వాయుపురాణమ్

యావత్యశ్చైవ తారాస్తాః శిశూమారాశ్రితా దివి। తావన్త్యేవ తు వర్షాణి జీవన్త్యభ్యధికాని తు ।। ౫౨.

ఎన్ని నక్షత్రాలు ఆకాశంలోని శిశుమారంలో ఉన్నాయో, అవన్నీ అంతకాలం, ఇంకా ఎక్కువ సంవత్సరాలు జీవిస్తాయి.

శాశ్వతః శిశుమారోఽసౌ విజ్ఞేయః ప్రవిభాగశః। ఉత్తానపాదస్తస్యాథ విజ్ఞేయో హ్యుత్తరో హనుః ।। ౫౨.

శిశుమారం శాశ్వతమైనదిగా, భాగాలుగా విభజించబడినదిగా తెలుసుకోవాలి. దాని పై దవడ ఉత్తానపాదుడని గుర్తించాలి.

యజ్ఞోఽధరస్తు విజ్ఞేయో ధర్మో మూర్ద్ధానమాశ్రితః। హృది నారాయణః సాధ్యః అశ్వినౌ పూర్వపాదయోః ।। ౫౨.

యజ్ఞం దాని క్రింది దవడగా, ధర్మం తలపై, నారాయణుడు హృదయంలో, అశ్వినులు ముందు కాళ్ల వద్ద ఉన్నారు.

వరుణశ్చార్యమా చైవ పశ్చిమే తస్య సస్థిని। శిశ్రః సంవత్సరస్తస్య మిత్రోఽపానే సమాశ్రితః ।। ౫౨.

వరుణుడు, ఆర్యమా దాని వెనుక తొడల వద్ద, శిశ్ర అనే సంవత్సరము దాని గుప్తాంగంలో, మిత్రుడు పాయువు వద్ద స్థిరంగా ఉన్నారు.

పుచ్ఛేఽగ్నిశ్చ మహేన్ద్రశ్చ మరీచిః కశ్యపో ధ్రువః। తారకాః శిశుమారశ్చ నాస్తమేతి చతుష్టయమ్ ।। ౫౨.

పొచ్చవద్ద అగ్ని, మహేంద్రుడు, మరీచి, కశ్యపుడు, ధ్రువతార ఉన్నారు. నక్షత్రాలు, శిశుమారం—ఈ నాలుగు ఎప్పుడూ అస్తమించవు.

నక్షత్రచన్ద్రసూర్యాశ్చ గ్రహాస్తారాగణేః సహ। ఉన్ముఖాభిముఖాః సర్వే చక్రీభూతాశ్రితా దివి ।। ౫౨.

నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్ర సమూహాలు—ఇవన్నీ పరస్పరం ఎదురుగా, పైకి చూస్తూ, ఆకాశంలో చక్రంలా స్థిరంగా ఉన్నాయి.

ధ్రువేణాధిష్ఠితాః సర్వే ధ్రువమేవ ప్రదక్షిణమ్ । ప్రయాన్తీహ వరం శ్రేష్ఠమేధీభూతం ధ్రువన్దివి ।। ౫౨.

ఇవన్నీ ధ్రువతార ఆధారంగా నిలిచినవి. అవన్నీ ధ్రువతారను చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరుగుతున్నాయి. ధ్రువతార ఆకాశంలో అత్యుత్తమమైనది.

ధ్రువాగ్నికశ్యపానాన్తు వరస్వాసౌ ధ్రువః స్మృతః। ఏక ఏవ భ్రమత్యేష మేరుపర్వతమూర్ద్ధని ।। ౫౨.

ధ్రువుడు, అగ్ని, కశ్యపులలో ధ్రువుడు అత్యుత్తముడు. అతడే ఒక్కడే మేరుపర్వత శిఖరంపై తిరుగుతుంటాడు.

జ్యోతిషాఞ్చక్రమేతద్ధి సదా కర్షత్యవాఙ్ముఖః। మేరుమాలోకయత్యేష ప్రయాతీహ ప్రదక్షిణమ్ ।। ౫౨.

ఈ వెలుగుల చక్రం ఎప్పుడూ క్రిందకి లాగబడుతూ, మేరుపర్వతాన్ని చూస్తూ, ఇక్కడ ప్రదక్షిణగా తిరుగుతుంది.

ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు మునయః పునస్తే సంశయాన్వితాః। పప్రచ్ఛురుత్తరం భూయస్తదా తే లోమహర్షణమ్ ।। ౫౩.

ఇలా విని, మునులు మళ్లీ సందేహంతో లోమహర్షణుడిని మరింతగా ప్రశ్నించారు.

యదేతదుక్తమ్భవతా గృహాణ్యేతాని విశ్రితమ్। కథం దేవగృహాణి స్యుః కథం జ్యోతీంషి వర్ణయ ।। ౫౩.

మీరు చెప్పినదాన్ని పూర్తిగా వివరించండి. దేవతల నివాసాలు ఎలా ఉంటాయో, వెలుగులు ఎలా ఉంటాయో వివరించండి.

ఏతత్సర్వం సమాచక్ష్వ జ్యోతిషాఞ్చైవ నిశ్చయమ్। శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం తదా సూతః సమాహితః ।। ౫౩.

మీరు అడిగిన విషయాలన్నీ, అలాగే జ్యోతిష్కాల గురించి స్పష్టతను చెప్పండి అని వారు అడిగినప్పుడు, ఆ సారథి ఎంతో శ్రద్ధగా వారి మాటలు విన్నాడు.

అస్మిన్నర్థే మహాప్రాజ్ఞైర్యదుక్తం జ్ఞానబుద్ధిభిః। తద్వోఽహం సమ్ప్రవక్ష్యామి సూర్యాచన్ద్రమసోర్భవమ్। యథా దేవగృహాణీహ సూర్యాచన్ద్రమసోర్గృహమ్ ।। ౫౩.

ఈ విషయంపై జ్ఞానం, బుద్ధి కలిగిన మహాపండితులు ఏమి చెప్పారో నేను మీకు వివరంగా చెప్పుతాను. సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎలా పుట్టారో, దేవతల నివాసాల్లో సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎలా తమ తమ స్థానం పొందారో వివరించబోతున్నాను.

అతః పరం త్రివిధాగ్నేర్వక్ష్యేఽహన్తు సముద్భవమ్। దివ్యస్య భౌతికస్యాగ్నేరథాగ్నేః పార్థివస్య చ ।। ౫౩.

ఇప్పుడే నేను అగ్నికి సంబంధించిన మూడు విధాల ఉద్భవాన్ని వివరించబోతున్నాను — ఆకాశాగ్ని, భౌతిక అగ్ని, భూమ్యగ్ని.

వ్యుష్టాయాన్తు రజన్యాం వై బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః। అవ్యాకృతమిదన్త్వాసీన్నైశేన తమసావృతమ్ ।। ౫౩.

రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, అవ్యక్త జన్మ కలిగిన బ్రహ్మ నుండి అవ్యక్తమైనదే మొదటగా ఉండేది, అది రాత్రి చీకటిలో కప్పబడి ఉండేది.

చతుర్భూతావశిష్టేఽస్మిన్ పార్థివః సోఽగ్నిరుచ్యతే। యశ్చాదౌ తపతే సూర్యే శుచిరగ్నిస్తు స స్మృతః ।। ౫౩.

ఈ లోకంలో నాలుగు భూతాలు మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, భూమ్యగ్నిని అలా పిలుస్తారు. మొదటగా సూర్యునిలో వెలిగే పవిత్రమైన అగ్నినే అగ్ని అని గుర్తిస్తారు.

వైద్యుతాఖ్యస్తు విజ్ఞేయస్తేషాం వక్ష్యేఽథ లక్షణమ్। వైద్యుతో జాఠరః సౌరో హ్యపాఙ్గర్భాస్త్రయోఽగ్నయః। తస్మాదపః పిబన్ సూర్యో గోభిదీర్ప్యత్యసౌ దివి ।। ౫౩.

విద్యుత్ అనే అగ్ని కూడా ఉంది, దాని లక్షణాలను నేను వివరించబోతున్నాను. విద్యుత్, జఠరాగ్ని, సౌరాగ్ని — ఈ మూడు అగ్నులు నీటిలోంచి పుడతాయి. అందుకే సూర్యుడు నీటిని పీల్చి, ఆకాశంలో విడిచిపెడతాడు.

వైద్యుతేన సమావిష్టో వార్క్షో నాద్భిః ప్రశామ్యతి । మానవానాఞ్చ కుక్షిస్థో నాద్భిః శామ్యతి పావకః ।। ౫౩.

విద్యుత్ అగ్ని కలిసిన చెక్కలోని అగ్ని నీటితో ఆరిపోదు. అలాగే, మనుషుల కడుపులో ఉన్న అగ్ని కూడా నీటితో ఆరిపోదు.

అర్చ్చిష్మాన్ పరమః సోఽగ్నిః ప్రభవో జాఠరః స్మృతః। యశ్చాయం మణ్డలీ శుక్లో నిరూష్మా సంప్రకాశతే ।। ౫౩.

ప్రకాశవంతమైన, అత్యుత్తమమైన ఆ అగ్ని జఠరాగ్ని మూలంగా పుట్టింది. ఈ వృత్తాకారమైన, తెల్లని, వేడి లేని అగ్ని వెలుగుతుంటుంది.

ప్రభా హి సౌరీ పాదేన హ్యస్తం యాతి దివాకరే। అగ్నిమావిశతే రాత్రౌ తస్మాద్‌దూరాత్ ప్రకాశతే ।। ౫౩.

సౌర కాంతి తన పాదంతో సూర్యునిలోకి వెళ్ళిపోతుంది. రాత్రిపూట అది అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందుకే అది దూరం నుంచీ ప్రకాశిస్తుంది.

