వాయుపురాణమ్

దశ భిస్తు కృశైర్దివ్యైరసఙ్గైస్తైర్మనోజవైః। సకృద్యుక్తే రథే తస్మిన్ వహన్తే చాయుగక్షయాత్ ।। ౫౨.

ఆ రథానికి పదిమంది సన్నగా, దివ్యంగా, ఎటువంటి బంధనాలు లేని, మనస్సు వేగంతో పరిగెత్తే గుర్రాలు ఒకేసారి జోడించబడి, అలసట లేకుండా నడిపిస్తాయి.

సంగృహీతే రథే తస్మిన్ శ్వేతశ్చక్షుఃశ్రవాస్తు వై। అశ్వా స్తమేకవర్ణాస్తే వహన్తే శఙ్ఖవర్చ్చసమ్ ।। ౫౨.

ఆ రథం సిద్ధమైనప్పుడు, ఒక్క రంగులో మెరిసే, శంఖంలా వెలిగే, చక్షుశ్రవ అనే తెల్ల గుర్రం దాన్ని లాగుతుంది.

యయుశ్చ త్రిమనాశ్చైవ వృషో రాజీవలో హయః। అస్వో వామస్తురణ్యశ్చ హంసో వ్యోమీ మృగస్తథా ।। ౫౨.

ఆ గుర్రాలకు యయు, త్రిమన, వృష, రాజీవల, వామ, తురణ్య, హంస, వ్యోమి, మృగ, అశ్వ అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

ఇత్యేతే నామభిః సర్వే దశ చన్ద్రమసో హయాః । ఏతే చన్ద్రమసం దేవం వహన్తి దివసక్షయాత్ ।। ౫౨.

ఇలా, చంద్రుని పదిగుర్రాలు ఈ పేర్లతో పిలవబడతాయి. ఇవే దేవుడైన చంద్రుణ్ణి ప్రతిరోజూ నడిపిస్తాయి.

దేవైః పరివృతః సౌమ్యః పితృభిశ్చైవ గచ్ఛతి। సోమస్య శుక్ల పక్షాదౌ భాస్కరే పురతః స్థితే। ఆపూర్యతే పురస్యాన్తః సతతం దివసక్రమాత్ ।। ౫౨.

దేవతలు, పితృదేవతల మధ్య చంద్రుడు మృదువుగా ప్రయాణిస్తాడు. సోముని శుక్లపక్షం ప్రారంభంలో, సూర్యుడు ముందుగా నిలిచినప్పుడు, చంద్రుని వలయం లోపల రోజుకో రోజు నిండిపోతూ ఉంటుంది.

దేవైః పీతం క్షయే సోమమాప్యాయయతి నిత్యదా। పీతం పఞ్చదశాహన్తు రశ్మినైకేన భాస్కరః ।। ౫౨.

చంద్రుని క్షయ సమయంలో దేవతలు దాన్ని సేవిస్తారు. అది ఎప్పటికీ తిరిగి నిండిపోతుంది. పందొమ్మిదివేళ్ళు సూర్యుడు ఒకే కిరణంతో దాన్ని పీలుస్తాడు.

ఆపూరయన్ సుషుమ్నేన భాగం భాగమహఃక్రమాత్ । సుషుమ్నాప్యాయమానస్య శుక్లా వర్ద్ధన్తి వై కలాః ।। ౫౨.

సూర్యుడు సుషుమ్న అనే కిరణంతో చంద్రుని రోజుకో భాగం నింపుతుంటాడు. ఆ సుషుమ్న కిరణం చంద్రుణ్ణి నింపుతున్నప్పుడు, చంద్రుని శుక్లపక్షపు కళలు పెరుగుతుంటాయి.

తస్మాద్ధ్రసన్తి వై కృష్ణే శుక్ల ఆప్యాయయన్తి చ। ఇత్యేవం సూర్యవీర్యేణ చన్ద్రస్యాప్యాయితా తనుః ।। ౫౨.

