వాయుపురాణమ్

అయం హరిస్తైర్హరిభిస్తురఙ్గమైరయన్ హి చాపో హరతీతి రశ్మిభిః। విసర్గకాలే విసృజంశ్చ తాః పునర్బిభర్తి శశ్వత్ సవితా చరాచరమ్ ।। ౫౨.

ఈ హరి తన బంగారు గుర్రాలతో, కిరణాల ద్వారా నీటిని ఆకాశానికి ఎత్తుతాడు. ఆ నీటిని మళ్లీ వదిలిపెడుతూ, సూర్యుడు ఎల్లప్పుడూ చరాచర జగత్తును పోషిస్తాడు.

హరిర్హరిద్భిర్హ్రియతే తురఙ్గమైః పిబత్యథాపో హరిభిః సహస్రధా। తతః ప్రముఞ్చత్యపి తాస్త్వసౌ హరిః స ముహ్యమానో హరిభిస్తురఙ్గమైః ।। ౫౨.

హరి బంగారు గుర్రాలచేత తిప్పబడుతూ, వాటితో కలిసి వేర్వేరు ప్రవాహాలుగా నీటిని పానంచేస్తాడు. ఆ నీటిని మళ్లీ విడిచిపెడుతూ, హరి ఆ బంగారు గుర్రాలచేత మాయమై తిప్పబడతాడు.

ఇత్యేష ఏకచక్రేణ సూర్యస్తూర్ణం రథేన తు। భద్రైస్తైరక్షతైరశ్వైః సర్పతేఽసౌ దివి క్షయే ।। ౫౨.

ఇలా ఒకే ఒక చక్రంతో, సూర్యుడు తన రథంలో వేగంగా ప్రయాణిస్తూ, ఆ ఉత్తమమైన, దెబ్బతినని గుర్రాలచేత ఆకాశంలో పగలు ముగిసే వేళ తిరుగుతాడు.

అహోరాత్రాద్రథైనాసౌ ఏకచక్రేణ తు భ్రమన్। సప్తద్వీపసముద్రాన్తం సప్తభిః సప్తభిర్హయైః ।। ౫౨.

పగలు, రాత్రి రెండింటిలోను, ఒకే ఒక చక్రం గల రథంలో, ఏడేడు గుర్రాల సమూహాలతో, సూర్యుడు ఏడుద్వీపాలు, సముద్రాల చివరకు తిరుగుతాడు.

ఛన్దోభిరశ్వరూపైస్తైర్యతశ్చక్రన్తతః స్థితైః। కామరూపైః సకృద్యుక్తైరమితైస్తైర్మనోజవైః ।। ౫౨.

అవి ఛందస్సుల రూపంలో ఉన్న గుర్రాలు, ఎక్కడ తిరిగినా అక్కడ నిలబడతాయి, ఇష్టమైన రూపాలతో, ఒక్కసారిగా జోడించబడి, అనేకంగా, మనస్సు వేగంతో పరిగెడతాయి.

హరితైరవ్యయైః పిఙ్గైరీశ్వరైర్బ్రహ్మవాదిభిః। అశీతి మణ్డలశతం భ్రమన్త్యబ్దేన తే హయాః ।। ౫౨.

పసిడి వర్ణంతో, నశించని, పింగళవర్ణంతో, ప్రభుత్వంతో, బ్రహ్మవేత్తలచే ప్రశంసించబడే ఆ గుర్రాలు సంవత్సరానికి ఎనభై వందల చక్రాలను తిరుగుతాయి.

బాహ్యమభ్యన్తరఞ్చైవ మణ్డలం దివసక్రమాత్ । కల్పాదౌ సమ్ప్రయుక్తాస్తే వహన్త్యాభూతసమ్ప్లవాత్। ఆవృతా వాలఖిల్యైస్తే భ్రమన్తే రాత్ర్యహాని తు ।। ౫౨.

బయటి, లోపలి చక్రాలు, పగలు మారుతున్న కొద్దీ, కల్ప ప్రారంభంలో ప్రారంభమై, భూతాల లయానికి మినహాయించి, వాలఖిల్యులచే చుట్టుముట్టబడి, రాత్రి పగలు తిరుగుతుంటాయి.

