వాయుపురాణమ్

స ఏవ కాలశ్చాగ్నిశ్చ ద్వాదశాత్మా ప్రజాపతిః। తపత్యేష ద్విజశ్రేష్టాస్త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ ।। ౫౩.

ఆయనే కాలం, ఆయనే అగ్ని, పన్నెండు రూపాలుతో ఉన్న ప్రజాపతి. ద్విజులలో శ్రేష్ఠులారా! ఆయనే త్రిలೋಕమంతటినీ, చరాచరమంతటినీ వేడిచేస్తాడు.

స ఏష తేజసాం రాశిః సమస్తః సార్వలౌకికః। ఉత్తమం మార్గమాస్థాయ వాయోభాభిరిదఞ్జగత్। పార్శ్వమూర్ద్ధ్వమధశ్చైవ తాపయత్యేష సర్వశః ।। ౫౩.

అతడే సమస్త తేజస్సుల సమాహారం, సర్వలోకానికి వ్యాపించినవాడు. అత్యుత్తమ మార్గాన్ని ఎంచుకొని, వాయువు తేజంతో ఈ జగత్తును అన్ని వైపులా—పక్కన, పైకి, కిందకూ—వేడిచేస్తాడు.

రవేరశ్మిసహస్రం యత్ ప్రాఙ్మయా సముదాహృతమ్ । తేషాం శ్రేష్ఠాః పునః సప్త రశ్మయో గ్రహయోనయః ।। ౫౩.

నేను ముందుగా చెప్పిన సూర్యుని వెయ్యి కిరణాలలో, వాటిలో ఏడూ ముఖ్యమైనవి. ఆ కిరణాలే గ్రహాలకు మూలమవుతాయి.

సుషుమ్నో హరికేశశ్చ విశ్వకర్మా తథైవ చ। విశ్వశ్రవాః పునశ్చాన్యః సంయద్వసురతః పరమ్ । అర్వావసుః పునశ్చాన్యో మయా చాత్ర ప్రకీర్త్తితః ।। ౫౩.

సుషుమ్ణ, హరికేశ, విశ్వకర్మ, విశ్వశ్రవ, సంయద్వసు, అర్వావసు—ఈ కిరణాలను నేను ఇక్కడ వివరించాను.

సుషుమ్నః సూర్యరశ్మిస్తు క్షీణం శశినమేధయన్। తిర్యగూర్ద్ధ్వప్రభావోఽసౌ సుషుమ్నః పరికీర్త్యతే ।। ౫౩.

సుషుమ్ణ అనే సూర్యకిరణం, క్షీణించిపోతున్న చంద్రుని పోషిస్తుంది. దాని ప్రభ horizontally, పైకి వ్యాపిస్తుంది. దానికే సుషుమ్ణ అని పేరు.

హరికేశః పురస్త్వాద్యా ఋక్షయోనిః ప్రకీర్త్యతే। దక్షిణే విశ్వకర్మా తు రశ్మిర్వర్ద్ధయతే బుధమ్ ।। ౫౩.

హరికేశ మొదటగా, నక్షత్రాలకు మూలంగా చెప్పబడింది. దక్షిణ వైపున విశ్వకర్మ అనే కిరణం బుధుడిని పెంచుతుంది.

విశ్వశ్రవాస్తు యః పశ్చాత్ శుక్రయోనిః స్మృతో బుధైః। సంయద్వసుశ్చ యో రశ్మిః సా యోనిర్లోహితస్య చ ।। ౫౩.

పశ్చిమ వైపున ఉన్న విశ్వశ్రవ అనే కిరణం శుక్రునికి మూలంగా జ్ఞానులు అంటారు. సంయద్వసు అనే కిరణం అంగారకునికి మూలం.

షష్ఠస్త్వర్వావసూ రశ్మిర్యోనిస్తు స బృహస్పతేః। శనైశ్చరం పునశ్చాపి రశ్మిరాప్యాయతే స్వరాట్ ।। ౫౩.

ఆరవ కిరణమైన అర్వావసు బృహస్పతికి మూలం. మరొక కిరణం శనిగ్రహాన్ని పోషిస్తుంది, దానిని స్వరాట్ అంటారు.

ఏవం సూర్యప్రభావేణ గ్రహనక్షత్రతారకాః। వర్ద్ధన్తే విదితాః సర్వా విశ్వఞ్చైదం పునర్జగత్ । నక్షీయన్తే పునస్తాని తస్మాన్నక్షత్రతా స్మృతా ।। ౫౩.

ఇలా సూర్యుని తేజంతో గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, తారలు అన్నీ పెరుగుతాయి. ఈ జగత్తంతా మళ్లీ పునరుత్పత్తి అవుతుంది. మళ్లీ అవి తగ్గిపోతాయి, అందుకే వాటిని నక్షత్రాలు అంటారు.

క్షేత్రాణ్యేతాని వై పూర్వమాపతన్తి గభస్తిభిః। తేషాం క్షేత్రాణ్యథాదత్తే సూర్యో నక్షత్రతాఙ్గతః ।। ౫౩.

