త్వమేవ యజ్ఞో నియమస్త్వమేవ త్వమేవ భూతం భవితా త్వమేవ। త్వమేవ చాది ర్నిధనం త్వమేవ స్థూలశ్చ సూక్ష్మః పురుషస్త్వమేవ ।। ౫౪.
నీవే యజ్ఞం, నీవే నియమం. నీవే గతమైనది, నీవే రాబోయేది. నీవే ఆది, నీవే అంతం. నీవే స్థూలుడు, నీవే సూక్ష్ముడు.
త్వమేవ సూక్ష్మస్య పరస్య సూక్ష్మస్త్వమేవ వహ్నిః పవనస్త్వమేవ। త్వమేవ సర్వస్య చరాచరస్య లోకస్య కర్త్తా ప్రలయే చ గోప్తా ।। ౫౪.
నీవే సూక్ష్మమైన వాటిలో అత్యంత సూక్ష్ముడు, నీవే పరమసూక్ష్ముడు. నీవే అగ్ని, నీవే వాయువు. నీవే చరాచర జగత్తు సృష్టికర్త, ప్రళయంలో లోకాన్ని కాపాడేవాడు.
ఇతీదముక్త్వా వచనం సురేన్ద్రాః ప్రగృహ్య సోమం ప్రణిపత్య మూర్ద్నా। గతా విమానైరనిగృహ్య వేగైర్మహాత్మనో మేరుముపేత్య సర్వే ।। ౫౪.
ఈ మాటలు చెప్పి, దేవేంద్రులు సోమాన్ని తీసుకొని తలవంచి నమస్కరించి, తమ విమానాల్లో వేగంగా ప్రయాణించి, అందరూ మహాత్ములు మెరుపర్వతాన్ని చేరారు.
ఇత్యేతత్పరమం గుహ్యం పుణ్యాత్పుణ్యమహత్తరమ్। నీలకణ్ఠేతి యత్ ప్రోక్తం విఖ్యాతం లోకవిశ్రుతమ్ ।। ౫౪.
ఇలా 'నీలకంఠుడు' అని ప్రసిద్ధమైన ఈ పరమ గూఢమైన కథ, అత్యంత పుణ్యఫలదాయకమైనది, లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందింది.
స్వయం స్వయమ్భువా ప్రోక్తాం పుణ్యాం పాపప్రణాశనీమ్। యస్తు ధారయతే నిత్యమేనాం బ్రహ్మోద్భవాం కథామ్। తస్యాహం సంప్రవక్ష్యామి ఫలం వై విపులం మహత్ ।। ౫౪.
స్వయంభువుడు స్వయంగా చెప్పిన ఈ పవిత్రమైన, పాపాలను తొలగించే కథను ఎవరైనా ఎప్పుడూ ఆచరిస్తే, బ్రహ్మ నుండి ఉద్భవించిన ఈ కథను ఎవరైనా నిత్యం పఠిస్తే, వారికి నేను గొప్ప ఫలితాన్ని వివరించబోతున్నాను.
విషం తస్య వరారోహే స్థావరం జఙ్గమన్తథా। గాత్రం ప్రాప్య చ సుశ్రోణి క్షిప్రం తత్ ప్రతిహన్యతే ।। ౫౪.
ఓ సుందరీ! అటువంటి వ్యక్తికి స్థావరజంతువులనుండి గానీ, జంగమజీవులనుండి గానీ వచ్చిన విషం, శరీరాన్ని తాకినా వెంటనే నష్ఠమైపోతుంది.
శమయత్యశుభం ఘోరం దుఃస్వప్నఞ్చాపకర్షతి। స్త్రీషు వల్లభతాం యాతి సభాయాం పార్థివస్య చ ।। ౫౪.
అది అశుభమైన, భయంకరమైన విషయాలను శాంతింపజేస్తుంది; చెడ్డ కలలను తొలగిస్తుంది; అతడు స్త్రీలకు ప్రియుడవుతాడు, రాజసభలో గౌరవాన్ని పొందుతాడు.