ప్రథితైర్వచోభఙిరగ్ర్యైః స్తూయమానో మహర్షిభిః। సైవ్యతే గీతవృత్యైశ్చ గన్ధర్వైరప్సరోగణైః। పతఙ్గః పత గైరశ్వైర్భ్రమమాణో దివస్పతిః ।। ౫౨.

పెద్ద ఋషులు గొప్ప పదాలతో, శ్లాఘనీయమైన స్తోత్రాలతో చంద్రుణ్ణి పొగిడుతుంటారు. గంధర్వులు, అప్సరసల గుంపులు మధురమైన పాటలతో ఆయనను కీర్తిస్తారు. ఆకాశాధిపతి, పక్షిలా విహరిస్తూ, వేగంగా పరిగెత్తే గుర్రాలతో కూడిన తన రథంలో తిరుగుతుంటాడు.

వీథ్యాశ్రయాణి చరతి నక్షత్రాణి తథా శశీ। హ్రాసవృద్ధీ తథైవాస్య రశ్మీనాం సూర్యవత్ స్మృతే ।। ౫౨.

ఆయన నక్షత్రాల మార్గాల్లో ప్రయాణిస్తాడు. అలాగే చంద్రుడూ కూడా. ఆయన కిరణాలు సూర్యునివి లాగానే తగ్గిపోతూ, పెరుగుతూ ఉంటాయి.

త్రిచక్రోభయపార్శ్వస్థో విజ్ఞేయః శశినో రథః। అపాం గర్భసముత్పన్నో రథః సాశ్వః ససారథిః। శతారైశ్చ త్రిభిశ్చక్రైర్యుక్తః శుల్కైర్హయోత్తమైః ।। ౫౨.

చంద్రుని రథం మూడు చక్రాలతో, రెండు వైపులా ఉండేలా నిర్మించబడింది. అది నీటిలోని గర్భంలో పుట్టింది. ఆ రథానికి గుర్రాలు, రథసారధి ఉంటారు. వంద ముళ్లతో, మూడు చక్రాలతో, మంచి గుర్రాలతో, యుక్తులతో కలిపి నడిపిస్తారు.

దశ భిస్తు కృశైర్దివ్యైరసఙ్గైస్తైర్మనోజవైః। సకృద్యుక్తే రథే తస్మిన్ వహన్తే చాయుగక్షయాత్ ।। ౫౨.

ఆ రథానికి పదిమంది సన్నగా, దివ్యంగా, ఎటువంటి బంధనాలు లేని, మనస్సు వేగంతో పరిగెత్తే గుర్రాలు ఒకేసారి జోడించబడి, అలసట లేకుండా నడిపిస్తాయి.

సంగృహీతే రథే తస్మిన్ శ్వేతశ్చక్షుఃశ్రవాస్తు వై। అశ్వా స్తమేకవర్ణాస్తే వహన్తే శఙ్ఖవర్చ్చసమ్ ।। ౫౨.

ఆ రథం సిద్ధమైనప్పుడు, ఒక్క రంగులో మెరిసే, శంఖంలా వెలిగే, చక్షుశ్రవ అనే తెల్ల గుర్రం దాన్ని లాగుతుంది.

యయుశ్చ త్రిమనాశ్చైవ వృషో రాజీవలో హయః। అస్వో వామస్తురణ్యశ్చ హంసో వ్యోమీ మృగస్తథా ।। ౫౨.

ఆ గుర్రాలకు యయు, త్రిమన, వృష, రాజీవల, వామ, తురణ్య, హంస, వ్యోమి, మృగ, అశ్వ అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

ఇత్యేతే నామభిః సర్వే దశ చన్ద్రమసో హయాః । ఏతే చన్ద్రమసం దేవం వహన్తి దివసక్షయాత్ ।। ౫౨.

ఇలా, చంద్రుని పదిగుర్రాలు ఈ పేర్లతో పిలవబడతాయి. ఇవే దేవుడైన చంద్రుణ్ణి ప్రతిరోజూ నడిపిస్తాయి.

