వాయుపురాణమ్

స తస్య బ్రహ్మణా సృష్టో రథో హ్యర్థవశేన తు। అసఙ్గః కాఞ్చనో దివ్యో యుక్తః పరమగైర్హయైః ।। ౫౧.

బ్రహ్మదేవుడు ఒక ముఖ్యమైన అవసరానికి ఆ రథాన్ని సృష్టించాడు. అది ఎటువంటి బంధనాలు లేకుండా, బంగారుతో, దివ్యంగా, అత్యంత వేగంగా పరుగెత్తే అశ్వాలతో కట్టబడి ఉంటుంది.

ఛన్దోభిర్వాజిరూపైస్తు యతః శుక్రస్తతః స్థితః। వరుణస్యన్దనస్తేహ లక్షణైః సదృశస్తు సః। తే నాఽసౌ సర్పతివ్యోమ్ని భాస్వతా తు దివాకరః ।। ౫౧.

ఛందస్సులు అశ్వాల రూపంలో అక్కడ ఉన్నాయి. శుక్రుడు ముందుగా ఉన్నాడు. వరుణుని రథం కూడా ఇదే విధంగా ఉంటుంది. అలా ప్రకాశించే సూర్యుడు ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తాడు.

అథేమాని తు సూర్యస్య ప్రత్యఙ్గాని రథస్య తు। సంవత్సరస్యావయవైః కల్పితాని యథా క్రమమ్ ।। ౫౧.

ఇప్పుడు సూర్యుని రథానికి భాగాలు ఏవో, అవి సంవత్సర భాగాల క్రమంలో ఎలా ఏర్పడినవో చెప్పబడతాయి.

అహస్తు నాభిః సూర్యస్య ఏకచక్రః స వై స్మృతః। ఆరాః పఞ్చర్త్తవస్తస్య నేమిః షఢృతవః స్మృతాః ।। ౫౧.

సూర్యునికి నాభి అనగా రోజు. అది ఒకే ఒక చక్రంగా పరిగణించబడుతుంది. ఐదు ఋతువులు దాని ఆరాలు, ఆరు ఋతువులు దాని నేమిగా చెప్పబడతాయి.

రథనీడః స్మృతో హ్యబ్దస్త్వయనే కూబరావుభౌ । ముహూర్తా బన్ధురాస్తస్య శమ్యా తస్య కలాః స్మృతాః ।। ౫౧.

సంవత్సరం రథ దేహంగా, ఉత్తరాయణ-దక్షిణాయనాలు రెండు అక్షాలుగా, ముహూర్తాలు దాని బంధాలుగా, కలాలు దాని భాగాలుగా చెప్పబడతాయి.

తస్య కాష్ఠాః స్మృతా ఘోణా ఈషాదణ్డః క్షణాంస్తు వై। నిమేషాశ్చానుకర్షోఽస్య ఈషా చాస్య లవాః స్మృతాః ।। ౫౧.

కష్టాలు దాని గోణాలు, క్షణాలు దాని ఇషాదండం, నిమిషాలు దాని కొలతలు, లవాలు దాని యోగంగా చెప్పబడతాయి.

రాత్రిర్వరూథో ఘర్మోఽస్య ధ్వజ ఊర్ద్ధ్వసముచ్ఛ్రితః। యుగాక్షకోటీ తే తస్య అర్థకామావుభౌ స్మృతౌ ।। ౫౧.

రాత్రి దాని కవచం, వేడి దాని పతాకం, అది పైకి ఎత్తి ఉంటుంది. యుగం అక్షం చివరలు దాని ప్రయోజనం, కోరికలుగా గుర్తించబడతాయి.

సప్తాశ్వరూపాశ్ఛన్దాంసి వహన్తే వామతో ధురామ్। గాయత్రీ చైవ త్రిష్టుప్ చ అనుష్టుబ్ జగతీ తథా ।। ౫౧.

ఏడు అశ్వాల రూపంలో ఉన్న ఛందస్సులు ఎడమవైపు యోగాన్ని మోస్తున్నాయి. గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, అనుష్టుప్, జగతీ కూడా ఉన్నాయి.

పఙ్క్తిశ్చ బృహతీ చైవ ఉష్ణిక్ చైవ తు సప్తమమ్। అక్షే చక్రం నిబద్ధన్తు ధ్రువే త్వక్షః సమర్పితః ।। ౫౧.

పంక్తి, బృహతి, ఉష్ణిక్ ఇవి ఏడవదిగా ఉన్నాయి. చక్రం అక్షంపై బిగించబడి, అక్షం ధ్రువ నక్షత్రానికి కలిపి ఉంటుంది.

