పూర్వం త్రైలోక్యవిజయే విష్ణునా సముదాహృతమ్। బలిం బద్ధ్వా మహౌజాస్తు త్రైలోక్యాధి పతిః పురా ।। ౫౫.
మునుపు, మూడు లోకాలను జయించినప్పుడు, విష్ణువు బలిని బంధించి, గొప్ప శక్తిశాలి అయ్యి, మూడు లోకాల అధిపతిగా మారాడు.
ప్రణష్టేషు చ దైత్యేషు ప్రహృష్టే చ శచీపతౌ। అథాజగ్ముః ప్రభుం ద్రష్టుం సర్వే దేవాః సవాసవాః ।। ౫౫.
దైత్యులు నశించినప్పుడు, శచీపతి ఆనందించినప్పుడు, అందరు దేవతలు, ఇంద్రునితో కలిసి ప్రభువును దర్శించడానికి వెళ్లారు.
యత్రాస్తే విశ్వరూపాత్మా క్షీరోదస్య సమీ పతః। సిద్ధబ్రహ్మర్షయో యక్షా గన్ధర్వాప్సరసాఙ్గణాః ।। ౫౫.
అక్కడ, క్షీరసాగర తీరంలో, విశ్వరూపుడైన ప్రభువు ఉన్న చోట, సిద్ధులు, బ్రహ్మర్షులు, యక్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసల సమూహాలు చేరారు.
నాగా దేవర్షయశ్చైవ నద్యః సర్వే చ పర్వతాః। అభిగమ్య మహాత్మానం స్తువన్తి పురుషం హరిమ్ ।। ౫౫.
నాగులు, దేవర్షులు, నదులు, అన్ని పర్వతాలు ఆ మహాత్ముడిని దగ్గరగా చేరి, పురుషోత్తముడైన హరిని స్తుతించారు.
త్వం ధాతా త్వఞ్చ కర్త్తాఽస్య త్వం లోకాన్ సృజసి ప్రభో। త్వత్ప్రసాదాచ్చ కల్యాణం ప్రాప్తం త్రైలోక్యమవ్యయమ్। అసురాశ్చ జితాః సర్వే బలిర్బద్ధశ్చ వై త్వయా ।। ౫౫.
ప్రభూ! నీవే సృష్టికర్త, నీవే పోషకుడు. లోకాలను నీవే సృష్టిస్తావు. నీ అనుగ్రహంతో మూడు లోకాలు శాశ్వతమైన మంగళాన్ని పొందాయి. అందరు అసురులు జయించబడ్డారు, బలి నీవే బంధించావు.
ఏవ ముక్తః సురైర్విష్ణుః సిద్ధైశ్చ పరమర్షిభిః। ప్రత్యువాచ తతో దేవాన్ సర్వాంస్తాన్ పురుషోత్తమః ।। ౫౫.
దేవతలు, సిద్ధులు, పరమ ఋషులు ఇలా స్తుతించినప్పుడు, పురుషోత్తముడైన విష్ణువు అందరికి సమాధానం చెప్పాడు.
శ్రూయతామభిధాస్యామి కారణం సురసత్తమాః। యః స్రష్టా సర్వభూతానాం కాలః కాలకరః ప్రభుః ।। ౫౫.
దేవతలలో శ్రేష్ఠులారా! వినండి, నేను కారణాన్ని చెప్పబోతున్నాను. సమస్త భూతాల సృష్టికర్త, కాలాన్ని కూడా కలిగించే ప్రభువు ఎవరో చెప్పబోతున్నాను.
యేన హి బ్రహ్మణా సార్ద్ధం సృష్టా లోకాశ్చ మాయయా। తస్యైవ చ ప్రసాదేన ఆదౌ సిద్ధత్వమాగతమ్ ।। ౫౫.
బ్రహ్మతో కలిసి, మాయ ద్వారా లోకాలను సృష్టించినవాడు, ఆయన అనుగ్రహంతోనే ఆది కాలంలో సిద్ధతను పొందాం.
పురా తమసి చావ్యక్తే త్రైలోక్యే గ్రాసితే మయా। ఉదరస్థేషు భూతేషు లోకేఽహం శయితస్తదా ।। ౫౫.
మునుపు, మూడు లోకాలు అంధకారంలో, అవ్యక్తంగా ఉండగా, నా పొట్టలోని భూతాల్లో నేను ఆ లోకంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాను.
సహస్రశీర్షా భూత్వా చ సహస్రాక్షః సహస్రపాత్। శఙ్ఖచక్రగదా పాణిః శయితో విమలేఽమ్భసి ।। ౫౫.
వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి పాదాలతో, శంఖం, చక్రం, గదను చేతుల్లో ధరించి, నేను నిర్మలమైన జలంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాను.
ఏతస్మిన్నన్తరే దూరాత్ పశ్యామి హ్యమితప్రభమ్। శతసూర్యప్రతీకాశం జ్వలన్తం స్వేన తేజసా ।। ౫౫.
