వాయుపురాణమ్

సమ్భృతఞ్చార్ద్ధమాసేన అమృతం సూర్యతేజసా । భక్షార్థమమృతం సౌమ్యం పౌర్ణమాస్యాముపాసతే ।। ౫౨.

సూర్యుని తేజంతో అరమాసం పాటు కూడిన అమృతాన్ని దేవతలు సేవిస్తారు. పౌర్ణమి రోజున సోముని మృదువైన అమృతాన్ని భోజనార్థంగా పూజిస్తారు.

ఏకరాత్రం సురైః సర్వైః పితృభిశ్చ మహర్షిభిః। సోమస్య కృష్ణపక్షాదౌ భాస్కరాభిముఖస్య చ ।। ౫౨.

ఒక రాత్రి పాటు, కృష్ణపక్షం ప్రారంభంలో, సూర్యుని వైపు చూస్తూ, దేవతలు, పితృదేవతలు, మహర్షులు అందరూ చంద్రుణ్ణి సేవిస్తారు.

ప్రక్షీయతే పురస్యాన్తః పీయమానాః కలాః క్రమాత్। క్షీయన్తే తస్మాత్ కృష్ణే యాః శుక్లే హ్యాప్యాయయన్తి తాః ।। ౫౨.

చంద్రుని వలయంలో కళలు ఒక్కొక్కటిగా తక్కువవుతుంటాయి. అందుకే కృష్ణపక్షంలో అవి తగ్గిపోతాయి, శుక్లపక్షంలో అవి పెరుగుతుంటాయి.

ఏవం దినక్రమాతీతే విబుధాస్తు నిశాకరమ్ । పీత్వాఽర్ద్ధమాసఙ్గచ్ఛన్తి అమావాస్యాం సురోత్తమాః । పితరశ్చోపతిష్ఠన్తి అమావాస్యాం నిశాకరమ్ ।। ౫౨.

ఇలా, రోజులు గడిచిన తర్వాత, దేవతలు అరమాసం పాటు చంద్రుణ్ణి సేవించి, అమావాస్య రోజున వెళ్తారు. అమావాస్య రోజున పితృదేవతలు కూడా చంద్రుణ్ణి చేరుతారు.

తతః పఞ్చదశే భాగే కిఞ్చిచ్ఛిష్టే కలాత్మకే। అపరాహ్నే పితృగణైర్జఘన్యః పర్యుపాస్యతే ।। ౫౨.

తర్వాత, పదిహేను భాగాలు మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, మధ్యాహ్నం సమయంలో, తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న పితృదేవతలు చంద్రుణ్ణి పూజిస్తారు.

పిబన్తి ద్వికలాకాలం శిష్టా తస్య తు యా కలా। నిఃసృతం తదమావాస్యాఙ్గభస్తిభ్యః స్వధామృతమ్। తాం స్వధాం మాసతృప్త్యై తు పీత్వా గచ్ఛన్తి తేఽమృతమ్ ।। ౫౨.

ప్రతి రోజు రెండుసార్లు పితృదేవతలు చంద్రుని కళను పానంచేస్తారు. మిగిలిన కళ అమావాస్య నాడు చంద్రుని అవయవాల నుంచి స్వధామృతంగా ప్రవహిస్తుంది. ఆ స్వధాను పితృదేవతలు త్రాగి నెలంతా తృప్తి పొందుతారు, తద్వారా అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.

సౌమ్యా బర్హిషదశ్చైవ అగ్నిష్వాత్తాస్తథైవ చ। కవ్యాశ్చైవ తు యే ప్రోక్తాః పితరః సర్వ ఏవ తే ।। ౫౨.

సౌమ్యులు, బర్హిషదులు, అగ్నిష్వాత్తులు, కవ్యులు — వీరందరినీ పితృదేవతలుగా చెప్పబడింది.

సంవత్సరాస్తు వై కవ్యాః పఞ్చాబ్దా యే ద్విజైః స్మృతాః। సౌమ్యాస్తు ఋతవో జ్ఞేయా మాసా బర్హిషదః స్మృతాః। అగ్నిష్వాత్తార్తవశ్చైవ పితృసర్గా హి వై ద్విజాః ।। ౫౨.

కవ్యులను సంవత్సరాలుగా, అయిదు సంవత్సరాలు కలిసిన వారిని ద్విజులు గుర్తిస్తారు. సౌమ్యులు ఋతువులు, బర్హిషదులు మాసాలు, అగ్నిష్వాత్తులు కూడా ఋతువులే. ఇవన్నీ పితృవంశాలు, ఓ ద్విజులారా!

పితృభిః పీయమానస్య పఞ్చదశ్యాం కలా తు వై। యావన్న క్షీయతే తస్య భాగః పఞ్చదశ స్తు సః ।। ౫౨.

పితృదేవతలు పండుగనాడు పానంచేసే చంద్రుని కళ, పూర్తిగా తరిగిపోయే వరకు పదిహేను భాగాలుగా ఉంటుంది.

అమావస్యాన్తదా తస్య అన్తమాపూర్యతే పరమ్। వృద్ధిక్షయౌ వై పక్షాదౌ షోడశ్యాం శశినః స్మృతౌ ।। ౫౨.

