వాయుపురాణమ్

త్రిగుణస్తస్య విస్తారో మణ్డలఞ్చ ప్రమాణతః। ద్విగుణః సూర్యవిస్తారాద్విస్తారః శశినః స్మృతః ।। ౫౩.

దాని విస్తీర్ణం మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది, వలయం కూడా అంతే పరిమాణంలో ఉంటుంది. చంద్రుని విస్తీర్ణం సూర్యుని కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువగా చెప్పబడింది.

తుల్యస్తయోస్తు స్వర్భానుర్భూత్వాధస్తాత్ ప్రసర్పతి। ఉద్ధృత్య పార్థివచ్ఛాయాం నిర్మితో మణ్డలాకృతిః ।। ౫౩.

స్వర్భాను, వీరిద్దరికీ సమానంగా ఉండి, క్రింద భాగంలో సంచరిస్తాడు. భూమి నీడను తీసుకొని, వలయాకారంగా ఏర్పడతాడు.

స్వర్భానోస్తు బృహత్ స్థానన్నిర్మితం యత్తమోమయమ్। ఆదిత్యాత్తచ్చ నిష్క్రమ్య సోమం గచ్ఛతి పర్వసు ।। ౫౩.

స్వర్భానువు ఉన్న స్థలం పెద్దది, అది చీకటితో నిండినది. సూర్యుని నుండి బయటకు వచ్చి, చంద్రుని వద్ద పర్వకాలాల్లోకి వెళ్తుంది.

ఆదిత్యమేతి సోమాచ్చ పునః సోమఞ్చ పర్వసు। స్వర్భాసానుదతే యస్మాత్తతః స్వర్భానురుచ్యతే ।। ౫౩.

అది చంద్రుని నుండి మళ్లీ సూర్యుని వద్దకు పర్వకాలాల్లో వెళ్తుంది. స్వర్భాను వెలుగుతో కలిసే కారణంగా దానికి స్వర్భాను అని పేరు వచ్చింది.

చన్ద్రస్య షోడశో భాగో భార్గవశ్చ నిధీయతే। విష్కమ్భాన్మణ్డలాచ్చైవ యోజనాగ్రాత్ ప్రమాణతః ।। ౫౩.

చంద్రుని పదహారవ భాగం భృగుపుత్రుడైన శుక్రునికి చెందుతుంది. అది వ్యాసం, వలయం, యోజన చివర నుండి కొలవబడుతుంది.

భార్గవాత్పాదహీనస్తు విజ్ఞేయో వై బృహస్పతిః। బుహస్పతేః పాదహీనౌ కుజసౌరావుభౌ స్మృతౌ । విస్తారాన్మణ్డలాచ్చైవ పాదహీనస్తయోర్బుధః ।। ౫౩.

భృగుపుత్రుడి కంటే ఒక పాదం తక్కువగా బృహస్పతి ఉంటాడు. బృహస్పతి కంటే ఒక పాదం తక్కువగా కుజుడు, శని ఉంటారు. వారి వలయాలు, వ్యాసాల కంటే ఒక పాదం తక్కువగా బుధుడు ఉంటాడు.

తారానక్షత్రరూపాణి స్వపుష్మన్తీహ యాని వై। బుధేన సమతుల్యాని విస్తారాన్మణ్డలాదథ ।। ౫౩.

ఇక్కడ ఉన్న తారలు, నక్షత్రాలు తమ వెలుగుతో మెరిసే రూపంలో ఉంటాయి. అవి బుధుని వలయ పరిమాణంతో సమానంగా ఉంటాయి.

ప్రాయశశ్చన్ద్రయోగాని విద్యాదృక్షాణి తత్త్వవిత్। తారానక్షత్రరూపాణి హీనాని తు పరస్పరమ్ ।। ౫౩.

నిజమైన జ్ఞానమున్నవాడు, చాలా తారలు చంద్రునితో కలిసివుంటాయని తెలుసుకోవాలి. తారలు, నక్షత్రాల పరిమాణాలు ఒకదానికొకటి తక్కువగా ఉంటాయి.

శతాని పఞ్చ చత్వారి త్రీణి ద్వే చైవ యోజనే। పూర్వాపరనికృష్టాని తారకామణ్డలాని తు। యోజనాన్యర్ద్ధమాత్రాణి తేభ్యో హ్రస్వం న విద్యతే ।। ౫౩.

అక్కడ ఐదు వందలు, నాలుగు వందలు, మూడు వందలు, రెండు వందలు యోజనల దూరంలో తారల వలయాలు ఉంటాయి. తూర్పు, పడమర వైపున అవి దూరంగా ఉంటాయి. వాటిలో ఏదీ అర్ధ యోజన కంటే చిన్నదిగా ఉండదు.

ఉపరిష్టాత్రయస్తేషాం గ్రహా యే దూరసర్పిణః। సౌరోఽఙ్గిరాశ్చ వక్రశ్చ జ్ఞేయా మన్దవిచారిణః ।। ౫౩.