దేవైః పరివృతః సౌమ్యః పితృభిశ్చైవ గచ్ఛతి। సోమస్య శుక్ల పక్షాదౌ భాస్కరే పురతః స్థితే। ఆపూర్యతే పురస్యాన్తః సతతం దివసక్రమాత్ ।। ౫౨.

దేవతలు, పితృదేవతల మధ్య చంద్రుడు మృదువుగా ప్రయాణిస్తాడు. సోముని శుక్లపక్షం ప్రారంభంలో, సూర్యుడు ముందుగా నిలిచినప్పుడు, చంద్రుని వలయం లోపల రోజుకో రోజు నిండిపోతూ ఉంటుంది.

దేవైః పీతం క్షయే సోమమాప్యాయయతి నిత్యదా। పీతం పఞ్చదశాహన్తు రశ్మినైకేన భాస్కరః ।। ౫౨.

చంద్రుని క్షయ సమయంలో దేవతలు దాన్ని సేవిస్తారు. అది ఎప్పటికీ తిరిగి నిండిపోతుంది. పందొమ్మిదివేళ్ళు సూర్యుడు ఒకే కిరణంతో దాన్ని పీలుస్తాడు.

ఆపూరయన్ సుషుమ్నేన భాగం భాగమహఃక్రమాత్ । సుషుమ్నాప్యాయమానస్య శుక్లా వర్ద్ధన్తి వై కలాః ।। ౫౨.

సూర్యుడు సుషుమ్న అనే కిరణంతో చంద్రుని రోజుకో భాగం నింపుతుంటాడు. ఆ సుషుమ్న కిరణం చంద్రుణ్ణి నింపుతున్నప్పుడు, చంద్రుని శుక్లపక్షపు కళలు పెరుగుతుంటాయి.

తస్మాద్ధ్రసన్తి వై కృష్ణే శుక్ల ఆప్యాయయన్తి చ। ఇత్యేవం సూర్యవీర్యేణ చన్ద్రస్యాప్యాయితా తనుః ।। ౫౨.

అందుకే, కృష్ణపక్షంలో చంద్రుని కళలు తగ్గిపోతాయి, శుక్లపక్షంలో పెరుగుతాయి. ఇలా సూర్యుని తేజంతో చంద్రుని శరీరం నిండిపోతుంది.

పౌర్ణమాస్యాం స దృశ్యేత శుక్లః సమ్పూర్ణమణ్డలః । ఏవమాప్యాయితః సోమః శుక్లపక్షే దినక్రమాత్ ।। ౫౨.

పౌర్ణమి రోజున చంద్రుడు ప్రకాశవంతంగా, పూర్తిగా వలయంతో కనిపిస్తాడు. ఇలానే శుక్లపక్షంలో సోముడు రోజుకో రోజు నిండిపోతుంటాడు.

తతో ద్వితీయాప్రభృతి బహులస్య చతుర్ద్దశీ। అపాం సారమయస్యేన్దో రసమాత్రాత్మకస్య చ। పిబన్త్యమ్బుమయం దేవా మధు సౌమ్యం సుధామ యమ్ ।। ౫౨.

ఆ తర్వాత, కృష్ణపక్షంలో రెండవ రోజు నుంచి పద్నాలుగవ రోజు వరకు, దేవతలు చంద్రుని రూపంలో ఉన్న నీటి సారం, మధురమైన అమృతాన్ని సేవిస్తారు.

సమ్భృతఞ్చార్ద్ధమాసేన అమృతం సూర్యతేజసా । భక్షార్థమమృతం సౌమ్యం పౌర్ణమాస్యాముపాసతే ।। ౫౨.

సూర్యుని తేజంతో అరమాసం పాటు కూడిన అమృతాన్ని దేవతలు సేవిస్తారు. పౌర్ణమి రోజున సోముని మృదువైన అమృతాన్ని భోజనార్థంగా పూజిస్తారు.

ఏకరాత్రం సురైః సర్వైః పితృభిశ్చ మహర్షిభిః। సోమస్య కృష్ణపక్షాదౌ భాస్కరాభిముఖస్య చ ।। ౫౨.