ఈ క్షేత్రాలను ముందుగా కిరణాలు చేరుకుంటాయి. సూర్యుడు నక్షత్రరూపంలోకి ప్రవేశించి వాటి క్షేత్రాలను స్వీకరిస్తాడు.

తీర్ణానాం సుకృతేనేహ సుకృతాన్తే గ్రహాశ్రయాత్ । తారాణాం తారకా హ్యేతాః శుక్లత్వాచ్చైవ తారకాః ।। ౫౩.

ఇక్కడ మంచి కార్యాలతో పునర్జన్మను దాటి, గ్రహాల సహాయంతో, ఈ తారలు నక్షత్రాలుగా పిలవబడతాయి. అవి తెల్లగా ఉండటం వలన తారలు అంటారు.

దివ్యానాం పార్థివానాఞ్చ నైశానాఞ్చైవ సర్వశః । ఆదానాన్నిత్యమాదిత్యస్తమసాం తేజసాం మహాన్ ।। ౫౩.

దివ్యమైనవి, భౌతికమైనవి, రాత్రివేళలవి—ఇవి అన్నింటినీ సూర్యుడు ఎప్పుడూ స్వీకరిస్తూ, చీకటి, తేజస్సులలో గొప్పవాడవుతాడు.

సువతి స్పన్దనార్థే చ ధాతురేష విభావ్యతే। సవనాత్తేజసోఽపాఞ్చ తేనాసౌ సవితా మతః ।। ౫౩.

కదలిక, చలనం కోసం ఇతడే మూలతత్త్వంగా భావించబడతాడు. సమిధను నలిపి తేజస్సు ఉద్భవిస్తుంది. అందుకే ఇతడిని సవితా అంటారు.

బహ్వర్థశ్చన్ద్ర ఇత్యేష హ్లాదనే ధాతురిష్యతే । శుక్లత్వే చామృతత్వే చ శీతత్వే చ విభావ్యతే ।। ౫౩.

చంద్రుడు అనేక ప్రయోజనాలున్నవాడు. చల్లదనం కోసం ఇతడే మూలతత్త్వంగా కోరబడతాడు. ఇతడు తెల్లదనంలో, అమృతత్వంలో, చల్లదనంలో కనిపిస్తాడు.

సుర్యాచన్ద్రమసోర్దివ్యే మణ్డలే భాస్వరే ఖగే। జ్వలత్తేజోమయే శుక్లే వృత్తకుమ్భనిభే శుభే ।। ౫౩.

సూర్యుడు, చంద్రుడు ఇద్దరి దివ్యమైన, ప్రకాశవంతమైన, ఆకాశంలో తేజస్సుతో మెరిసే వృత్తాకారమైన, తెల్లని, మణిపాత్రలా అందమైన మండలంలో వెలుగుతారు.

ఘనతోయాత్మకం తత్ర మణ్డలం శశినః స్మృతమ్। ఘనతేజోమయం శుక్లం మణ్డలం భాస్కరస్య తు ।। ౫౩.

అక్కడ చంద్రుని వలయం దట్టమైన నీటితో కూడినదిగా చెప్పబడింది. సూర్యుని వలయం మాత్రం తెల్లగా, దట్టమైన వెలుగుతో నిండినదిగా ఉంటుంది.

విశన్తి సర్వదేవాస్తు స్థానాన్యేతాని సర్వశః। మన్వన్తరేషు సర్వేషు ఋక్షసూర్యగ్రహాశ్రయాః ।। ౫౩.

అన్ని దేవతలు పూర్తిగా ఈ స్థానాలలో ప్రవేశిస్తారు. ప్రతి మన్వంతరంలో, అవి నక్షత్రాలు, సూర్యుడు, గ్రహాలతో కలిసి ఉంటాయి.

తాని దేవగృహాణ్యేవ తదాఖ్యాస్తే భవన్తి చ। సౌరం సూర్యో విశస్థానం సౌమ్యం సోమస్తథైవ చ ।। ౫౩.

ఇవి దేవతల గృహాలే అని చెప్పబడతాయి. వాటికి ఆ పేర్లే ఉన్నాయి. సూర్యుడు సౌర స్థానంలో ప్రవేశిస్తాడు, చంద్రుడు కూడా తన స్థానంలో ప్రవేశిస్తాడు.

శౌక్రం శుక్రో విశస్థానం షోడశార్చ్చిః ప్రతాపవాన్। బృహద్బృహస్పతిశ్చైవ లోహితశ్చైవ లౌహితః । శానైశ్చరం తథా స్థానం దేవ శ్చైవ శనైశ్చరః ।। ౫౩.

శుక్రుడు తన వసతి స్థలమైన శుక్రస్థానంలో, పదహారు కిరణాలతో ప్రకాశిస్తూ ఉంటాడు. బృహస్పతి, కుజుడు, శనిగ్రహుడు కూడా తమ తమ స్థానాల్లో ప్రవేశిస్తారు.

ఆదిత్యరశ్మిసంయోగాత్ సంప్రకాశాత్మికాః స్మృతాః । నవయోజనసాహస్రో విష్కమ్భః సవితుః స్మృతః ।। ౫౩.