అమావాస్య చివరలో ఆ భాగం పూర్తిగా నిండిపోతుంది. ప్రతి పక్ష ప్రారంభంలో, షోడశి నాడు చంద్రునిలో వృద్ధి, హ్రాసం జరుగుతాయని చెప్పబడింది.

ఏవం సూర్యనిమిత్తైషా క్షయవృద్ధి ర్నిశాకరే। తారాగ్రహాణాం వక్ష్యామి స్వర్భానోశ్చ రథం పునః ।। ౫౨.

ఇలా చంద్రునిలో వృద్ధి, హ్రాసం సూర్యుని కారణంగా జరుగుతుంది. ఇప్పుడు నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, స్వర్భానువు రథాన్ని కూడా వివరించబోతున్నాను.

తోయతేజోమయః శుభ్రః సోమపుత్రస్య వై రథః। యుక్తో హయైః పిశఙ్గైస్తు అష్టాభిర్వాతరంహసైః ।। ౫౨.

సోమపుత్రుని రథం నీరు, తేజస్సుతో తయారై, నిర్మలంగా మెరిసిపోతూ, ఎనిమిది పింగళవర్ణపు, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలతో జోడించబడి ఉంటుంది.

సవరూథః సానుకర్షః సూతో దివ్యో రథే మహాన్। సోపాసఙ్గపతాకస్తు సధ్వజో మేఘసన్నిభః ।। ౫౨.

ఆ రథానికి యోక్, అంకురం, దివ్యమైన సారథి ఉంటారు. అది గొప్ప ఆకాశ రథం, పక్కన పతాకలు, ధ్వజాలతో మేఘాన్ని పోలి ఉంటుంది.

భార్గవస్య రథః శ్రీణాంస్తేజసా సూర్యసన్నిభః। పృథివీసమ్భవైర్యుక్తో నానావర్ణైర్హయోత్తమైః ।। ౫౨.

శ్రీమంతులలో భార్గవుని రథం సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తుంది. భూమిలో పుట్టిన, వివిధ రంగుల ఉత్తమ గుర్రాలతో జోడించబడి ఉంటుంది.

శ్వేతః పిశఙ్గః సారఙ్గో నీలః పీతో విలోహితః। కృష్ణశ్చ హరితశ్చైవ పృషతః పృష్ణిరేవ చ। దశభి స్తైర్మహాభాగైరకృశైర్వాతవేగితైః ।। ౫౨.

తెలుపు, పింగళ, చారలు ఉన్నవి, నీలం, పసుపు, ఎరుపు, నలుపు, ఆకుపచ్చ, మచ్చలు ఉన్నవి, మచ్చలతో కూడినవి — ఈ పదిమంది గొప్ప, బలమైన, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలు ఆ రథాన్ని లాగుతాయి.

అష్టాశ్వః కాఞ్చనః శ్రీమాన్ సోమస్యాపి రథోఽభవత్। అసఙ్గైర్లౌహితైరశ్వైః సర్వగైరగ్నిసమ్భవైః। సర్పతేఽసౌ కుమారో వై ఋజువక్రానుచక్రగః ।। ౫౨.

సోముని బంగారు రథానికి ఎనిమిది గుర్రాలు ఉంటాయి. అవి విడివిడిగా, ఎరుపు రంగులో, అన్నిచోట్ల తిరుగుతాయి, అగ్నిలో పుట్టినవి. ఆ యువకుడు నేరుగా, వంకరగా ఉన్న చక్రాలతో ఆ రథాన్ని నడిపిస్తాడు.

తతస్త్వాఙ్గిరసో విద్వాన్ దేవాచార్యో బృహస్పతిః। శోణైరశ్వైః కాఞ్చనేన స్యన్దనేన ప్రసర్పతి ।। ౫౨.

తర్వాత అంగిరసుని వంశజుడు, దేవగురు బృహస్పతి, ఎరుపు గుర్రాలతో జోడించబడిన బంగారు రథంలో ప్రయాణిస్తాడు.

యుక్తస్తు వాజిభిర్దివ్యైరష్టాభిర్వాతసమ్మితైః। నక్షత్రేఽబ్దన్నివసతి సవేగస్తేన గచ్ఛతి ।। ౫౨.

అతడు ఎనిమిది దివ్య గుర్రాలతో, గాలి వేగంతో కూడినవాటితో రథాన్ని నడిపిస్తాడు. ఒక సంవత్సరం పాటు నక్షత్రంలో నివసించి, వేగంగా ప్రయాణిస్తాడు.

తతః శనైశ్వరోప్యశ్వైః శబలైర్వ్యోమసమ్భవైః। కార్ష్ణాయసం సమారుహ్య స్యన్దనం యాతి వై శనైః ।। ౫౨.

తర్వాత శనైశ్చరుడు కూడా ఆకాశంలో పుట్టిన, మచ్చలతో కూడిన గుర్రాలతో, కృష్ణ ఇనుప రథాన్ని నెమ్మదిగా నడిపిస్తాడు.

