వాయుపురాణమ్

ఇరావత్యాః సుతో యస్మాత్తస్మాదైరావతః స్మృతః । దేవరాజోపవాహ్యత్వాత్ ప్రథమః స మతఙ్గరాట్। శుభ్రాభ్రభాశ్చతుర్ద్దంష్ట్రః శ్రీమానైరావతో గజః ॥ ౮.

ఇరావతీ కుమారుడైనందున అతడిని ఐరావతుడు అంటారు. దేవేంద్రుని రథానికి అతడిని జోడించడంతో, అతడు ఏనుగులలో ప్రధానుడయ్యాడు. ఐరావతుడు తెల్ల మేఘంలా మెరిసే, నాలుగు దంతాలు కలిగిన, మహిమగల ఏనుగు.

అప్సుజస్యైకమూలస్య సువర్ణాభస్య హస్తినః । షడ్దన్తస్య హి భద్రస్య ఔపావాహ్యశ్చ వై బలః ॥ ౮.

అప్సుజుని వంశంలో పుట్టిన, బంగారు వర్ణమున్న, ఆరు దంతాలు కలిగిన, శుభ్రమైన భద్ర అనే ఏనుగు రథానికి జోడించబడింది. బలుడు అతని శక్తి.

తస్య పుత్రోఽఞ్జనశ్చైవ సుప్రతీకోఽథ వామనః। పద్మశ్చైవ చతుర్థోఽభూద్ధస్తినీ చాభ్రముస్తథా ॥ ౮.

ఆయన కుమారులు అంజనుడు, సుప్రతీకుడు, వామనుడు, పద్ముడు. నాలుగవవాడు పద్ముడు. హస్తినీ, ఆభ్రమూ అనే సంతానమూ పుట్టాయి.

thumb|400px|దిగ్గజ1 దిగ్గజాంస్తాంశ్చ చత్వారః శ్వేతాఽజనయతాశుగాన్ । భద్రం మృగఞ్చ మన్దం చ సఙ్కీర్ణం చతురః సుతాన్ ॥ ౮.

శ్వేతా నాలుగు దిక్కుల వేగవంతమైన ఏనుగులను కనింది. అవి భద్రుడు, మృగుడు, మందుడు, సంకీర్ణుడు — ఈ నలుగురు కుమారులు.

సఙ్కీర్ణోఽప్యఞ్జనో యస్తు ఉపవాహ్యో యమస్య తు। భద్రో యః సుప్రతీకస్తు హరితః స హ్యపామ్పతేః ॥ ౮.

సంకీర్ణుడు అంటే అంజనుడు, అతడు యముని రథానికి జోడించబడతాడు. భద్రుడు అంటే సుప్రతీకుడు, అతడు ఆకుపచ్చ వర్ణంలో ఉండి, సముద్రాధిపతికి చెందాడు.

పద్మో మన్దస్తు యో గౌరో ద్విపో హ్యైలవిలస్య సః। మృగః శ్యామస్తు యో హస్తీ ఉపవాహ్యః స పావకైః ॥ ౮.

పద్ముడు అంటే మందుడు, అతడు తెల్లగా ఉండి, ఐలవిలుని ఏనుగు. మృగుడు అంటే శ్యాముడు, అతడు అగ్నిదేవతలకు జోడించబడిన ఏనుగు.

పద్మోత్తరస్తు యః పద్మౌ గజో వై వరుణో గణః। ఉపలేపనమేషశ్చ తస్యాష్టౌ జజ్ఞిరే సుతాః ॥ ౮.

పద్మోత్తరుడు అంటే పద్ముడు, అతడు వరుణుని గణానికి చెందిన ఏనుగు. ఉపలేపన అనే మేషపక్షి ఎనిమిది మంది కుమారులను కనింది.

ఉదగ్రభావేనోపేతా జాయన్తే తస్య చాన్వయే। శ్వేతబాలనఖాః పిఙ్గా వర్ష్మవన్తో మతఙ్గజాః। మతఙ్గజాన్ ప్రవక్ష్యామి నాగానన్యానపి క్రమాత్ ॥ ౮.

ఆ వంశంలో పుట్టినవారు, గొప్ప శక్తితో, తెల్ల పంజాలున్న, పసుపు వర్ణంలో, పెద్ద శరీరమున్న ఏనుగులు. నేను ఇప్పుడు ఏనుగులు, ఇతర నాగులను క్రమంగా వివరించబోతున్నాను.

కపిలః పుణ్డరీకశ్చ సుమనాభో రథాన్తరః। జాతౌ నామ్నా సుతౌ తాభ్యాం సుప్రతిష్ఠప్రమర్ద్దనౌ ॥ ౮.

కపిలుడు, పుండరీకుడు, సుమనాభుడు, రథాంతరుడు — వీరిలో ఇద్దరు కుమారులు ప్రసిద్ధిగా పుట్టారు. వారు బలవంతులు, స్థిరంగా నిలిచినవారు.

శూలాః స్థూలాః శిరోదాన్తాః శుద్ధబాలనఖాస్తథా। బలినః శక్తినశ్చైవ స్మృతాస్త్వాకులికా గజాః ॥ ౮.

శూలుడు, స్థూలుడు, శిరోదంతుడు, తెల్ల పంజాలున్నవారు, బలవంతులు, శక్తివంతులు — వీరిని ఆకులిక ఏనుగులు అంటారు.

పుష్పదన్తో బృహత్సామా షడ్దన్తో దన్త పుష్పవాన్। తామ్రవర్ణశ్చ తత్పుత్రః సహచారివిషాణితః ॥ ౮.

పుష్పదంతుడు, బృహత్సాముడు, షడ్దంతుడు, దంతపుష్పవంతుడు, తామ్రవర్ణుడు — ఇతని కుమారుడు, సహచారులతో, దంతాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.

అన్వయే చాస్య జాయన్తే లమ్బోష్ఠాశ్చారుదర్శినః। శ్యామాః సుదర్శనాశ్చణ్డా నానాపీడాయతాననాః ॥ ౮.

ఈ వంశంలో పుట్టేవారు మందమైన పెదవులు, అందమైన ముఖాలు కలవారు. వారు నల్లగా, ఆకర్షణీయంగా, ఉగ్రంగా ఉంటారు. వారి ముఖాల్లో色色మైన బాధల గుర్తులు కనిపిస్తాయి.

వామదేవోఽఞ్జనశ్యామః సామ్నో జజ్ఞేఽథ వామనః। భార్యా చైవాఙ్గదా తస్య నీలవల్లక్షణౌ సుతౌ ॥ ౮.

వామదేవుడు, అంజనంలా నల్లగా, సామ్న నుండి జన్మించాడు. తరువాత వామనుడు పుట్టాడు. అతని భార్య ఆంగదా. వారికి నీలవల్లిలా గుర్తులు ఉన్న ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు.

చణ్డశ్చాత్రశిరో గ్రీవా వ్యూఢోరస్కాస్తరస్వినః। నరైర్బద్ధాః కులే తేషాం జాయన్తే వికృతా గజాః ॥ ౮.

వారిలో చండుడు, స్తంభంలా తల, మెడ కలవాడు, విస్తృతమైన ఛాతీతో, వేగవంతుడిగా ఉండేవాడు. వారి వంశంలో మనుషులు కట్టిన, వికృతమైన ఏనుగులు పుట్టేవి.

సుప్రతీకస్తు రూపేణ నాస్త్యస్య సదృశో గజః । తస్య ప్రహారీ సమ్పాతీ పృథుశ్చిత్తిసుతాస్త్రయః ॥ ౮.

సుప్రతీకుడు రూపంలో ఏనుగుల్లో అతనికి సమానం లేడు. అతనికి ప్రహారీ, సంపాతి, పృథుచిత్తి అనే ముగ్గురు కుమారులు.

పశవో దీర్ఘతాల్వౌష్ఠాః సువిభక్తశిరోదరాః। జాయన్తే మృదుసమ్భూతా వంశే తస్య మతఙ్గజాః ॥ ౮.

ఆ వంశంలో పుట్టే ఏనుగులు పొడవాటి పెదవులు, తాళువులు, బాగా ఆకారంలో ఉన్న తలలు, పొట్టలు కలిగి, మృదువుగా ఉండేవి.

అఞ్జనాదఞ్జనా సామ్నో విజజ్ఞే చాఞ్జనావతీ। ఏవం మాతా తయోశ్చాపి ప్రథితాయురజఃసుతౌ ॥ ౮.

అంజన నుండి అంజనా పుట్టింది. సామ్న నుండి అంజనావతి జన్మించింది. అలా వారి తల్లి ప్రసిద్ధురాలైంది. ఆయురజునికి ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు.

మహావిభక్తశిరసః స్నిగ్ధజీమూతసన్నిభాః। సుదర్శనాః సువర్ష్మాణః పద్మాభాః పరిమణ్డలాః। శూనాః పీతాయతముఖా గజాస్తస్యాన్వయేఽభవన్ ॥ ౮.

ఆమె వంశంలో విభజిత తలలు, మేఘంలా మెరిసే శరీరాలు, అందమైన, బలమైన, కమలవర్ణంలో, గుండ్రంగా, దంతాలు లేని, పసుపు రంగు పొడవాటి నోట్లు ఉన్న ఏనుగులు పుట్టాయి.

జజ్ఞే చన్ద్రమసః సామ్నః పిఙ్గలా కుముదద్యుతిః। పిఙ్గలాయాః సుతౌ తస్యా మహాపద్మోర్మిమాలినౌ ॥ ౮.

చంద్రమసుడు, సామ్న నుండి పింగళ అనే కమలవర్ణపు కూతురు పుట్టింది. ఆ పింగళకు మహాపద్ముడు, ఉర్మిమాలీ అనే ఇద్దరు కుమారులు.