వివాదే జయమాప్నోతి యుద్ధే శూరత్వమేవ చ। గచ్ఛతః క్షేమమధ్వానం గృహే చ నిత్యసమ్పదః ।। ౫౪.
వివాదంలో విజయం, యుద్ధంలో వీరత్వం పొందుతాడు. ప్రయాణంలో క్షేమంగా ఉంటాడు, ఇంట్లో ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యం ఉంటుంది.
శరీరభేదే వక్ష్యామి గతిం తస్య వరాననే। నీలకణ్ఠో హరిచ్ఛమశ్రుః శశాఙ్కాఙ్కితమూర్ద్ధజః ।। ౫౪.
శరీరం విడిచినప్పుడు, ఓ సుందరీ! అతడికి నేను చెప్పే గమ్యం — అతడు నీలకంఠుడివలె, హరిదేవునిపై కరుణతో, ఆనందబాష్పాలతో, చంద్రుడిని అలంకరించిన జటలతో ఉంటాడు.
త్ర్యక్షస్త్రిశూలపాణిశ్చ వృషయానః పినాకధృక్। నన్ధితుల్యబలః శ్రీమాన్ నన్దితుల్యపరాక్రమః ।। ౫౪.
అతడు మూడు కళ్లవాడు, త్రిశూలాన్ని ధరించినవాడు, వృషభంపై సవారీ చేసే వాడు, పినాకమును పట్టుకున్నవాడు, నందికి సమానమైన బలముతో, నందిలా పరాక్రమవంతుడుగా, మహిమతో ఉంటాడు.
విచరత్యచిరాత్ సర్వాన్ సర్వలోకాన్మమాజ్ఞయా । న హన్యతే గతిస్తస్య అనిలస్య యథామ్బరే। మమ తుల్యబలో భూత్వా తిష్ఠత్యాభూతసమ్ప్లవమ్ ।। ౫౪.
అతడు నా ఆజ్ఞతో అన్ని లోకాలలో వేగంగా సంచరిస్తాడు. అతడిని ఎవరూ హానిచేయలేరు; అతని సంచారం ఆకాశంలో గాలి లా ఉంటుంది. నా బలానికి సమానంగా ఉండి, సృష్టిలోని జీవుల అంతం వరకు నిలిచి ఉంటాడు.
మమ భక్తా వరారోహే యే చ శ్రృణ్వన్తి మానవాః। తేషాం గతిం ప్రవక్ష్యామి ఇహ లోకే పరత్ర చ ।। ౫౪.
ఓ సుందరీ! నా భక్తులు, ఈ కథను వినే మనుష్యుల గమ్యాన్ని నేను ఇహలోకంలోను పరలోకంలోను వివరించబోతున్నాను.
బ్రాహ్మణో వేదమాప్నోతి క్షత్రియో జయతే మహీమ్। వైశ్యస్తు లభతే లాభం శూద్రః సుఖమవాప్నుయాత్ ।। ౫౪.
బ్రాహ్మణుడు వేదాన్ని పొందుతాడు, క్షత్రియుడు భూమిని జయిస్తాడు, వైశ్యుడు లాభాన్ని పొందుతాడు, శూద్రుడు సుఖాన్ని పొందుతాడు.
వ్యాధితో ముచ్యతే రోగాద్బద్ధో ముచ్యేత బన్ధనాత్। గుర్విణీ లభతే పుత్రం కన్యా విన్దతి సత్పతిమ్। నష్టఞ్చ లభతే సర్వమిహలోకే పరత్ర చ ।। ౫౪.
వ్యాధిగ్రస్తుడు వ్యాధి నుండి విముక్తి పొందుతాడు, బంధనంలో ఉన్నవాడు బంధనంనుండి విడుదలవుతాడు. గర్భవతి స్త్రీకు కుమారుడు కలుగుతాడు, కన్యకు మంచి భర్త లభిస్తాడు. పోయినది ఏదైనా, ఈ లోకంలోను పరలోకంలోను తిరిగి లభిస్తుంది.
