వాయుపురాణమ్

ధ్రువః కాలో గ్రహాణాం తు విభక్తానాం చతుర్దిశమ్ । నక్షత్రాణాం శ్రవిష్ఠా స్యాదయనానాం తథోత్తరమ్ ।। ౫౩.

నాలుగు దిక్కుల్లో విభజించబడిన గ్రహాలకు ధ్రువతారే కాల సూచిక. నక్షత్రాల్లో శ్రవిష్ఠ ముఖ్యమైనది, అయనాల్లో ఉత్తరాయణమే ప్రాముఖ్యత కలది.

వర్షాణాఞ్చాపి పఞ్చానామాద్యః సంవత్సరః స్మృతః। ఋతూనాం శిశిరఞ్చాపి మాసానాం మాఘ ఏవ చ ।। ౫౩.

ఐదు సంవత్సరాల్లో సమ్వత్సరమే మొదటిది. ఋతువుల్లో శిశిరం, నెలల్లో మాఘమాసమే ప్రధానమైనవి.

పక్షాణాం శుక్లపక్షస్తు తిథీనాం ప్రతిపత్తథా। అహోరాత్రవిభాగానామహశ్చాపి ప్రకీర్తితమ్ ।। ౫౩.

పక్షాల్లో శుక్లపక్షమే ప్రథమం. తిథుల్లో ప్రతిపద, పగలు-రాత్రి విభాగాల్లో పగలే ముఖ్యమైనది.

ముహూర్త్తానాం తథైవాదిర్ముహూర్త్తో రుద్రదైవతః। అక్ష్ణోశ్చాపి నిమేషాదిః కాలః కాలవిదో మతః ।। ౫౩.

ముహూర్తాల్లో మొదటిది రుద్రముహూర్తం. కళ్ల కదలికల్లో నిమిషమే కాలానికి ఆది అని కాలజ్ఞులు భావిస్తారు.

శ్రవణాన్తం శ్రవిష్ఠాదియుగం స్యాత్ పఞ్చవార్షికమ్। భానోర్గతివిశేషేణ చక్రవత్ పరివర్త్తతే ।। ౫౩.

శ్రవిష్ఠ నుంచి శ్రవణం వరకు ఐదు సంవత్సరాల యుగం ఉంటుంది. భాస్కరుని ప్రత్యేకమైన చలనం వల్ల అది చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.

దివాకరః స్మృతస్తస్మాత్కాలస్తం విద్ధి చేశ్వరమ్। చతుర్వనిధానాం భూతానాం ప్రవర్త్తకనివర్త్తకః ।। ౫౩.

అందువల్ల సూర్యునే కాలంగా భావిస్తారు. ఆయననే నాలుగు విధాలైన భూతాల క్రియలకు ఆరంభం, ముగింపు కలిగించే అధిపతిగా తెలుసుకో.

ఇత్యేష జ్యోతిషామేవ సన్నివేశోఽర్థనిశ్చయాత్। లోకసంవ్యవహారార్థమీశ్వరేణ వినిర్మితః ।। ౫౩.

ఇలా ఈ జ్యోతిర్గణాల ఏర్పాటును లోకవ్యవహారానికి, అర్థనిశ్చయానికి పరమేశ్వరుడు సృష్టించాడు.

ఉత్పన్నః శ్రవణేనాసౌ సంక్షిప్తశ్చ ధ్రువే తథా। సర్వతోఽన్తేషు విస్తీర్ణో వృక్షాకార ఇతి స్థితిః ।। ౫౩.

అది శ్రవణం నుంచి ఉద్భవించి, ధ్రువ వద్ద సంకుచితమై, చివరల్లో అన్ని దిశల్లో విస్తరించి, వృక్షాకారంగా ఉంటుంది.

బుద్ధిపూర్వమ్భగవతా కల్పాదౌ సంప్రకీర్తితః। సాశ్రయః సోఽభిమానీ చ సర్వస్య జ్యోతిరాత్మకః। విశ్వరూపః ప్రధానస్య పరిణామోఽయమద్భుతః ।। ౫౩.

కల్ప ప్రారంభంలో భగవంతుడు బుద్ధితో దీనిని వివరించాడు. దీనికి ఆధారం ఉంది, అభిమానం కలది, అన్ని జ్యోతిర్మయమైనది, ప్రధానమైన విశ్వరూపానికి అద్భుతమైన పరిణామం.

నైవ శక్యం ప్రసంఖ్యాతుం యాథాతథ్యేన కేనచిత్। గతాగతం మనుష్యేషు జ్యోతిషాం మాంసచక్షుషా ।। ౫౩.

జ్యోతిర్గణాల ఆగమనం, గమనం ఎవరూ పూర్తిగా లెక్కించలేరు. మాంసచక్షువులతో మనుషులకు అవి గ్రహించలేవు.

ఆగమాదనుమానాచ్చ ప్రత్యక్షాదుపపత్తితః। పరీక్ష్య నిపుణం భక్త్యా శ్రద్ధాతవ్యం విపశ్చితా ।। ౫౩.