సూర్యుని కిరణలతో కలిసినందువల్ల అవన్నీ ప్రకాశవంతమైనవిగా భావించబడతాయి. సూర్యుని వ్యాసం తొమ్మిది వేల యోజనలుగా చెప్పబడింది.

త్రిగుణస్తస్య విస్తారో మణ్డలఞ్చ ప్రమాణతః। ద్విగుణః సూర్యవిస్తారాద్విస్తారః శశినః స్మృతః ।। ౫౩.

దాని విస్తీర్ణం మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది, వలయం కూడా అంతే పరిమాణంలో ఉంటుంది. చంద్రుని విస్తీర్ణం సూర్యుని కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువగా చెప్పబడింది.

తుల్యస్తయోస్తు స్వర్భానుర్భూత్వాధస్తాత్ ప్రసర్పతి। ఉద్ధృత్య పార్థివచ్ఛాయాం నిర్మితో మణ్డలాకృతిః ।। ౫౩.

స్వర్భాను, వీరిద్దరికీ సమానంగా ఉండి, క్రింద భాగంలో సంచరిస్తాడు. భూమి నీడను తీసుకొని, వలయాకారంగా ఏర్పడతాడు.

స్వర్భానోస్తు బృహత్ స్థానన్నిర్మితం యత్తమోమయమ్। ఆదిత్యాత్తచ్చ నిష్క్రమ్య సోమం గచ్ఛతి పర్వసు ।। ౫౩.

స్వర్భానువు ఉన్న స్థలం పెద్దది, అది చీకటితో నిండినది. సూర్యుని నుండి బయటకు వచ్చి, చంద్రుని వద్ద పర్వకాలాల్లోకి వెళ్తుంది.

ఆదిత్యమేతి సోమాచ్చ పునః సోమఞ్చ పర్వసు। స్వర్భాసానుదతే యస్మాత్తతః స్వర్భానురుచ్యతే ।। ౫౩.

అది చంద్రుని నుండి మళ్లీ సూర్యుని వద్దకు పర్వకాలాల్లో వెళ్తుంది. స్వర్భాను వెలుగుతో కలిసే కారణంగా దానికి స్వర్భాను అని పేరు వచ్చింది.

చన్ద్రస్య షోడశో భాగో భార్గవశ్చ నిధీయతే। విష్కమ్భాన్మణ్డలాచ్చైవ యోజనాగ్రాత్ ప్రమాణతః ।। ౫౩.

చంద్రుని పదహారవ భాగం భృగుపుత్రుడైన శుక్రునికి చెందుతుంది. అది వ్యాసం, వలయం, యోజన చివర నుండి కొలవబడుతుంది.

భార్గవాత్పాదహీనస్తు విజ్ఞేయో వై బృహస్పతిః। బుహస్పతేః పాదహీనౌ కుజసౌరావుభౌ స్మృతౌ । విస్తారాన్మణ్డలాచ్చైవ పాదహీనస్తయోర్బుధః ।। ౫౩.

భృగుపుత్రుడి కంటే ఒక పాదం తక్కువగా బృహస్పతి ఉంటాడు. బృహస్పతి కంటే ఒక పాదం తక్కువగా కుజుడు, శని ఉంటారు. వారి వలయాలు, వ్యాసాల కంటే ఒక పాదం తక్కువగా బుధుడు ఉంటాడు.

తారానక్షత్రరూపాణి స్వపుష్మన్తీహ యాని వై। బుధేన సమతుల్యాని విస్తారాన్మణ్డలాదథ ।। ౫౩.

ఇక్కడ ఉన్న తారలు, నక్షత్రాలు తమ వెలుగుతో మెరిసే రూపంలో ఉంటాయి. అవి బుధుని వలయ పరిమాణంతో సమానంగా ఉంటాయి.

ప్రాయశశ్చన్ద్రయోగాని విద్యాదృక్షాణి తత్త్వవిత్। తారానక్షత్రరూపాణి హీనాని తు పరస్పరమ్ ।। ౫౩.

నిజమైన జ్ఞానమున్నవాడు, చాలా తారలు చంద్రునితో కలిసివుంటాయని తెలుసుకోవాలి. తారలు, నక్షత్రాల పరిమాణాలు ఒకదానికొకటి తక్కువగా ఉంటాయి.

శతాని పఞ్చ చత్వారి త్రీణి ద్వే చైవ యోజనే। పూర్వాపరనికృష్టాని తారకామణ్డలాని తు। యోజనాన్యర్ద్ధమాత్రాణి తేభ్యో హ్రస్వం న విద్యతే ।। ౫౩.

అక్కడ ఐదు వందలు, నాలుగు వందలు, మూడు వందలు, రెండు వందలు యోజనల దూరంలో తారల వలయాలు ఉంటాయి. తూర్పు, పడమర వైపున అవి దూరంగా ఉంటాయి. వాటిలో ఏదీ అర్ధ యోజన కంటే చిన్నదిగా ఉండదు.