గవాం శతసహస్రస్య సమ్యగ్దత్తస్య యత్ ఫలమ్। తత్ ఫలం భవతి శ్రుత్వా విభోర్దివ్యామిమాం కథామ్ ।। ౫౪.
వంద వేల గోవులను సమర్పించిన ఫలం ఎంత ఉంటుందో, అదే ఫలం ఈ భగవంతుని దివ్యకథను వినడం వల్ల లభిస్తుంది.
పాదం వా యది వాప్యర్ద్ధం శ్లోకం శ్లోకార్ద్ధమేవ వా। యస్తు ధారయతే నిత్యం రుద్రలోకం స గచ్ఛతి ।। ౫౪.
ఒక పాదమైనా, లేక అరశ్లోకమైనా, లేక శ్లోకంలో అర భాగమైనా ఎవరైనా నిత్యం పఠిస్తే, వారు రుద్రలోకాన్ని చేరుతారు.
కథామిమాం పుణ్యఫలాదియుక్తాం నివేద్య దేవ్యాః శశిబద్ధ మూర్ద్ధజః। వృషస్య పృష్ఠేన సహోమయా ప్రభుర్జగామ కిష్కిన్ధగుహాం గుహప్రియః ।। ౫౪.
ఈ పుణ్యఫలాలతో కూడిన కథను దేవికి చెప్పిన తర్వాత, శశిచంద్రుడిని జటలో ధరించిన ప్రభువు, ఉమాదేవితో కలిసి వృషభంపై కిష్కింద గుహకు, గుహకు ప్రియమైన ఆ గుహలోకి వెళ్లాడు.
క్రాన్తం మయా పాపహరం మహాపదం నివేద్య తేభ్యః ప్రదదౌ ప్రభఞ్జనః। అధీత్య సర్వం త్వఖిలం సులక్షణం జగామ ఆదిత్యపథం ద్విజోత్తమః ।। ౫౪.
నేను ఈ మహత్తరమైన, పాపాలను తొలగించే స్థితిని పొందానని వారికి తెలియజేసి, ప్రభంజనుడు దానిని వారికి ఇచ్చాడు. ఆ సర్వ శుభమైన గ్రంథాన్ని పూర్తిగా అధ్యయనం చేసిన అనంతరం, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు ఆదిత్యుని మార్గాన్ని చేరాడు.
గుణకర్మప్రభావైశ్చ కోఽధికో వదతాం వరః। శ్రోతుమిచ్ఛామహే సమ్యగాశ్చర్యం గుణవిస్తరమ్ ।। ౫౫.
గుణాలు, కార్యాలు, శక్తిలో ఆయనను మించినవాడు ఎవరు? వాక్చాతుర్యంలో నీవు శ్రేష్ఠుడు. ఆయన అద్భుతమైన, విస్తృతమైన గుణాలను పూర్తిగా వినాలని మేము కోరుతున్నాము.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితి హాసం పురాతనమ్ । మహాదేవస్య మాహాత్మ్యం విభుత్వఞ్చ మహాత్మనః ।। ౫౫.
ఇక్కడ కూడా, పురాతనమైన ఈ కథను ఉదాహరిస్తారు. అది మహాదేవుని మహిమను, ఆయన గొప్పతనాన్ని వివరించే కథ.
పూర్వం త్రైలోక్యవిజయే విష్ణునా సముదాహృతమ్। బలిం బద్ధ్వా మహౌజాస్తు త్రైలోక్యాధి పతిః పురా ।। ౫౫.
మునుపు, మూడు లోకాలను జయించినప్పుడు, విష్ణువు బలిని బంధించి, గొప్ప శక్తిశాలి అయ్యి, మూడు లోకాల అధిపతిగా మారాడు.
ప్రణష్టేషు చ దైత్యేషు ప్రహృష్టే చ శచీపతౌ। అథాజగ్ముః ప్రభుం ద్రష్టుం సర్వే దేవాః సవాసవాః ।। ౫౫.