ఆగమం, అనుమానం, ప్రత్యక్షం, తర్కం ద్వారా జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, భక్తితో విశ్వసించాలి అని పండితులు చెబుతారు.

చక్షుః శాస్త్రం జలం లేఖ్యం గణితం బుద్ధిసత్తమాః। పఞ్చైతే హేతవో జ్ఞేయా జ్యోతిర్గణవిచిన్తనే ।। ౫౩.

కళ్ళతో చూడటం, శాస్త్రం, నీరు, వ్రాత, గణన — ఇవి ఐదు కారణాలు జ్యోతిర్గణాల పరిశీలనలో జ్ఞానవంతులకు తెలుసుకోవాల్సినవి.

కస్మిన్ దేశే మహాపుణ్యమేతదాఖ్యానముత్తమమ్। వృత్తం బ్రహ్మపురోగాణాం కస్మిన్ కాలే మహాద్యుతే। ఏతదాఖ్యాహి నః సమ్యగ్ యథా వృత్తం తపోధన ।। ౫౪.

ఈ మహాపుణ్యమైన, ఉత్తమమైన కథ ఏ దేశంలో జరిగింది? బ్రహ్మ మొదలైన మహానుభావులు పాల్గొన్నది ఎప్పుడు జరిగింది? మహాతపస్వీ, అది యథావిధిగా ఎలా జరిగిందో మాకు పూర్తిగా చెప్పు.

యథా శ్రుతం మయా పూర్వం వాయునా జగదాయునా। కథ్యమానం ద్విజశ్రేష్ఠాః సత్రే వర్షసహస్రకే ।। ౫౪.

ప్రపంచానికి ప్రాణమైన వాయుదేవుడు, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు వేల సంవత్సరాల యజ్ఞంలో చెప్పినదాన్ని నేను ముందుగా వినినట్లు చెబుతున్నాను.

నీలతా యేన కణ్ఠస్య దేవదేవస్య శూలినః। తదహం కీర్త్తయిష్యామి శ్రృణుధ్వం శంసితవ్రతాః ।। ౫౪.

దేవదేవుడైన శూలధారి కంఠానికి నీలవర్ణం కలిగిన కారణాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. వ్రతపరాయణులారా, మీరు వినండి.

ఉత్తరే శైలరాజస్య సరాంసి సరితో హ్రదాః। పుణ్యోద్యానేషు తీర్థేషు దేవతాయతనేషు చ। గిరిశ్రృఙ్గేషు తుఙ్గేషు గహ్వరోపవనేషు చ ।। ౫౪.

పర్వతాధిపతికి ఉత్తరంగా సరస్సులు, నదులు, హ్రదాలు ఉన్నాయి. పవిత్ర ఉద్యానవనాల్లో, తీర్థాల్లో, దేవాలయాల్లో, ఎత్తైన పర్వతశిఖరాల్లో, లోతైన అడవుల్లో ఉన్నాయి.

దేవభక్తా మహాత్మానో మునయః శంసితవ్రతాః। స్తువన్తి చ మహాదేవం యత్ర యథావిధి ।। ౫౪.

అక్కడ దేవతాభక్తులు, మహాత్ములు, వ్రతపరాయణులు అయిన మునులు, మహాదేవుడిని యథావిధిగా స్తుతిస్తారు.

ఋగ్యజుఃసామవేదైశ్చ నృత్యగీతార్చ్చనాదిభిః। ఓఙ్కారేణ నమస్కారైరర్చ్చయన్తి సదా శివమ్ ।। ౫౪.

ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, నృత్యం, పాటలు, పూజలు, ఓంకారంతో నమస్కారాలు — ఇవన్నీ ద్వారా వారు ఎప్పుడూ శివుడిని భక్తితో ఆరాధిస్తారు.

ప్రవృత్తే జ్యోతిషాం చక్రే మధ్యవ్యాప్తే దివాకరే। దేవతా నియతాత్మానః సర్వే తిష్ఠన్తి తాం కథామ్ । అథ నియమప్రవృత్తాశ్చ ప్రాణశేషవ్యవస్థితాః ।। ౫౪.

నక్షత్రాల గమన చక్రం ప్రారంభమైనప్పుడు, సూర్యుడు మధ్యలో ఉన్నప్పుడు, నియమంగా ఉండే దేవతలు అందరూ ఆ కథను శ్రద్ధగా విన్నారు. శ్వాస మాత్రమే ఆధారంగా జీవించే వారు కూడా అక్కడే ఉన్నారు.

నమస్తే నీలకణ్ఠాయ ఇత్యువాచ సదాగతిః। తచ్ఛుత్వా భావితాత్మానో మునయః శంశితవ్రతాః। వాలఖిల్యేతి విఖ్యాతాః పతఙ్గసహచారిణః ।। ౫౪.

అప్పుడు 'నీలకంఠాయ నమస్తే' అని సదాగతి అనే వారు పలికారు. ఇది విని, మనస్సు ఏకాగ్రతతో ఉన్న, దీక్షతో ఉండే వాలఖిల్యులు అనే ప్రసిద్ధ మునులు, సూర్యునికి తోడుగా ఉండేవారు, స్పందించారు.