ఒక రాత్రి పాటు, కృష్ణపక్షం ప్రారంభంలో, సూర్యుని వైపు చూస్తూ, దేవతలు, పితృదేవతలు, మహర్షులు అందరూ చంద్రుణ్ణి సేవిస్తారు.

ప్రక్షీయతే పురస్యాన్తః పీయమానాః కలాః క్రమాత్। క్షీయన్తే తస్మాత్ కృష్ణే యాః శుక్లే హ్యాప్యాయయన్తి తాః ।। ౫౨.

చంద్రుని వలయంలో కళలు ఒక్కొక్కటిగా తక్కువవుతుంటాయి. అందుకే కృష్ణపక్షంలో అవి తగ్గిపోతాయి, శుక్లపక్షంలో అవి పెరుగుతుంటాయి.

ఏవం దినక్రమాతీతే విబుధాస్తు నిశాకరమ్ । పీత్వాఽర్ద్ధమాసఙ్గచ్ఛన్తి అమావాస్యాం సురోత్తమాః । పితరశ్చోపతిష్ఠన్తి అమావాస్యాం నిశాకరమ్ ।। ౫౨.

ఇలా, రోజులు గడిచిన తర్వాత, దేవతలు అరమాసం పాటు చంద్రుణ్ణి సేవించి, అమావాస్య రోజున వెళ్తారు. అమావాస్య రోజున పితృదేవతలు కూడా చంద్రుణ్ణి చేరుతారు.

తతః పఞ్చదశే భాగే కిఞ్చిచ్ఛిష్టే కలాత్మకే। అపరాహ్నే పితృగణైర్జఘన్యః పర్యుపాస్యతే ।। ౫౨.

తర్వాత, పదిహేను భాగాలు మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, మధ్యాహ్నం సమయంలో, తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న పితృదేవతలు చంద్రుణ్ణి పూజిస్తారు.

పిబన్తి ద్వికలాకాలం శిష్టా తస్య తు యా కలా। నిఃసృతం తదమావాస్యాఙ్గభస్తిభ్యః స్వధామృతమ్। తాం స్వధాం మాసతృప్త్యై తు పీత్వా గచ్ఛన్తి తేఽమృతమ్ ।। ౫౨.

ప్రతి రోజు రెండుసార్లు పితృదేవతలు చంద్రుని కళను పానంచేస్తారు. మిగిలిన కళ అమావాస్య నాడు చంద్రుని అవయవాల నుంచి స్వధామృతంగా ప్రవహిస్తుంది. ఆ స్వధాను పితృదేవతలు త్రాగి నెలంతా తృప్తి పొందుతారు, తద్వారా అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.

సౌమ్యా బర్హిషదశ్చైవ అగ్నిష్వాత్తాస్తథైవ చ। కవ్యాశ్చైవ తు యే ప్రోక్తాః పితరః సర్వ ఏవ తే ।। ౫౨.

సౌమ్యులు, బర్హిషదులు, అగ్నిష్వాత్తులు, కవ్యులు — వీరందరినీ పితృదేవతలుగా చెప్పబడింది.

సంవత్సరాస్తు వై కవ్యాః పఞ్చాబ్దా యే ద్విజైః స్మృతాః। సౌమ్యాస్తు ఋతవో జ్ఞేయా మాసా బర్హిషదః స్మృతాః। అగ్నిష్వాత్తార్తవశ్చైవ పితృసర్గా హి వై ద్విజాః ।। ౫౨.

కవ్యులను సంవత్సరాలుగా, అయిదు సంవత్సరాలు కలిసిన వారిని ద్విజులు గుర్తిస్తారు. సౌమ్యులు ఋతువులు, బర్హిషదులు మాసాలు, అగ్నిష్వాత్తులు కూడా ఋతువులే. ఇవన్నీ పితృవంశాలు, ఓ ద్విజులారా!

పితృభిః పీయమానస్య పఞ్చదశ్యాం కలా తు వై। యావన్న క్షీయతే తస్య భాగః పఞ్చదశ స్తు సః ।। ౫౨.

పితృదేవతలు పండుగనాడు పానంచేసే చంద్రుని కళ, పూర్తిగా తరిగిపోయే వరకు పదిహేను భాగాలుగా ఉంటుంది.