సహచక్రో భ్రమత్యక్షః సహాక్షో భ్రమతి ధ్రువః। అక్షః సహైవ చక్రేణ భ్రమతేఽసౌ ధ్రువేరితః ।। ౫౧.

చక్రంతో పాటు అక్షం తిరుగుతుంది. అక్షంతో పాటు ధ్రువ నక్షత్రం కూడా తిరుగుతుంది. అక్షం, చక్రం కలిసే ధ్రువ నక్షత్రం చేత తిప్పబడతాయి.

ఏవమర్థ వశాత్తస్య సన్నివేశో రథస్య తు। తథా సంయోగభాగేన సంసిద్ధో భాస్వరో రథః ।। ౫౧.

ఇలా, అవసరాన్ని బట్టి రథ నిర్మాణం ఏర్పడింది. ఈ విధంగా వాటి కలయికతో ప్రకాశించే రథం సంపూర్ణమవుతుంది.

తేనాఽసౌ తరణిర్దేవస్తరసా సర్పతే దివి। యుగాక్షకోటిసమ్బద్ధౌ రశ్మీ ద్వౌ స్యన్దనస్య హి ।। ౫౧.

దీనివల్ల వేగంగా ఉన్న ఆ సూర్యదేవుడు ఆకాశంలో త్వరగా ప్రయాణిస్తాడు. యుగం, అక్షం చివరలకు రెండు కిరణాలు రథానికి బంధించబడి ఉంటాయి.

ధ్రువేణ భ్రమతో రశ్మీ విచక్రయుగయోస్తు వై। భ్రమతో మణ్డలాని స్యుః ఖేచరస్య రథస్య తు ।। ౫౧.

ధ్రువ నక్షత్రం, రెండు చక్రాలతో కలిసి కిరణాలు తిరుగుతుంటే, ఆకాశంలో ప్రయాణించే రథానికి వలయాలు ఏర్పడతాయి.

యుగాక్షకోటీ తే తస్య దక్షిణే స్యన్దనస్య తు। ధ్రువేణ సంగృహీతే వై ద్విచక్రశ్వేతరజ్జువత్ ।। ౫౧.

ఆ రథానికి యోగపు రెండు చివరలు కుడివైపు ఉంటాయి. అవి ధ్రువుని చేత పట్టబడి ఉంటాయి. ఆ రథానికి రెండు చక్రాలు, తెల్లటి తాడులతో కలిగి ఉంటాయి.

భ్రమన్తమనుగచ్ఛేతాం ధ్రువం రశ్మీ తు తావుభౌ । యుగాక్ష కోటీ తే తస్య వాతోర్మీ స్యన్దనస్య తు ।। ౫౧.

ఆ రెండు కిరణాలు ధ్రువుని చుట్టూ తిరుగుతూ అతడిని అనుసరిస్తాయి. ఆ రథానికి యోగపు చివరలు గాలివేగాలు వంటివిగా ఉంటాయి.

కీలాసక్తో యథా రజ్జుర్భ్రమతే సర్వతో దిశమ్। హ్రసతస్తస్య రశ్మీ తౌ మణ్డలేషూత్తరాయణే ।। ౫౧.

ఒక తాడు కీళలో కట్టినట్లుగా అన్ని దిశల్లో తిరుగుతుంది కదా, అలా ఉత్తరాయణంలో ఆ రెండు కిరణాలు వలయాల్లో తిరుగుతూ చిన్నవిగా మారతాయి.

వర్ద్ధేతే దక్షిణే చైవ భ్రమతో మణ్డలాని తు। ధ్రువేణ సంగృహీతౌ తు రస్మీ వై నయతో రవిమ్ ।। ౫౧.

అలాగే దక్షిణాయనంలో వలయాలు తిరుగుతున్నప్పుడు ఆ కిరణాలు పొడవవుతాయి. ఆ కిరణాలను ధ్రువుడు పట్టుకొని, ఆ రవిని ముందుకు నడిపిస్తాడు.

ఆకృష్యేతే యదా తౌ వై ధ్రువేణ సమధిష్ఠితౌ। తదా సోఽభ్యన్తరం సూర్యో భ్రమతే మణ్డలాని తు ।। ౫౧.

ఆ రెండు కిరణాలు ధ్రువుని ఆధీనంలోకి లాగబడినప్పుడు, అప్పుడే సూర్యుడు లోపల వలయాల్లో తిరుగుతూ సాగిపోతాడు.

అశీతిమణ్డలశతం కాష్ఠయోరుభయోశ్చరన్ । ధ్రువేణ ముచ్యమానాభ్యాం రశ్మిభ్యాం పునరేవ తు ।। ౫౧.