అష్టాశీతిసహస్రాణి మునీనామూర్ద్ధ్వరేతసామ్। తస్మాత్ పృచ్ఛన్తి వై వాయుం వాయుపర్ణామ్బుభోజనాః ।। ౫౪.

ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది మునులు, తమ వీర్యాన్ని పైకి నిలిపే వారు, గాలి, ఆకులు, నీరు మాత్రమే భోజనం చేసే వారు, ఆ తర్వాత వాయువును ప్రశ్నించారు.

నీలకణ్ఠేతి యత్ ప్రోక్తం త్వయా పవనసత్తమ। ఏతద్దుహ్యం పవిత్రాణాం పుణ్యం పుణ్యకృతాం వరాః ।। ౫౪.

పవనశ్రేష్ఠా, మీరు నీలకంఠుని గురించి చెప్పింది పవిత్రుల మధ్య రహస్యమైనది, పుణ్యశీలులకు ఎంతో మేలైనది.

తద్వయం శ్రోతుమిచ్ఛామస్త్వత్ప్రసాదాత్ప్రభఞ్జన। నీలతా యేన కణ్ఠస్య కారణేనామ్బికాపతేః ।। ౫౪.

కాబట్టి ప్రభంజన, మీ కృపతో, అంబికాపతికి నీలమైన కంఠం ఎందుకు వచ్చిందో మేము వినాలనుకుంటున్నాము.

శ్రోతుమిచ్ఛా మహే సమ్యక్ తవ వక్రాద్విశేషతః। యావద్వాచః ప్రవర్త్తన్తే సార్థాస్తాశ్చ త్వయేరితాః ।। ౫౪.

మహానుభావా, మీ మాటల ద్వారా ఈ విషయం పూర్తిగా వినాలని మేము కోరుతున్నాము. మీరు మాట్లాడేంతవరకూ, ఆ మాటలు అర్థవంతంగా ఉంటాయి.

వర్ణస్థానగతే వాయౌ వాగ్విధిః సంప్రవర్తతే। జ్ఞానం పూర్వమథోత్సాహ స్త్వత్తో వాయో ప్రవర్తతే ।। ౫౪.౧౩ . త్వయి నిష్పన్దమానే తు శేషా వర్ణప్రవృత్తయః। యత్ర వాచో నివర్తన్తే దేహబన్ధాశ్చ దుర్లభాః ।। ౫౪.

వాయువు వర్ణస్థానంలో ఉన్నప్పుడు మాట ఉద్భవిస్తుంది; ముందు జ్ఞానం, తర్వాత ఉత్సాహం — ఇవి రెండూ నీ నుండి వస్తాయి వాయూ. నీలో చలనం లేకపోతే, మిగతా మాటల ప్రవాహం ఆగిపోతుంది; అక్కడ మాటలు తిరిగి వెళ్తాయి, శరీర బంధాలు నిలబడడం కష్టం అవుతుంది.

తత్రాపి తేఽస్తి సద్భావః సర్వగస్త్వం సదానిల। నాన్యః సర్వగతో దేవస్త్వదృతేశ़స్తి సమీరణ ।। ౫౪.

అక్కడ కూడా నీ ఉనికి ఉంటుంది, ఎప్పుడూ వ్యాపించే వాయూ. నీ తప్ప ఇంకెవరూ అంతటా వ్యాపించే దేవుడు లేరు, సమీరణా.

ఏష వై జీవలోకస్తే ప్రత్యక్షః సర్వతోఽనిల। వేత్థ వాచస్పతిం దేవం మనోనాయకమీస్వరమ్ ।। ౫౪.

నీవే జీవులందరిలో ప్రాణవాయువు, ఎక్కడైనా ప్రత్యక్షంగా ఉన్నవాడవు. నీవు వాచస్పతిని, మనస్సుకు అధిపతిని, ఈశ్వరుడిని తెలుసు.

బ్రూహి తత్కణ్ఠదేశస్య కిం కృతా రూపవిక్రియా। శ్రుత్వా వాక్యన్తతస్తేషామృషీణాం భావితాత్మానామ్। ప్రత్యువాచ మహాతేజా వాయుర్లోక నమస్కృతః ।। ౫౪.

ఆ కంఠ భాగంలో ఏ మార్పు జరిగింది చెప్పు. అప్పుడు మనస్సు ఏకాగ్రతతో ఉన్న ఆ మునుల మాటలు విని, లోకానికి పూజ్యుడైన మహాతేజస్వి వాయువు సమాధానం చెప్పాడు.

పురా కృతయుగే విప్రో వేదనిర్ణయతత్పరః। వసిష్ఠో నామ ధర్మాత్మా మానసో వై ప్రజాపతేః ।। ౫౪.

పూర్వం కృతయుగంలో, వేదార్ధాన్ని తెలుసుకోవడంలో నిమగ్నమైన, ధర్మమూర్తి అయిన వసిష్ఠుడు అనే ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతను ప్రజాపతికి మనస్సులో పుట్టిన కుమారుడు.