అందుకే, కృష్ణపక్షంలో చంద్రుని కళలు తగ్గిపోతాయి, శుక్లపక్షంలో పెరుగుతాయి. ఇలా సూర్యుని తేజంతో చంద్రుని శరీరం నిండిపోతుంది.

పౌర్ణమాస్యాం స దృశ్యేత శుక్లః సమ్పూర్ణమణ్డలః । ఏవమాప్యాయితః సోమః శుక్లపక్షే దినక్రమాత్ ।। ౫౨.

పౌర్ణమి రోజున చంద్రుడు ప్రకాశవంతంగా, పూర్తిగా వలయంతో కనిపిస్తాడు. ఇలానే శుక్లపక్షంలో సోముడు రోజుకో రోజు నిండిపోతుంటాడు.

తతో ద్వితీయాప్రభృతి బహులస్య చతుర్ద్దశీ। అపాం సారమయస్యేన్దో రసమాత్రాత్మకస్య చ। పిబన్త్యమ్బుమయం దేవా మధు సౌమ్యం సుధామ యమ్ ।। ౫౨.

ఆ తర్వాత, కృష్ణపక్షంలో రెండవ రోజు నుంచి పద్నాలుగవ రోజు వరకు, దేవతలు చంద్రుని రూపంలో ఉన్న నీటి సారం, మధురమైన అమృతాన్ని సేవిస్తారు.

సమ్భృతఞ్చార్ద్ధమాసేన అమృతం సూర్యతేజసా । భక్షార్థమమృతం సౌమ్యం పౌర్ణమాస్యాముపాసతే ।। ౫౨.

సూర్యుని తేజంతో అరమాసం పాటు కూడిన అమృతాన్ని దేవతలు సేవిస్తారు. పౌర్ణమి రోజున సోముని మృదువైన అమృతాన్ని భోజనార్థంగా పూజిస్తారు.

ఏకరాత్రం సురైః సర్వైః పితృభిశ్చ మహర్షిభిః। సోమస్య కృష్ణపక్షాదౌ భాస్కరాభిముఖస్య చ ।। ౫౨.

ఒక రాత్రి పాటు, కృష్ణపక్షం ప్రారంభంలో, సూర్యుని వైపు చూస్తూ, దేవతలు, పితృదేవతలు, మహర్షులు అందరూ చంద్రుణ్ణి సేవిస్తారు.

ప్రక్షీయతే పురస్యాన్తః పీయమానాః కలాః క్రమాత్। క్షీయన్తే తస్మాత్ కృష్ణే యాః శుక్లే హ్యాప్యాయయన్తి తాః ।। ౫౨.

చంద్రుని వలయంలో కళలు ఒక్కొక్కటిగా తక్కువవుతుంటాయి. అందుకే కృష్ణపక్షంలో అవి తగ్గిపోతాయి, శుక్లపక్షంలో అవి పెరుగుతుంటాయి.

ఏవం దినక్రమాతీతే విబుధాస్తు నిశాకరమ్ । పీత్వాఽర్ద్ధమాసఙ్గచ్ఛన్తి అమావాస్యాం సురోత్తమాః । పితరశ్చోపతిష్ఠన్తి అమావాస్యాం నిశాకరమ్ ।। ౫౨.

ఇలా, రోజులు గడిచిన తర్వాత, దేవతలు అరమాసం పాటు చంద్రుణ్ణి సేవించి, అమావాస్య రోజున వెళ్తారు. అమావాస్య రోజున పితృదేవతలు కూడా చంద్రుణ్ణి చేరుతారు.

తతః పఞ్చదశే భాగే కిఞ్చిచ్ఛిష్టే కలాత్మకే। అపరాహ్నే పితృగణైర్జఘన్యః పర్యుపాస్యతే ।। ౫౨.

తర్వాత, పదిహేను భాగాలు మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, మధ్యాహ్నం సమయంలో, తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న పితృదేవతలు చంద్రుణ్ణి పూజిస్తారు.

పిబన్తి ద్వికలాకాలం శిష్టా తస్య తు యా కలా। నిఃసృతం తదమావాస్యాఙ్గభస్తిభ్యః స్వధామృతమ్। తాం స్వధాం మాసతృప్త్యై తు పీత్వా గచ్ఛన్తి తేఽమృతమ్ ।। ౫౨.

ప్రతి రోజు రెండుసార్లు పితృదేవతలు చంద్రుని కళను పానంచేస్తారు. మిగిలిన కళ అమావాస్య నాడు చంద్రుని అవయవాల నుంచి స్వధామృతంగా ప్రవహిస్తుంది. ఆ స్వధాను పితృదేవతలు త్రాగి నెలంతా తృప్తి పొందుతారు, తద్వారా అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.

సౌమ్యా బర్హిషదశ్చైవ అగ్నిష్వాత్తాస్తథైవ చ। కవ్యాశ్చైవ తు యే ప్రోక్తాః పితరః సర్వ ఏవ తే ।। ౫౨.

సౌమ్యులు, బర్హిషదులు, అగ్నిష్వాత్తులు, కవ్యులు — వీరందరినీ పితృదేవతలుగా చెప్పబడింది.

సంవత్సరాస్తు వై కవ్యాః పఞ్చాబ్దా యే ద్విజైః స్మృతాః। సౌమ్యాస్తు ఋతవో జ్ఞేయా మాసా బర్హిషదః స్మృతాః। అగ్నిష్వాత్తార్తవశ్చైవ పితృసర్గా హి వై ద్విజాః ।। ౫౨.

కవ్యులను సంవత్సరాలుగా, అయిదు సంవత్సరాలు కలిసిన వారిని ద్విజులు గుర్తిస్తారు. సౌమ్యులు ఋతువులు, బర్హిషదులు మాసాలు, అగ్నిష్వాత్తులు కూడా ఋతువులే. ఇవన్నీ పితృవంశాలు, ఓ ద్విజులారా!

పితృభిః పీయమానస్య పఞ్చదశ్యాం కలా తు వై। యావన్న క్షీయతే తస్య భాగః పఞ్చదశ స్తు సః ।। ౫౨.

పితృదేవతలు పండుగనాడు పానంచేసే చంద్రుని కళ, పూర్తిగా తరిగిపోయే వరకు పదిహేను భాగాలుగా ఉంటుంది.

అమావస్యాన్తదా తస్య అన్తమాపూర్యతే పరమ్। వృద్ధిక్షయౌ వై పక్షాదౌ షోడశ్యాం శశినః స్మృతౌ ।। ౫౨.

అమావాస్య చివరలో ఆ భాగం పూర్తిగా నిండిపోతుంది. ప్రతి పక్ష ప్రారంభంలో, షోడశి నాడు చంద్రునిలో వృద్ధి, హ్రాసం జరుగుతాయని చెప్పబడింది.

ఏవం సూర్యనిమిత్తైషా క్షయవృద్ధి ర్నిశాకరే। తారాగ్రహాణాం వక్ష్యామి స్వర్భానోశ్చ రథం పునః ।। ౫౨.

ఇలా చంద్రునిలో వృద్ధి, హ్రాసం సూర్యుని కారణంగా జరుగుతుంది. ఇప్పుడు నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, స్వర్భానువు రథాన్ని కూడా వివరించబోతున్నాను.

తోయతేజోమయః శుభ్రః సోమపుత్రస్య వై రథః। యుక్తో హయైః పిశఙ్గైస్తు అష్టాభిర్వాతరంహసైః ।। ౫౨.

సోమపుత్రుని రథం నీరు, తేజస్సుతో తయారై, నిర్మలంగా మెరిసిపోతూ, ఎనిమిది పింగళవర్ణపు, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలతో జోడించబడి ఉంటుంది.

సవరూథః సానుకర్షః సూతో దివ్యో రథే మహాన్। సోపాసఙ్గపతాకస్తు సధ్వజో మేఘసన్నిభః ।। ౫౨.

ఆ రథానికి యోక్, అంకురం, దివ్యమైన సారథి ఉంటారు. అది గొప్ప ఆకాశ రథం, పక్కన పతాకలు, ధ్వజాలతో మేఘాన్ని పోలి ఉంటుంది.

భార్గవస్య రథః శ్రీణాంస్తేజసా సూర్యసన్నిభః। పృథివీసమ్భవైర్యుక్తో నానావర్ణైర్హయోత్తమైః ।। ౫౨.

శ్రీమంతులలో భార్గవుని రథం సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తుంది. భూమిలో పుట్టిన, వివిధ రంగుల ఉత్తమ గుర్రాలతో జోడించబడి ఉంటుంది.

శ్వేతః పిశఙ్గః సారఙ్గో నీలః పీతో విలోహితః। కృష్ణశ్చ హరితశ్చైవ పృషతః పృష్ణిరేవ చ। దశభి స్తైర్మహాభాగైరకృశైర్వాతవేగితైః ।। ౫౨.

తెలుపు, పింగళ, చారలు ఉన్నవి, నీలం, పసుపు, ఎరుపు, నలుపు, ఆకుపచ్చ, మచ్చలు ఉన్నవి, మచ్చలతో కూడినవి — ఈ పదిమంది గొప్ప, బలమైన, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలు ఆ రథాన్ని లాగుతాయి.

అష్టాశ్వః కాఞ్చనః శ్రీమాన్ సోమస్యాపి రథోఽభవత్। అసఙ్గైర్లౌహితైరశ్వైః సర్వగైరగ్నిసమ్భవైః। సర్పతేఽసౌ కుమారో వై ఋజువక్రానుచక్రగః ।। ౫౨.

సోముని బంగారు రథానికి ఎనిమిది గుర్రాలు ఉంటాయి. అవి విడివిడిగా, ఎరుపు రంగులో, అన్నిచోట్ల తిరుగుతాయి, అగ్నిలో పుట్టినవి. ఆ యువకుడు నేరుగా, వంకరగా ఉన్న చక్రాలతో ఆ రథాన్ని నడిపిస్తాడు.

తతస్త్వాఙ్గిరసో విద్వాన్ దేవాచార్యో బృహస్పతిః। శోణైరశ్వైః కాఞ్చనేన స్యన్దనేన ప్రసర్పతి ।। ౫౨.

తర్వాత అంగిరసుని వంశజుడు, దేవగురు బృహస్పతి, ఎరుపు గుర్రాలతో జోడించబడిన బంగారు రథంలో ప్రయాణిస్తాడు.

యుక్తస్తు వాజిభిర్దివ్యైరష్టాభిర్వాతసమ్మితైః। నక్షత్రేఽబ్దన్నివసతి సవేగస్తేన గచ్ఛతి ।। ౫౨.

అతడు ఎనిమిది దివ్య గుర్రాలతో, గాలి వేగంతో కూడినవాటితో రథాన్ని నడిపిస్తాడు. ఒక సంవత్సరం పాటు నక్షత్రంలో నివసించి, వేగంగా ప్రయాణిస్తాడు.

తతః శనైశ్వరోప్యశ్వైః శబలైర్వ్యోమసమ్భవైః। కార్ష్ణాయసం సమారుహ్య స్యన్దనం యాతి వై శనైః ।। ౫౨.

తర్వాత శనైశ్చరుడు కూడా ఆకాశంలో పుట్టిన, మచ్చలతో కూడిన గుర్రాలతో, కృష్ణ ఇనుప రథాన్ని నెమ్మదిగా నడిపిస్తాడు.