ఎనభై వందల వలయాలను రెండు వైపులా చుట్టి, ఆ రెండు కిరణాల నుంచి ధ్రువుడు విడిచిపెట్టినప్పుడు, సూర్యుడు మళ్లీ తిరిగి వస్తాడు.

తథైవ బాహ్యతః సూర్యో భ్రమతే మణ్డలాని తు। ఉద్వేష్టయన్ స వేగేన మణ్డలాని తు గచ్ఛతి ।। ౫౧.

అలాగే సూర్యుడు బయటవైపు వలయాల్లో కూడా తిరుగుతూ, వేగంగా ఆ వలయాలను చుట్టుకుంటూ ముందుకు సాగిపోతాడు.

స రథోఽధిష్ఠితో దేవైరాదిత్యైఋషిభిస్తథా। గన్ధర్వైరప్సరోభిశ్చ గ్రామణీసర్పరాక్షసైః ।। ౫౨.

ఆ రథాన్ని దేవతలు, ఆదిత్యులు, ఋషులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, గ్రామణులు, పాములు, రాక్షసులు ఇలా అందరూ పాలిస్తారు.

ఏతే వసన్తి వై సూర్యే ద్వౌ ద్వౌ మాసౌ క్రమేణ తు। ధాతార్యమా పులస్త్యశ్చ పులహశ్చ ప్రజాపతిః ।। ౫౨.

ఈ దేవతలు సూర్యునిలో, ప్రతి రెండు నెలలకు ఇద్దరేసి ఉండేవారు. ధాత, అర్యమ, పులస్త్యుడు, పులహుడు, ప్రజాపతి ఇలా ఉంటారు.

ఉరగో వాసుకిశ్చైవ సఙ్కీర్ణారశ్చ తావుభౌ। తుమ్బురుర్నారదశ్చైవ గన్ధర్వౌ గాయతాం వరౌ ।। ౫౨.

వాసుకి, సంకీర్ణ అనే రెండు పాములు; తుంబురు, నారద అనే గానం చేసే గొప్ప గంధర్వులు ఇద్దరూ ఉంటారు.

క్రతుస్థల్యప్సరాశ్చైవ తథా వై పుఞ్జికస్థలీ। గ్రామణీ రథకృచ్ఛ్రశ్చ తపోర్యశ్చైవ తావుభౌ ।। ౫౨.

క్రతుస్థలి, అప్సరసలు, అలాగే పుంజికస్థలీ; గ్రామణుల్లో రథకృచ్చ్రుడు, తపోర్యుడు ఇద్దరూ ఉంటారు.

రక్షో హేతిః ప్రహేతిశ్చ యాతుధానావుదాహృతౌ। మధుమాధవయోరేష గణో వసతి భాస్కరే ।। ౫౨.

హేతి, ప్రహేతి అనే రాక్షసులు, ఇద్దరు యాతుధానులు కూడా ఉంటారు. మధు, మాధవ మాసాల్లో ఈ గణం సూర్యునిలో నివసిస్తుంది.

వాసన్తౌ గ్రైష్మికౌ మాసౌ మిత్రశ్చ వరుణశ్చ హ। ఋషిరత్రిర్వసిష్ఠశ్చ తక్షకో రమ్భ ఏవ చ ।। ౫౨.

వసంత, గ్రీష్మ మాసాల్లో మిత్రుడు, వరుణుడు, అత్రి, వశిష్ఠుడు, తక్షకుడు అనే పాము, రంభా ఇక్కడ ఉంటారు.

మేనకా సహజన్యా చ గన్ధర్వౌ చ హహా హుహూః। రథస్వనశ్చ గ్రామణ్యో రథచిత్రశ్చ తావుభౌ ।। ౫౨.

మేనకా, సహజన్య, హహా, హుహూ అనే గంధర్వులు; రథస్వనుడు, రథచిత్రుడు అనే గ్రామణులు ఇద్దరూ ఉంటారు.

పౌరుషేయో ధవశ్చైవ యాతుధానావుదాహృతౌ। ఏతే వసన్తి వై సూర్యే మాసయోః శుచిశుక్రయోః ।। ౫౨.

పౌరుషేయ, ధవ అనే ఇద్దరు యాతుధానులు కూడా ఉంటారు. వీరు శుచిశుక్ర మాసాల్లో సూర్యునిలో నివసిస్తారు.

తతః సూర్యే పునస్త్వన్యా నివసన్తీహ దేవతాః। ఇన్ద్రశ్చైవ వివస్వాంశ్చ అఙ్గిరా భృగురేవ చ ।। ౫౨.

తర్వాత మరికొన్ని దేవతలు సూర్యునిలో నివసిస్తారు. అవి ఇంద్రుడు, వివస్వాన్, అంగిరసుడు, భృగువు.