అంతలో, దూరంలో, నేను అనంతమైన కాంతితో మెరిసే, వంద సూర్యుల్లా ప్రకాశించే, తన స్వంత తేజంతో దహించు వాడిని చూశాను.
చతుర్వక్రం మహా యోగం పురుషం కాఞ్చనప్రభమ్। కృష్ణాజినధరం దేవం కమణ్డలువిభూషితమ్। నిమేషాన్తరమాత్రేణ ప్రాప్తోఽసౌ పురుషోత్తమః ।। ౫౫.
నాలుగు ముఖాలతో, మహాయోగిగా, బంగారు వర్ణంతో, నల్ల మృగచర్మాన్ని ధరించి, కమండలువుతో అలంకరించబడి, క్షణంలోనే వచ్చిన ఆ పురుషోత్తముడిని చూశాను.
తతో మామబ్రవీద్బ్రహ్మా సర్వలోక నమస్కృతః। కస్త్వం కుతో వా కిఞ్చేహ తిష్ఠసే వద మే విభో ।। ౫౫.
అప్పుడు, అన్ని లోకాలు నమస్కరించే బ్రహ్మ నాకు ఇలా అన్నాడు: 'నువ్వెవరు? ఎక్కడినుంచి వచ్చావు? ఇక్కడ ఎందుకు ఉన్నావు? చెప్పు ప్రభూ!' అని అడిగాడు.
అహం కర్త్తాఽస్మి లోకానాం స్వయమ్బూర్విశ్వతోముఖః। ఏవముక్తస్తదా దేన బ్రహ్మణాహమువాచ తమ్ ।। ౫౫.
'నేనే లోకాల సృష్టికర్తను, స్వయంభువును, అన్ని దిశలలో ముఖమున్న వాడిని' అని నేను చెప్పగా, బ్రహ్మకు అలా సమాధానం ఇచ్చాను.
అహం కర్త్తా చ లోకానాం సంహర్త్తా చ పునః పునః। ఏవం సమ్భాషమాణాభ్యాం పరస్పరజయైషిణామ్। ఉత్తరాం దిశమాస్థాయ జ్వాలా దృష్టాప్యధిష్ఠితా ।। ౫౫.
నేను ఈ లోకాలన్నింటికీ సృష్టికర్తను, మళ్లీ మళ్లీ నాశనం చేసేవాడిని. ఇలా ఇద్దరూ పరస్పరం గెలవాలని మాటలు మాట్లాడుతుండగా, ఉత్తర దిశలో ఒక అగ్ని జ్వాల మన కళ్లముందు ప్రత్యక్షమైంది.
జ్వాలాన్తతస్తామాలోక్య విస్మిత్తౌ చ తదానయోః । తేజసా చైవ తేనాథ సర్వం జ్యోతిఃకృతం జలమ్ ।। ౫౫.
ఆ జ్వాలను లోపల నుంచి చూసి ఇద్దరిమీద ఆశ్చర్యం కలిగింది. ఆ జ్వాల వెలుతురుతో అక్కడ ఉన్న నీటంతా ప్రకాశమంతగా మారిపోయింది.
వర్ద్ధమానే తదా వహ్నావత్యన్తపరమాద్భుతే। అతిదుద్రావ తాం జ్వాలాం బ్రహ్మా చాహఞ్చ సత్వరః ।। ౫౫.
ఆ అగ్ని మరింత పెరిగి, అద్భుతంగా, విచిత్రంగా మారింది. వెంటనే నేను, బ్రహ్మ ఇద్దరం ఆ జ్వాలవైపు పరుగెత్తాము.
దివం భూమిఞ్చ విష్టభ్య తిష్ఠన్తం జ్వాలమణ్డలమ్। తస్య జ్వాలస్య మధ్యే తు పశ్యావో విపులప్రభమ్ ।। ౫౫.
ఆ అగ్ని వలయం ఆకాశాన్ని, భూమిని ఆవరించి నిలిచింది. ఆ జ్వాల మధ్యలో మేము గొప్ప వెలుగును చూశాము.
ప్రాదేశమాత్రమవ్యక్తం లిఙ్గం పరమదీపితమ్। న చ తత్కాఞ్చనం మధ్యే న శైలం న చ రాజతమ్ ।। ౫౫.
ఆ మధ్యలో ఒక అర్థమయ్యేలా కాని, చేతి పరిమాణంలో, అత్యంత ప్రకాశవంతమైన లింగం కనిపించింది. అది బంగారం కాదు, కొండ కాదు, వెండి కూడా కాదు.
అనిర్ద్దేశ్యమచిన్త్యఞ్చ లక్ష్యాలక్ష్యం పునః పునః। మహౌజసం మహాఘోరం వర్ద్ధమానం భృశం తదా। జ్వాలామాలాయతం న్యస్తం సర్వభూతభయఙ్కరమ్ ।। ౫౫.
అది వర్ణించలేనిది, ఊహించలేనిది, కొన్నిసార్లు కనబడేది, కొన్నిసార్లు కనబడనిది, అపారమైన శక్తితో, భయంకరంగా, ఎప్పటికప్పుడు పెరుగుతూ, అగ్ని మాలలతో చుట్టుముట్టి, అన్ని జీవులకు భయపెట్టేలా ఉంది.