వాటికి పైన మూడు గ్రహాలు ఉంటాయి, అవి దూరంగా సంచరించేవి. అవి కుజుడు, బృహస్పతి, శని — వీరిని మందగమన గ్రహాలు అంటారు.

తేభ్యోఽధస్తాత్తు చత్వారః పునరన్యే మహాగ్రహాః। సూర్యః సోమో బుధశ్చైవ భార్గవశ్చైవ శీఘ్రగాః ।। ౫౩.

వాటికి కింద మరో నాలుగు మహాగ్రహాలు ఉంటాయి. అవి సూర్యుడు, చంద్రుడు, బుధుడు, శుక్రుడు — వీరిని వేగంగా సంచరించేవారు అంటారు.

యావన్త్య స్తారకాః కోట్యస్తావదృక్షాణి సర్వశః। వీథీనాం నియమాచ్చైవమృక్షమార్గో వ్యవస్థితః ।। ౫౩.

ఎన్ని కోట్ల తారలు ఉన్నాయో, అంతే నక్షత్రాలు కూడా ఉంటాయి. వాటి మార్గాల ఏర్పాటు వల్ల నక్షత్రమార్గం స్థిరంగా ఉంటుంది.

గతిస్తాస్త్వేవ సూర్యస్య నీచోచ్చత్వేఽయనక్రమాత్। ఉత్తరాయణ మార్గస్థో యదా పర్వసు చన్ద్రమాః। బౌధం బౌధోఽథ స్వర్భానుః స్వర్భానోః స్థానమాస్థితః ।। ౫౩.

ఇదే సూర్యుని సంచారం, అతని నిచ్చు, ఉచ్చ స్థితుల క్రమంలో జరుగుతుంది. చంద్రుడు ఉత్తరాయణ మార్గంలో పర్వకాలంలో ఉన్నప్పుడు, బుధుడు, మళ్లీ బుధుడు, స్వర్భాను స్వర్భాను స్థానం ఆక్రమిస్తారు.

నక్షత్రాణి చ సర్వాణి నక్షత్రాణి విశన్త్యుత। గృహాణ్యే తాని సర్వాణి జ్యోతీంషి సుకృతాత్మనామ్ ।। ౫౩.

అన్ని నక్షత్రాలు నక్షత్ర సమూహాల్లోకి ప్రవేశిస్తాయి. ఇవి సత్కార్యశీలులైన వారి ప్రకాశవంతమైన నివాసస్థానాలు.

కల్పాదౌ సంప్రవృత్తాని నిర్మితాని స్వయమ్భువా। స్థానాన్యేతాని తిష్ఠన్తి యావదాభూతసంప్లవమ్ ।। ౫౩.

కల్ప ప్రారంభంలో స్వయంభువుడు ఈ స్థానాలను సృష్టించి, చలనం కలిగించాడు. ఇవి సమస్త ప్రాణుల లయం వరకు స్థిరంగా ఉంటాయి.

మన్వన్తరేషు సర్వేషు దేవతాయతనాని వై। అభిమానినోఽవతిష్టన్తి యావదాభూతసంప్లవమ్ ।। ౫౩.

ప్రతి మన్వంతరంలో దేవతల నివాసస్థానాలు, గర్వంతో ఉన్నవారి అధీనంలో, ప్రాణుల లయం వరకు స్థిరంగా ఉంటాయి.

అతీతైస్తు సహాతీతా భావ్యాభావ్యైః సురాసురైః । వర్త్తన్తే వర్త్తమానైశ్చ స్థానాని స్వైః సురైః సహ ।। ౫౩.

గతంలో ఉన్నవారు, భవిష్యత్తులో ఉండేవారు, దేవతలు, అసురులు, ప్రస్తుత దేవతలతో కలసి, ఈ స్థానాలు ఎప్పుడూ కొనసాగుతుంటాయి.

అస్మిన్ మన్వన్తరే చైవ గ్రహా వైమానికాః స్మృతాః। వివస్వానదితేః పుత్రః సూర్యో వైవస్వతేఽన్తరే ।। ౫౩.

ఈ మన్వంతరంలో గ్రహాలు వైమానికమైనవిగా భావించబడతాయి. వివస్వాన్, అదితి కుమారుడైన సూర్యుడు, వైవస్వత మన్వంతరానికి చెందాడు.

త్విషిమాన్ధర్మపుత్రస్తు సోమదేవో వసుః స్మృతః। శుక్రో దేవస్తు విజ్ఞేయో భార్గవోఽసురరాజకః ।। ౫౩.

త్విషిమాన్ ధర్ముని కుమారుడు, సోమదేవుడిగా, వసువుగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. శుక్రుడు భృగుకులానికి చెందినవాడు, అసురుల రాజు, దేవతగా గుర్తించాలి.

బృహత్తేజాః స్మృతో దేవో దేవాచార్యోఽఙ్గిరఃసుతః। బుధో మనోహరశ్చైవ త్విషిపుత్రస్తు స స్మృతః ।। ౫౩.