దైత్యులు నశించినప్పుడు, శచీపతి ఆనందించినప్పుడు, అందరు దేవతలు, ఇంద్రునితో కలిసి ప్రభువును దర్శించడానికి వెళ్లారు.
యత్రాస్తే విశ్వరూపాత్మా క్షీరోదస్య సమీ పతః। సిద్ధబ్రహ్మర్షయో యక్షా గన్ధర్వాప్సరసాఙ్గణాః ।। ౫౫.
అక్కడ, క్షీరసాగర తీరంలో, విశ్వరూపుడైన ప్రభువు ఉన్న చోట, సిద్ధులు, బ్రహ్మర్షులు, యక్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసల సమూహాలు చేరారు.
నాగా దేవర్షయశ్చైవ నద్యః సర్వే చ పర్వతాః। అభిగమ్య మహాత్మానం స్తువన్తి పురుషం హరిమ్ ।। ౫౫.
నాగులు, దేవర్షులు, నదులు, అన్ని పర్వతాలు ఆ మహాత్ముడిని దగ్గరగా చేరి, పురుషోత్తముడైన హరిని స్తుతించారు.
త్వం ధాతా త్వఞ్చ కర్త్తాఽస్య త్వం లోకాన్ సృజసి ప్రభో। త్వత్ప్రసాదాచ్చ కల్యాణం ప్రాప్తం త్రైలోక్యమవ్యయమ్। అసురాశ్చ జితాః సర్వే బలిర్బద్ధశ్చ వై త్వయా ।। ౫౫.
ప్రభూ! నీవే సృష్టికర్త, నీవే పోషకుడు. లోకాలను నీవే సృష్టిస్తావు. నీ అనుగ్రహంతో మూడు లోకాలు శాశ్వతమైన మంగళాన్ని పొందాయి. అందరు అసురులు జయించబడ్డారు, బలి నీవే బంధించావు.
ఏవ ముక్తః సురైర్విష్ణుః సిద్ధైశ్చ పరమర్షిభిః। ప్రత్యువాచ తతో దేవాన్ సర్వాంస్తాన్ పురుషోత్తమః ।। ౫౫.
దేవతలు, సిద్ధులు, పరమ ఋషులు ఇలా స్తుతించినప్పుడు, పురుషోత్తముడైన విష్ణువు అందరికి సమాధానం చెప్పాడు.
శ్రూయతామభిధాస్యామి కారణం సురసత్తమాః। యః స్రష్టా సర్వభూతానాం కాలః కాలకరః ప్రభుః ।। ౫౫.
దేవతలలో శ్రేష్ఠులారా! వినండి, నేను కారణాన్ని చెప్పబోతున్నాను. సమస్త భూతాల సృష్టికర్త, కాలాన్ని కూడా కలిగించే ప్రభువు ఎవరో చెప్పబోతున్నాను.
యేన హి బ్రహ్మణా సార్ద్ధం సృష్టా లోకాశ్చ మాయయా। తస్యైవ చ ప్రసాదేన ఆదౌ సిద్ధత్వమాగతమ్ ।। ౫౫.
బ్రహ్మతో కలిసి, మాయ ద్వారా లోకాలను సృష్టించినవాడు, ఆయన అనుగ్రహంతోనే ఆది కాలంలో సిద్ధతను పొందాం.
పురా తమసి చావ్యక్తే త్రైలోక్యే గ్రాసితే మయా। ఉదరస్థేషు భూతేషు లోకేఽహం శయితస్తదా ।। ౫౫.
మునుపు, మూడు లోకాలు అంధకారంలో, అవ్యక్తంగా ఉండగా, నా పొట్టలోని భూతాల్లో నేను ఆ లోకంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాను.
సహస్రశీర్షా భూత్వా చ సహస్రాక్షః సహస్రపాత్। శఙ్ఖచక్రగదా పాణిః శయితో విమలేఽమ్భసి ।। ౫౫.
వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి పాదాలతో, శంఖం, చక్రం, గదను చేతుల్లో ధరించి, నేను నిర్మలమైన జలంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాను.