వాయుపురాణమ్

ఏవమర్థ వశాత్తస్య సన్నివేశో రథస్య తు। తథా సంయోగభాగేన సంసిద్ధో భాస్వరో రథః ।। ౫౧.

ఇలా, అవసరాన్ని బట్టి రథ నిర్మాణం ఏర్పడింది. ఈ విధంగా వాటి కలయికతో ప్రకాశించే రథం సంపూర్ణమవుతుంది.

తేనాఽసౌ తరణిర్దేవస్తరసా సర్పతే దివి। యుగాక్షకోటిసమ్బద్ధౌ రశ్మీ ద్వౌ స్యన్దనస్య హి ।। ౫౧.

దీనివల్ల వేగంగా ఉన్న ఆ సూర్యదేవుడు ఆకాశంలో త్వరగా ప్రయాణిస్తాడు. యుగం, అక్షం చివరలకు రెండు కిరణాలు రథానికి బంధించబడి ఉంటాయి.

ధ్రువేణ భ్రమతో రశ్మీ విచక్రయుగయోస్తు వై। భ్రమతో మణ్డలాని స్యుః ఖేచరస్య రథస్య తు ।। ౫౧.

ధ్రువ నక్షత్రం, రెండు చక్రాలతో కలిసి కిరణాలు తిరుగుతుంటే, ఆకాశంలో ప్రయాణించే రథానికి వలయాలు ఏర్పడతాయి.

యుగాక్షకోటీ తే తస్య దక్షిణే స్యన్దనస్య తు। ధ్రువేణ సంగృహీతే వై ద్విచక్రశ్వేతరజ్జువత్ ।। ౫౧.

ఆ రథానికి యోగపు రెండు చివరలు కుడివైపు ఉంటాయి. అవి ధ్రువుని చేత పట్టబడి ఉంటాయి. ఆ రథానికి రెండు చక్రాలు, తెల్లటి తాడులతో కలిగి ఉంటాయి.

భ్రమన్తమనుగచ్ఛేతాం ధ్రువం రశ్మీ తు తావుభౌ । యుగాక్ష కోటీ తే తస్య వాతోర్మీ స్యన్దనస్య తు ।। ౫౧.

ఆ రెండు కిరణాలు ధ్రువుని చుట్టూ తిరుగుతూ అతడిని అనుసరిస్తాయి. ఆ రథానికి యోగపు చివరలు గాలివేగాలు వంటివిగా ఉంటాయి.

కీలాసక్తో యథా రజ్జుర్భ్రమతే సర్వతో దిశమ్। హ్రసతస్తస్య రశ్మీ తౌ మణ్డలేషూత్తరాయణే ।। ౫౧.

ఒక తాడు కీళలో కట్టినట్లుగా అన్ని దిశల్లో తిరుగుతుంది కదా, అలా ఉత్తరాయణంలో ఆ రెండు కిరణాలు వలయాల్లో తిరుగుతూ చిన్నవిగా మారతాయి.

వర్ద్ధేతే దక్షిణే చైవ భ్రమతో మణ్డలాని తు। ధ్రువేణ సంగృహీతౌ తు రస్మీ వై నయతో రవిమ్ ।। ౫౧.

అలాగే దక్షిణాయనంలో వలయాలు తిరుగుతున్నప్పుడు ఆ కిరణాలు పొడవవుతాయి. ఆ కిరణాలను ధ్రువుడు పట్టుకొని, ఆ రవిని ముందుకు నడిపిస్తాడు.

ఆకృష్యేతే యదా తౌ వై ధ్రువేణ సమధిష్ఠితౌ। తదా సోఽభ్యన్తరం సూర్యో భ్రమతే మణ్డలాని తు ।। ౫౧.

ఆ రెండు కిరణాలు ధ్రువుని ఆధీనంలోకి లాగబడినప్పుడు, అప్పుడే సూర్యుడు లోపల వలయాల్లో తిరుగుతూ సాగిపోతాడు.

అశీతిమణ్డలశతం కాష్ఠయోరుభయోశ్చరన్ । ధ్రువేణ ముచ్యమానాభ్యాం రశ్మిభ్యాం పునరేవ తు ।। ౫౧.

ఎనభై వందల వలయాలను రెండు వైపులా చుట్టి, ఆ రెండు కిరణాల నుంచి ధ్రువుడు విడిచిపెట్టినప్పుడు, సూర్యుడు మళ్లీ తిరిగి వస్తాడు.

తథైవ బాహ్యతః సూర్యో భ్రమతే మణ్డలాని తు। ఉద్వేష్టయన్ స వేగేన మణ్డలాని తు గచ్ఛతి ।। ౫౧.

అలాగే సూర్యుడు బయటవైపు వలయాల్లో కూడా తిరుగుతూ, వేగంగా ఆ వలయాలను చుట్టుకుంటూ ముందుకు సాగిపోతాడు.

స రథోఽధిష్ఠితో దేవైరాదిత్యైఋషిభిస్తథా। గన్ధర్వైరప్సరోభిశ్చ గ్రామణీసర్పరాక్షసైః ।। ౫౨.

ఆ రథాన్ని దేవతలు, ఆదిత్యులు, ఋషులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, గ్రామణులు, పాములు, రాక్షసులు ఇలా అందరూ పాలిస్తారు.

ఏతే వసన్తి వై సూర్యే ద్వౌ ద్వౌ మాసౌ క్రమేణ తు। ధాతార్యమా పులస్త్యశ్చ పులహశ్చ ప్రజాపతిః ।। ౫౨.

ఈ దేవతలు సూర్యునిలో, ప్రతి రెండు నెలలకు ఇద్దరేసి ఉండేవారు. ధాత, అర్యమ, పులస్త్యుడు, పులహుడు, ప్రజాపతి ఇలా ఉంటారు.

ఉరగో వాసుకిశ్చైవ సఙ్కీర్ణారశ్చ తావుభౌ। తుమ్బురుర్నారదశ్చైవ గన్ధర్వౌ గాయతాం వరౌ ।। ౫౨.

వాసుకి, సంకీర్ణ అనే రెండు పాములు; తుంబురు, నారద అనే గానం చేసే గొప్ప గంధర్వులు ఇద్దరూ ఉంటారు.

క్రతుస్థల్యప్సరాశ్చైవ తథా వై పుఞ్జికస్థలీ। గ్రామణీ రథకృచ్ఛ్రశ్చ తపోర్యశ్చైవ తావుభౌ ।। ౫౨.

క్రతుస్థలి, అప్సరసలు, అలాగే పుంజికస్థలీ; గ్రామణుల్లో రథకృచ్చ్రుడు, తపోర్యుడు ఇద్దరూ ఉంటారు.

రక్షో హేతిః ప్రహేతిశ్చ యాతుధానావుదాహృతౌ। మధుమాధవయోరేష గణో వసతి భాస్కరే ।। ౫౨.

హేతి, ప్రహేతి అనే రాక్షసులు, ఇద్దరు యాతుధానులు కూడా ఉంటారు. మధు, మాధవ మాసాల్లో ఈ గణం సూర్యునిలో నివసిస్తుంది.

వాసన్తౌ గ్రైష్మికౌ మాసౌ మిత్రశ్చ వరుణశ్చ హ। ఋషిరత్రిర్వసిష్ఠశ్చ తక్షకో రమ్భ ఏవ చ ।। ౫౨.

వసంత, గ్రీష్మ మాసాల్లో మిత్రుడు, వరుణుడు, అత్రి, వశిష్ఠుడు, తక్షకుడు అనే పాము, రంభా ఇక్కడ ఉంటారు.

మేనకా సహజన్యా చ గన్ధర్వౌ చ హహా హుహూః। రథస్వనశ్చ గ్రామణ్యో రథచిత్రశ్చ తావుభౌ ।। ౫౨.

మేనకా, సహజన్య, హహా, హుహూ అనే గంధర్వులు; రథస్వనుడు, రథచిత్రుడు అనే గ్రామణులు ఇద్దరూ ఉంటారు.

పౌరుషేయో ధవశ్చైవ యాతుధానావుదాహృతౌ। ఏతే వసన్తి వై సూర్యే మాసయోః శుచిశుక్రయోః ।। ౫౨.

పౌరుషేయ, ధవ అనే ఇద్దరు యాతుధానులు కూడా ఉంటారు. వీరు శుచిశుక్ర మాసాల్లో సూర్యునిలో నివసిస్తారు.

తతః సూర్యే పునస్త్వన్యా నివసన్తీహ దేవతాః। ఇన్ద్రశ్చైవ వివస్వాంశ్చ అఙ్గిరా భృగురేవ చ ।। ౫౨.

తర్వాత మరికొన్ని దేవతలు సూర్యునిలో నివసిస్తారు. అవి ఇంద్రుడు, వివస్వాన్, అంగిరసుడు, భృగువు.

ఏలాపర్ణస్తథా సర్పః శఙ్ఖపాలశ్చ తావుభౌ। విశ్వావసూగ్రసేనౌ చ ప్రాతశ్చైవారుణశ్చ హ ।। ౫౨.