బృహస్పతి గొప్ప తేజస్సుతో, దేవతల గురువు, అంగిరసుని కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి. బుధుడు ఆకర్షణీయుడు, త్విషిమాన్ కుమారుడిగా కూడా పిలవబడతాడు.

అగ్నిర్వికల్పాత్ సంజజ్ఞే యువాఽసౌ లోహితాధిపః। నక్షత్రఋక్షగామిన్యో దాక్షాయణ్యః స్మృతాస్తు తాః ।। ౫౩.

అగ్ని వికల్పుని నుంచి జన్మించాడు. అతడు యవ్వనంతో ఉన్న ఎరుపు రంగు అధిపతి. నక్షత్రాల్లో సంచరించే దక్ష కుమార్తెలు కూడా అలా ప్రసిద్ధి.

స్వర్భానుః సింహికాపుత్రో భూతసన్తాపనోఽసురః। సోమర్క్షగ్రహసూర్యే తు కీర్తితాస్త్వభిమానినః ।। ౫౩.

స్వర్భాను, సింహికా కుమారుడు, ప్రాణులను బాధించే అసురుడు. చంద్రుడు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, సూర్యునిలో ప్రసిద్ధులైనవారు గర్వంతో ఉంటారు.

స్థానాన్యేతాన్యథోక్తాని స్థానిన్యశ్చైవ దేవతాః। శుక్లమగ్నిమయం స్థానం సహస్రాంశోర్వివస్వతః ।। ౫౩.

ఈ స్థానాలు ఇంతకు ముందు వివరించబడ్డాయి. వాటిలో నివసించే దేవతలు కూడా. సహస్రాంశువు అయిన వివస్వతుని స్థానం తెల్లగా, అగ్నితో కూడినదిగా ఉంటుంది.

సహస్రాంశోస్త్విషః స్థానమమ్మయం శుక్లమేవ చ। అథ శ్యామం మనోజ్ఞస్య పఞ్చరశ్మేర్గృహం స్మృతమ్ ।। ౫౩.

త్విషిమాన్ నివాసం కూడా నీటితో కూడిన తెల్లదే. మనోజ్ఞుడైన ఐదు కిరణాలవాడి స్థానం ముదురు రంగులో ఉంటుంది.

శుక్రస్యాప్యమ్మయం స్థానం సద్మ షోడశరశ్మివత్। నవరశ్మేస్తు యూనో హి లోహితస్థానమమ్మయమ్ ।। ౫౩.

శుక్రుని స్థానం కూడా నీటితో కూడినదే, అతని గృహం పదహారు కిరణాలది. యువకుడైన తొమ్మిది కిరణాలవాడి ఎరుపు స్థానం కూడా నీటితో కూడినదే.

హరిశ్చాప్యం బృహచ్చాపి ద్వాదశాంశోర్బృహస్పతేః। అష్ట రశ్మేర్గృహం ప్రోక్తం కృష్ణం బుద్ధస్య అమ్మయమ్ ।। ౫౩.

హరిదేవుని స్థానం నీటితో కూడినదే. ద్వాదశ కిరణాల బృహస్పతికి కూడా అలాగే. ఎనిమిది కిరణాలవాడి గృహం ముదురు, బుధుని స్థానం నీటితో కూడినదే.

స్వర్భానోస్తామసం స్థానం భూతసన్తాపనాలయమ్। విజ్ఞేయాస్తారకాః సర్వాస్త్వమ్మయాస్త్వేకరశ్మయః ।। ౫౩.

స్వర్భాను స్థానం చీకటిగా, భూతాలను బాధించే స్థలంగా ఉంటుంది. అన్ని నక్షత్రాలు నీటితో కూడినవే, ఒక్కొక్కటి ఒక్క కిరణంతో ఉంటాయి.

ఆశ్రయాః పుణ్యకీర్తీనాం సుశుక్లాశ్చైవ వర్ణతః। ఘనతోయాత్మికా జ్ఞేయాః కల్పాదౌ వేదనిర్మితాః ।। ౫౩.

పుణ్యకీర్తి కలిగినవారి నివాసాలు అత్యంత తెల్లగా ఉంటాయి. అవి ఘనమైన నీటితో కూడినవిగా, కల్ప ప్రారంభంలో వేదాలు సృష్టించినవిగా తెలుసుకోవాలి.

ఉచ్చత్వాద్దృశ్యతే శీఘ్రమభివ్యక్తైర్గభస్తిభిః। తథా దక్షిణమార్గస్థో నీవివీథీసమాక్షితః ।। ౫౩.

అవి ఎత్తులో ఉండటం వల్ల, ప్రకాశవంతమైన కిరణాలతో త్వరగా కనిపిస్తాయి. అలాగే, దక్షిణ మార్గంలో ఉన్నవారు నీవి మార్గంతో గుర్తించబడతారు.