ఉద్యన్తఞ్చ పునః సూర్యమౌష్ణ్యమాగ్నేయమావిశత్। పాదేన పార్థివస్యాగ్నేస్తస్మాదగ్నిస్తపత్యసౌ ।। ౫౩.

మళ్లీ సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, అతని వేడి అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. భూమ్యగ్ని కదలిక వల్ల ఆ అగ్ని మండుతుంటుంది.

ప్రకాశశ్చ తథౌష్ణ్యఞ్చ సౌరాగ్నేయే తు తేజసీ। పరస్పరానుప్రవేశాదాప్యాయేతే దివానిశమ్ ।। ౫౩.

ప్రకాశం, వేడి — ఇవి సూర్యుడు, అగ్ని యొక్క తేజస్సులు. ఇవి పరస్పరం కలిసిపోతూ, పగలు రాత్రి రెండింటిలోనూ పరిపుష్టమవుతుంటాయి.

ఉత్తరే చైవ భూమ్యర్ద్ధే తస్మాదస్మింశ్చ దక్షిణే। ఉత్తిష్ఠతి పునః సూర్యే రాత్రిరావిశతే త్వపః। తస్మాత్తామ్రా భవన్త్యాపో దివారాత్రిప్రవేశనాత్ ।। ౫౩.

భూమి ఉత్తర భాగంలోనూ, దక్షిణ భాగంలోనూ, సూర్యుడు మళ్లీ ఉదయించినప్పుడు, రాత్రి నీటిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల పగలు, రాత్రి మార్పుల వల్ల నీరు తామ్రవర్ణంగా మారుతుంది.

అస్తం యాతి పునః సూర్యే అహర్వై ప్రవిశత్యపః। తస్మాన్నక్తం పునః శుక్లా ఆపో విశ్యన్తి భాస్కరే ।। ౫౩.

మళ్లీ సూర్యుడు అస్తమించేటప్పుడు, పగలు నీటిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల రాత్రిపూట నీరు పారదర్శకంగా మారి, సూర్యునిలో కలిసిపోతుంది.

ఏతేన క్రమయోగేన భూమ్యర్ద్ధే దక్షిణోత్తరే । ఉదయాస్తమయే నిత్యమహోరాత్రం విశత్యపః ।। ౫౩.

ఈ క్రమంతో, భూమి ఉత్తర, దక్షిణ భాగాల్లో, సూర్యోదయ, సూర్యాస్తమయ సమయాల్లో, పగలు రాత్రి నీటిలోకి ప్రవేశిస్తుంటాయి.

యశ్చాసౌ తపతే సూర్యే పిబన్నమ్భో గభస్తిభిః। పార్థివో హి విమిశ్రోఽసౌ దివ్యః శుచిరితి స్మృతః ।। ౫౩.

సూర్యునిలో మండుతూ, తన కిరణాలతో నీటిని పీల్చే అది భూమ్యాగ్ని. అది కలిసినది, పవిత్రమైనది, దైవమైనదిగా పిలవబడుతుంది.

సహస్రపాదః సోఽగ్నిస్తు వృత్తః కుమ్భనిభః శుచిః। ఆదత్తే తత్తు రశ్మీనాం సహస్రేణ సమన్తతః ।। ౫౩.

ఆ అగ్ని వెయ్యి పాదాలుగలది, గుండ్రంగా, మడకలా స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది. అది చుట్టూ వెయ్యి కిరణాలతో నీటిని ఆకర్షిస్తుంది.

నాదేయీశ్చైవ సాముద్రీః కౌప్యాశ్చైవ సధాన్వనీః। స్థావరా జఙ్గమాశ్చైవ యశ్చ సూర్యో హిరణ్మయః। తస్య రశ్మిసహస్రన్తు వర్షశీతోష్ణనిఃస్రవమ్ ।। ౫౩.

నదులు, సముద్రాలు, బావులు, చెరువులు, నిల్వ నీళ్లు, ప్రవహించే నీళ్లు, స్థిరమైనవి, కదిలే నీళ్లు, అలాగే బంగారు వర్ణమైన సూర్యుడు — వీటన్నింటిలోనూ అతని వెయ్యి కిరణాల ద్వారా వర్షం, చలిని, వేడిని విడుదల చేస్తారు.

తాసాఞ్చతుఃశతా నాడ్యో వర్షన్తి చిత్రమూర్త్తయః। వన్దనాశ్చైవ వన్ద్యశ్చ ఋతనా నూతనాస్తథా। అమృతా నామతః సర్వ్వా రశ్మయో వృష్టిసర్జనాః ।। ౫౩.

వాటిలో నలభై నాళాలు వివిధ రూపాల్లో వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి. కొన్ని పూజ్యమైనవి, కొన్ని ప్రశంసించదగ్గవి, కొన్ని ఋతువులకు అనుగుణంగా, కొన్ని కొత్తగా ఉంటాయి. అన్ని 'అమృత' అని పిలవబడతాయి; కిరణాల వల్ల వర్షం కురుస్తుంది.