలాగే.

ప్రపితామహాస్తు వై దేవాః పఞ్చాబ్దా బ్రహ్మణః సుతాః। సౌమ్యాస్తు సౌమ్యజా జ్ఞేయాః కావ్యా జ్ఞేయాః కవేః సుతాః ।। ౫౬.

ప్రముఖ పితామహులు దేవతలు, అయిదు సంవత్సరాలు బ్రహ్మదేవుని కుమారులు. సోముని సంతానం సోమ్యులు, కవికి సంతానం కావ్యులు అని తెలుసుకోవాలి.

ఉపహూతాః స్మృతాః దేవాః సోమజాః సోమపాస్తథా। ఆజ్యపాస్తు స్మృతాః కావ్యాస్తృప్యన్తి పితృజాతయః ।। ౫౬.

ఆహ్వానించబడిన దేవతలు సోముని సంతానం, సోమపానం చేయువారు అని గుర్తించాలి. నెయ్యి పానముచేసే కావ్యులు, పితృవంశాలు తృప్తి పొందుతారు.

కావ్యా బర్హిషదశ్చైవ అగ్నిష్వాత్తాశ్చ తే త్రిధా। గృహస్థా యే చ యజ్వానా ఋతుర్బర్హిషదో ధ్రువమ్ ।। ౫౬.

కావ్యులు, బర్హిషదులు, అగ్నిష్వత్తులు మూడు వర్గాలవారు. గృహస్థులు, యజ్ఞకారులు, ఋతువుల బర్హిషదులు ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటారు.

గృహస్థాశ్చాపి యజ్వానా అగ్నిష్వాత్తాస్తథార్త్తవాః। అష్టకాపతయః కావ్యాః పఞ్చాబ్దాస్తాన్నిబోధత ।। ౫౬.

గృహస్థులు, యజ్ఞకారులు, అగ్నిష్వత్తులు, అర్ధవాసరాలు, అష్టకాధిపతులు, కావ్యులు, అయిదు సంవత్సరాలు — వీరిని ఇలా తెలుసుకో.

ఏషాం సంవత్సరో హ్యగ్నిః సూర్యస్తు పరివత్సరః। సోమ ఈద్వత్సరః ప్రోక్తో వాయుశ్చైవానువత్సరః ।। ౫౬.

వీరిలో సంవత్సరానికి అగ్ని, పరివత్సరానికి సూర్యుడు, ఇద్వత్సరానికి సోముడు, అనువత్సరానికి వాయువు అని పిలవబడతారు.

రుద్రస్తు వత్సరస్తేషాం పఞ్చాబ్దా యే యుగాత్మకాః। లేఖాశ్వైవోష్మపాశ్చైవ దివాకీర్త్యాశ్చ తే స్మృతాః ।। ౫౬.

ఓ రుద్రా, వారి కోసం ఒక సంవత్సరం ఒక రోజు లా ఉంటుంది, ఐదు సంవత్సరాలు ఒక యుగంగా భావించబడతాయి. వారిని లేఖ, అశ్వ, ఉష్మప, దివాకీర్తి అని పిలుస్తారు.

ఏతే పిబన్త్యమావాస్యాం మాసి మాసి సుధాం దివి । తాంస్తేన తర్పయామాస యావదాసీత్ పురూరవాః ।। ౫౬.

ఈ దేవతలు ప్రతి నెల అమావాస్యనాడు ఆకాశంలో అమృతాన్ని తాగుతారు. పురూరవుడు బ్రతికున్నంతకాలం వారిని ఆ అమృతంతో తృప్తిపరిచాడు.

యస్మాత్ ప్రస్రవతే సోమాన్మాసి మాసి నిబోధత। తస్మాత్ సుధామృతం ద్వై పితౄణాం సోమపాయినామ్ ।। ౫౬.

ప్రతి నెల సోమరసం ఎందుకు ప్రవహిస్తుందో విను. అందువల్లే సోమాన్ని తాగే పితృదేవతలకు అమృతం, సుధా లభిస్తాయి.

ఏవం తదమృతం సౌమ్యం సుధా చ మధు చైవ హ । కృష్ణపక్షే యథా చేన్దోః కలాః పఞ్చదశ క్రమాత్ ।। ౫౬.

అలా, ఆ మృదువైన అమృతం, సుధా, తేనె, చంద్రమండలంలో కృష్ణపక్షంలో పదిహేను కలలు ఒక్కొక్కటిగా తగ్గిపోతూ తాగబడతాయి.