సమాయవరదాంశ్చణ్డాన్ ప్రవృద్ధబలినోదరాన్ । హస్తియుద్ధే ప్రియాన్నాగాన్ విద్ధి తస్య కులోద్భవాన్ ॥ ౮.

ఆ వంశంలో సమానమైన వరాలు కలిగిన, ఉగ్రమైన, బలమైన పొట్టలు ఉన్న, ఏనుగు యుద్ధంలో ప్రియమైన ఏనుగులు పుట్టాయని తెలుసుకో.

ఏతాన్ దేవాసురే యుద్ధే జయార్థే జగృహుః సురాః। కృతార్థైశ్చ విసృష్టాస్తైః పూర్వోక్తాః ప్రయయుర్దిశః ॥ ౮.

దేవతలు, అసురులతో యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించేందుకు వీరిని తీసుకున్నారు. తమ కార్యం పూర్తయ్యాక, ముందు చెప్పినవారిని దిక్కులకు పంపించారు.

ఏతేషామన్వయే జాతాన్ వినీతాంస్త్రిదశా దదుః । అఙ్గాయ లోమపాదాయ సూత్రకారాయ వై ద్విపాన్ ॥ ౮.

వారి వంశంలో పుట్టిన, బాగా శిక్షణ పొందిన ఏనుగులను దేవతలు, అంగుడు, లోమపాదుడు, సూత్రకారునికి ఇచ్చారు.

ద్విరదో ద్విరదాభ్యాఞ్చ హస్తాద్ధస్తీ కరాత్కరీ। వరణాద్వారణో దన్తీ దన్తాభ్యాం గర్జనాద్గజః ॥ ౮.

రెండు దంతాలు ఉన్నందున ద్విరదుడు, చేతి వలన హస్తి, కరము వలన కరీ, రక్షణకోసం వరణుడు, దంతాల వలన దంతి, గర్జన వలన గజుడు అని పిలుస్తారు.

కుఞ్జరః కుఞ్జచారిత్వాన్నాగో నగవిరోధతః । మతఙ్గాదితి మాతఙ్గో ద్విపో ద్వాభ్యామపి స్మృతః। సామజః సామజాతత్వాదితి నిర్వచనక్రమః ॥ ౮.

అడవుల్లో తిరుగుతున్నందున కుంజరుడు, పర్వతాలకు వ్యతిరేకంగా ఉండే వలన నాగుడు, మతంగుడి వలన మాతంగుడు, రెండు వలన ద్విపుడు, సామ్న నుండి పుట్టిన వలన సామజుడు అని పేర్లకు అర్థాలు.

ఏషాం జిహ్వాపరావృత్తిరివాక్తం హ్యగ్నిశాపజమ్। బలస్యానవతో యా తు యా చైషాం గూఢముష్కతా। ఉభయం దన్తినామేతత్స్వయమ్భూసూరశాపజమ్ ॥ ౮.

వారికి నాలుక వెనక్కి తిరిగినట్టు ఉంటుంది, అది అగ్ని శాపం వల్ల. బలహీనత, అంతర్లీనంగా ఉండే పురుషాంగం కూడా స్వయంభువు, దేవతల శాపం వల్లే.

దేవదానవగన్ధర్వాః పిశాచోరగరాక్షసాః। కన్యాసు జాతా దిఙ్నాగైర్నానాసాత్త్వాస్తతో గజాః ॥ ౮.

దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, సర్పాలు, రాక్షసులు—వారి కుమార్తెలలో వివిధ వంశాల ఏనుగులు పుట్టాయి.

సమ్భూతిశ్చ ప్రభూతిశ్చ నామనిర్వచనం తథా। ఏతద్గజానాం విజ్ఞేయం యేషాం రాజా విభావసుః ॥ ౮.

ఈ ఏనుగులకు సంభవం, ప్రబవం, పేర్ల అర్థాలు—all తెలుసుకోవాలి. వీరికి విభావసు రాజు.

కౌశికాద్యాః సముద్రాత్తు గఙ్గాయాస్తదనన్తరమ్। అఞ్జనస్యైకమూలస్య ప్రాచ్యాన్నాగవనన్తు తత్ ॥ ౮.

కౌశికులు మొదలైన వారు సముద్రం నుండి, తరువాత గంగ నుండి పుట్టారు. అంజన ఒకే మూలం నుండి, ఆగ్నేయ దిశలోని నాగవనం ఏర్పడింది.

ఉత్తరా తస్య విన్ధ్యస్య గఙ్గాయా దక్షిణఞ్చ యత్। గఙ్గోద్భేదాత్కరూషేభ్యః సుప్రతీకస్య తద్వనమ్ ॥ ౮.

వింధ్య పర్వతానికి ఉత్తరంగా, గంగా నదికి దక్షిణంగా, గంగ ప్రవాహం కరూష ప్రాంతంలో కలిసిన చోట, సుప్రతీకుని వనం ఉంది.