ఏలాపర్ణుడు, శంఖపాలుడు అనే రెండు పాములు; విశ్వావసు, ఉగ్రసేనుడు, ప్రాత, అరుణుడు కూడా ఉంటారు.

ప్రమ్లోచేతి చ విఖ్యాతా నిమ్లోచేతి చ తే ఉభే। యాతుధానస్తథా సర్పో వ్యాఘ్రః శ్వేతశ్చ తావుభౌ। నభోనభస్యయోరేష గణో వసతి భాస్కరే ।। ౫౨.

ప్రమ్లోచ, నిమ్లోచ అనే ప్రసిద్ధులు; యాతుధానుడు, పాము, వ్యాఘ్రుడు, శ్వేతుడు ఇద్దరూ; ఈ గణం నభసు, నభస్య మాసాల్లో సూర్యునిలో నివసిస్తుంది.

శరదృ-తౌ పునః శుభ్రా వసన్తి ముని దేవతాః। పర్జ్జన్యశ్చాథ పూషా చ భరద్వాజః సగౌతమః ।। ౫౨.

శరదృతువులో పవిత్రమైన మునులు, దేవతలు నివసిస్తారు. అలాగే పర్జన్యుడు, పూషణుడు, భరద్వాజుడు, గౌతముడు కూడా అక్కడ ఉంటారు.

విశ్వావసుశ్చ గన్ధర్వాస్తథైవ సురభిశ్చ యః। విశ్వాచీ చ ఘృతాచీ చ ఉభే తే శుభలక్షణే ।। ౫౨.

విశ్వావసు, గంధర్వులు, అలాగే సురభి, విశ్వాచీ, ఘృతాచీ — ఈ ఇద్దరు శుభలక్షణాలు కలిగినవారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.

నాగ ఐరావతశ్చైవ విశ్రుతశ్చ ధనఞ్జయః। సేనజిచ్చ సుషేణశచవ సేనానీర్గ్రామణీశ్చ తౌ ।। ౫౨.

నాగుడు ఐరావతుడు, ప్రసిద్ధుడైన ధనంజయుడు, సేనజిత్, సుషేణుడు, అలాగే ఇద్దరు సేనాధిపతులు, గ్రామణీలు అక్కడ ఉన్నారు.

ఆపో వాతశ్చ తావేతౌ యాతుధానావుభౌ స్మృతౌ। వసన్త్యేతే తు వై సూర్యే మాసయోశ్చ ఇషోర్జయోః ।। ౫౨.

నీరు, గాలి — ఈ ఇద్దరు యాతుధానులుగా చెప్పబడ్డారు. వీరు అందరూ సూర్యుని వద్ద ఇష, ఉర్జ అనే రెండు నెలల్లో నివసిస్తారు.

హైమన్తికౌ తు ద్వౌ మాసౌ వసన్తి తు దివాకరే। అంశో భగశ్చ ద్వావేతౌ కశ్యపశ్చ ఋతుశ్చ హ ।। ౫౨.

హేమంత ఋతువులోని రెండు నెలల్లో అంషుడు, భాగుడు, కశ్యపుడు, ఋతువు — వీరంతా సూర్యుని వద్ద ఉంటారు.

భుజఙ్గశ్చ మహాపఝః సర్పః కర్కోటకస్తథా। చిత్రసేనశ్చ గన్ధర్వ ఊర్ణాయుశ్చైవ తావుభౌ ।। ౫౨.

భుజంగుడు మహాపజహుడు, సర్పుడు కర్కోటకుడు, గంధర్వుడు చిత్రసేనుడు, ఊర్ణాయుడు — ఈ ఇద్దరూ అక్కడ ఉన్నారు.

ఉర్వశీ విప్రచిత్తిశ్చ తథైవాప్సరసౌ శుభే। తార్క్ష్యశ్చారిష్టనేమిశ్చ సేనానీర్గ్రామణీశ్చ తౌ ।। ౫౨.

ఉర్వశి, విప్రచిత్తి, అలాగే ఇద్దరు శుభమైన అప్సరసలు, తార్క్ష్యుడు, అరిష్టనేమి, ఇద్దరు గ్రామణీలు అక్కడ ఉన్నారు.

విద్యుత్స్ఫూర్జ్జశ్చ తావుగ్రౌ యాతుధానావుదాహృతౌ। సహే చైవ సహస్యే చ వసన్త్యేతే దివాకరే ।। ౫౨.

విద్యుత్, స్ఫూర్జ — ఈ ఇద్దరు ఉగ్రమైన యాతుధానులు, సహే, సహస్యుడు కూడా సూర్యుని వద్ద ఉంటారు.