అస్య లిఙ్గస్య యోఽన్తం వై గచ్ఛతే మన్త్రకారణమ్। ఘోర రూపిణమత్యర్థం భిన్దన్తమివ రోదసీ ।। ౫౫.
ఈ లింగానికి అంతం తెలుసుకోవాలని మంత్రాలు, విధులతో ప్రయత్నించినవాడు, అది భయంకరమైన రూపంలో, ఆకాశాన్ని భూమిని చీల్చినట్టు కనిపిస్తుంది.
తతో మామబ్రవీద్బ్రహ్మా అధో గచ్ఛ త్వతన్ద్రితః। అన్తమస్య విజానీమో లిఙ్గస్య తు మహాత్మనః ।। ౫౫.
అప్పుడు బ్రహ్మ నన్ను ఇలా అన్నాడు: 'నువ్వు ఆలస్యం చేయకుండా క్రిందికి వెళ్ళు. మనం ఈ మహత్తరమైన లింగానికి అంతం తెలుసుకుందాం.'
అహమూర్ద్ధ్వం గమిష్యామి యావదన్తోఽస్య దృశ్యతే। తదా తౌ సమయం కృత్వా గతావూర్ద్ధ్వమధశ్చ హ ।। ౫౫.
'నేను పైకి వెళ్ళి, దాని అంతం కనిపించే వరకు చూస్తాను.' ఇలా ఇద్దరం ఒప్పందం చేసుకొని, ఒకరు పైకి, మరొకరు క్రిందికి వెళ్ళాము.
తతో వర్షసహస్రన్తు అహం పునరధో గతః। న చ పశ్యామి తస్యాన్తం భీతశ్చాహం న సంశయః ।। ౫౫.
ఆ తర్వాత నేను వెయ్యేళ్ళు క్రిందికి వెళ్ళాను. అయినా దానికి అంతం కనబడలేదు. నాకు భయం వేసింది — ఇందులో సందేహం లేదు.
తథా బ్రహ్మా చ శ్రాన్తశ్చ న చాన్తన్తస్య పశ్యతి। సమాగతో మయా సార్ద్ధం తత్రైవ చ మహామ్భసి ।। ౫౫.
అలాగే బ్రహ్మ కూడా అలసిపోయి, దానికి అంతం కనబడలేదు. చివరికి అతను నా దగ్గరకి వచ్చి, ఆ గొప్ప నీటిలో చేరాడు.
తతో విస్మయమాపన్నావుభౌ తస్య మహాత్మనః ౫౫.
అప్పుడు మేమిద్దరం ఆ మహాత్ముని గొప్పతనాన్ని చూసి ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాము.
తతో ధ్యానగతన్తత్ర ఈశ్వరం సర్వతోముఖమ్। ప్రభవం నిధऩఞ్చైవ లోకానాం ప్రభుమవ్యయమ్ ।। ౫౫.
అక్కడ ధ్యానంలో లీనమై, అన్ని దిక్కులవైపు ఉన్న ప్రభువును, లోకాల సృష్టి, లయకారణుడైన, నిత్యమైన అధిపతిని మేము దర్శించాము.
బ్రహ్మాఞ్జలిపుటో భూత్వా తస్మై శర్వాయ శూలినే। మహాభైరవనాదాయ భీమరూపాయ దంష్ట్రిణే। అవ్యక్తాయ మహాన్తాయ నమస్కారం ప్రకుర్మహే ।। ౫౫.
బ్రహ్మ చేతులు జోడించి, శర్వుడైన, త్రిశూలధారి, ఘోరమైన నాదంతో, భయంకరమైన రూపంతో, పెద్ద దవడలతో, అవ్యక్తుడైన, మహోన్నతుడైన ఆయనకు మేము నమస్కరించాము.
నమోఽస్తు తే లోకసురేశ దేవ నమోఽస్తు తే భూతపతే మహాంశ్చ। నమోఽస్తు తే శాశ్వత సిద్ధయోనే నమోఽస్తు తే సర్వజగత్ప్రతిష్ఠ ।। ౫౫.
నీకు నమస్కారం, దేవతలకూ, అసురులకూ అధిపతివైన ప్రభువా! నీకు నమస్కారం, భూతాల అధిపతివా, మహోన్నతుడా! నీకు నమస్కారం, శాశ్వతమైన సిద్ధియొక్క మూలమా! నీకు నమస్కారం, సమస్త జగత్తు ఆధారమా!
పరమేష్ఠీ పరం బ్రహ్మ అక్షరం పరమం పదమ్। శ్రేష్ఠస్త్వం వామదేవశ్చ రుద్రః స్కన్దః శివః ప్రభుః ।। ౫౫.
నీవే పరమేశ్వరుడు, పరబ్రహ్మ, నశించని వాడు, పరమ పదము. నీవే శ్రేష్ఠుడు, వామదేవుడు, రుద్రుడు, స్కందుడు, శివుడు, ప్రభువు.