స్వర్భానోస్తు తథైవాశ్వాః కృష్ణా హ్యష్టౌ మనోజవాః। రథన్తమోమయన్తస్య సకృద్యుక్తా వహన్త్యుత ।। ౫౨.

అలాగే, స్వర్భానువు గుర్రాలు ఎనిమిది, నలుపు రంగులో, మనస్సు వేగంతో పరుగెత్తేవి. అవన్నీ కలసి రథంతమ అనే రథాన్ని లాగుతాయి.

ఆదిత్యాన్నిఃసృతో రాహుః సోమం గచ్ఛతి పర్వసు। ఆదిత్యమేతి సోమాచ్చ పునః సౌరేషు పర్వసు ।। ౫౨.

ఆదిత్యుల నుంచి రావు బయలుదేరి, పర్వకాలాల్లో సోముని దగ్గరకు చేరతాడు. సోముని నుంచి మళ్లీ సౌర పర్వకాలాల్లో సూర్యుని దగ్గరకు చేరతాడు.

అథ కేతురథస్యాశ్వా అష్టాష్టౌ వాతరంహసః। పలాలధూమసఙ్కాశాః శబలా రాసభారుణాః ।। ౫౨.

ఇప్పుడు, కేతువు రథానికి ఎనిమిది జంటల గుర్రాలు ఉంటాయి. అవి గాలి వేగంతో పరుగెత్తేవి, మచ్చలతో, పొగ రంగులో, గాడిద జాతికి చెందినవిగా ఉంటాయి.

ఏతే వాహా గ్రహాణాం వై మయా ప్రోక్తా రథైః సహ। సర్వే ధ్రువనిబద్ధాస్తే ప్రబద్ధా వాతరశ్మిభిః ।। ౫౨.

గ్రహాల గుర్రాలు, వాటి రథాలతో కలిసి నేను వివరించాను. ఇవన్నీ ధ్రువతారకు బంధించబడి, గాలి తంతువులతో కలిపి ఉండి ఉంటాయి.

ఏతే వై భ్రామ్యమాణాస్తు యథా యోగం భ్రమన్తి వై। వాయవ్యాభిరదృశ్యాభిః ప్రబద్ధా వాతరశ్మిభిః ।। ౫౨.

ఇవి చూస్తే, ఇవన్నీ గాలిలో కనిపించని తంతులతో బంధించబడి, తాము తాము తగిన విధంగా తిరుగుతూ సాగిపోతున్నాయి.

పరిభ్రమన్తి తద్బద్ధాశ్చన్ద్రసూర్యగ్రహా దివి। భ్రమన్తమనుగచ్ఛన్తి ధ్రువన్తే జ్యోతిషాం గణాః ।। ౫౨.

ఆ తంతులతో బంధించబడి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు ఆకాశంలో తిరుగుతున్నాయి. అవి తిరుగుతున్నప్పుడు, ధ్రువతారను మధ్యలో ఉంచుకుని నక్షత్ర సమూహాలు వాటిని అనుసరిస్తూ సాగిపోతున్నాయి.

యథా నద్యుదకే నౌస్తు సలిలేన సహోహ్యతే। తథా దేవాలయా హ్యేతే ఉహ్యన్తే వాతరశ్మిభిః। తస్మాత్సర్వేణ దృస్యన్తే వ్యోమ్ని దేవగణాస్తు తే ।। ౫౨.

ఎలా నదిలో పడవ నీటితో కలిసి పోతుందో, అలాగే దేవతల నివాసాలన్నీ గాలి ప్రవాహాలతో నడిపించబడుతున్నాయి. అందుకే ఆ దేవతల సమూహాలు ఆకాశంలో మనకు కనిపిస్తుంటాయి.

యావన్త్యశ్చైవ తారాస్తు తావన్తో వాతరశ్మయః। సర్వా ధ్రువనిబద్ధాస్తా బ్రమన్త్యో భ్రామయన్తి తమ్ ।। ౫౨.

ఎన్ని నక్షత్రాలు ఉన్నాయో, అంతే గాలి తంతువులు ఉన్నాయి. అవన్నీ ధ్రువతారకు బంధించబడి, తిరుగుతూ ధ్రువతారను కూడా తిప్పుతున్నాయి.

తైలపీడాకరం చక్రం భ్రమద్భ్రామయతే యథా। తథా భ్రమన్తి జ్యోతీంషి వాయబద్ధాని సర్వశః ।। ౫౨.

ఎలా నూనెతో కూడిన చక్రాన్ని ఒత్తిడి తిప్పుతుందో, అలాగే అన్ని వెలుగులు గాలి బంధంతో తిరుగుతున్నాయి.

అలాతచక్రవద్యాన్తి వాతచక్రేరితాని తు। తస్మాజ్జ్యోతీంషి వహతే ప్రవహంస్తేన స స్మృతః ।। ౫౨.

అవి అగ్నికర్రల చక్రంలా, గాలి చక్రం తిప్పినట్లు తిరుగుతున్నాయి. అందుకే ఆ ప్రవాహం వెలుగులను మోస్తుంది, అందువల్ల దానికి ఆ పేరు వచ్చింది.