వాయుపురాణమ్

మేహనాచ్చ మిహేర్ద్ధాతోర్మేఘత్వం వ్యఞ్జయన్తి చ। న భ్రశ్యన్తి యతస్త్వాపస్తదభ్రం కవయో విదుః ।। ౫౧.

వర్షం కురవడం వల్ల మేఘ స్వభావం తెలుస్తుంది. నీళ్లు పడిపోకుండా ఉండటంవల్ల, దాన్ని మేఘమని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.

మేఘానాం పునరుత్పత్తిస్త్రివిధా యోనిరుచ్యతే। ఆగ్నేయా బ్రహ్మజాశ్చైవ పక్షజాశ్చ పృథగ్విధాః। త్రిధా ఘనాః సమాఖ్యాతాస్తేషాం వక్ష్యామి సమ్భవమ్ ।। ౫౧.

మేఘాల ఉద్భవం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది: అగ్నిలోంచి పుట్టినవి, బ్రహ్మలోంచి పుట్టినవి, రెక్కలలోంచి పుట్టినవి. ఈ మూడు రకాల మేఘాల ఉత్పత్తిని నేను వివరించబోతున్నాను.

ఆగ్నేయాస్త్వర్ణజాః ప్రోక్తాస్తేషాం తస్మాత్ ప్రవర్త్తనమ్। శీతదుర్దినవాతా యే స్వగుణాస్తే వ్యవస్థితాః ।। ౫౧.

అగ్నిలోంచి పుట్టినవే అగ్నేయ మేఘాలు. వాటి కదలిక కూడా అక్కడినుంచే వస్తుంది. చలిమి, చెడు వాతావరణం, గాలి లక్షణాలు ఉన్నవీ వాటి స్వభావంలోనే ఉంటాయి.

మహిషాశ్చ వరాహాశ్చ మత్తమాతఙ్గగామినః। భూత్వా ధరణిమభ్యేత్య విచరన్తి రమన్తి చ ।। ౫౧.

మహిషులు, వరాహాలు, మత్తుగా ఉన్న ఏనుగులు రూపం తీసుకుని భూమిపైకి వచ్చి తిరుగుతూ ఆనందిస్తాయి.

జీమూతా నామ తే మేఘా ఏతేభ్యో జీవసమ్భవాః। విద్యుద్గుణవిహీనాశ్చ జలధారావలమ్బినః ।। ౫౧.

ఆ మేఘాలను జీమూతాలు అంటారు. వాటి వల్ల ప్రాణులు పుడతారు. అవి మెరుపు లక్షణం లేకుండా, నీటి ప్రవాహాలతో నిలబడతాయి.

మూకా ఘనా మహాకాయా ప్రవాహస్య వశానుగాః। క్రోశమాత్రాచ్చ వర్షన్తి క్రోశార్ద్ధాదపి వా పునః ।। ౫౧.

నిశ్శబ్దంగా, పెద్దగా ఉండే మేఘాలు గాలి బలానికి లోబడి, ఒక క్రోశం లేదా అర క్రోశం దూరం నుంచి వర్షం కురిపిస్తాయి.

పర్వతాగ్రనితమ్బేషు వర్షన్తి చ రమన్తి చ। బలాకాగర్భదాశ్చైవ బలాకాగర్భధారిణః ।। ౫౧.

మేఘాలు పర్వత శిఖరాలు, కొండ దారుల్లో వర్షం కురిపిస్తూ ఆనందిస్తాయి. బలాకా గర్భాన్ని ధరించే మేఘాలు కూడా అలాగే ఉంటాయి.

బ్రహ్మజానామ తే మేఘా బ్రహ్మనిఃశ్వాససమ్భవాః। తే హి విద్యుద్గుణోపేతాః స్తనయన్తి స్వనప్రియాః ।। ౫౧.

ఓ మేఘాలారా, మేము మీను బ్రహ్మదేవుని ఊపిరి నుండి పుట్టినవారిగా తెలుసు. మీరు మెరుపులతో కూడి, గర్జిస్తూ, ఆ శబ్దంలో ఆనందిస్తూ ఉంటారు.

తేషాం శబ్దప్రణాదేన భూమిః స్వాఙ్గరుహోద్ఘమా। రాజ్ఞీ రాజ్ఞాభిషిక్తేవ పునర్యౌవనమశ్రుతే। తేష్వియం ప్రీతిమాసక్తా భూతానాం జీవితోద్భవా ।। ౫౧.

మీ గర్జన శబ్దంతో భూమి మీద మొక్కలు మొలుస్తాయి. అది రాజు అభిషేకం చేసిన రాణిలా మళ్లీ యవ్వనాన్ని పొందుతుంది. ఈ మేఘాల పట్ల భూమికి ఎంతో ప్రేమ ఉంది, ఎందుకంటే జీవుల జీవితం వీటివల్లే కలుగుతుంది.

జీమూతా నామ తే మేఘాస్తేభ్యో జీవస్య సమ్భవః। ద్వితీయం ప్రవహం వాయుం మేఘాస్తే తు సమాశ్రితాః ।। ౫౧.

ఈ మేఘాలను జీమూతాలు అంటారు. వీటివల్లే జీవుల ఉద్భవం. ఇవి రెండవ గాలి ప్రవాహానికి ఆధారంగా ఉంటాయి.

ఏతే యోజనమాత్రాచ్చ సార్ద్ధార్ద్ధాన్నిష్కృతాదపి। వృష్టిసర్గస్తథా తేషాం ధారాసారాః ప్రకీర్త్తితాః। పుష్కరావర్త్తకా నామ యే మేఘాః పక్షసమ్భవాః ।। ౫౧.

ఒక యోజనన్నర దూరం నుంచీ, ఇంకా దూరం నుంచీ వీటి వర్షం కురుస్తుంది. వీటి జలధారలు ఎడతెరిపిలేని వరదలా ఉంటాయి. రెక్కలతో పుట్టిన మేఘాలను పుష్కరావర్తకాలు అంటారు.

శక్రేణ పక్షాశ్ఛిన్నా యే పర్వతానాం మహోజసామ్। కామగానాం ప్రవృద్ధానాం భూతానాం శివమిచ్ఛతా ।। ౫౧.

ఇంద్రుడు శక్తివంతమైన పర్వతాల రెక్కలను తెగతెచ్చాడు. అవి స్వేచ్ఛగా సంచరించేవి, పెరుగుతూ జీవులకు మేలు కోరేవి.

పుష్కరా నామ తే మేఘా బృహన్తస్తోయ మత్సరాః। పుష్కరావర్త్తకాస్తేన కారణేనేహ శబ్దితాః ।। ౫౧.

వాటి పేరే పుష్కరాలు. అవి గొప్పవిగా, నీటితో నిండినవిగా, పరస్పర పోటీలో ఉన్నవిగా ఉంటాయి. అందుకే వాటిని పుష్కరావర్తకాలు అని పిలుస్తారు.

నానారూపధరాశ్చైవ మహాఘోరతరాశ్చ తే। కల్పాన్తవృష్టేః స్రష్టారః సంవర్త్తాగ్నేర్నియామకాః ।। ౫౧.

అవి అనేక రూపాలు ధరించి, అత్యంత భయంకరంగా ఉంటాయి. యుగాంతంలో వర్షాన్ని కురిపించేవి, సంహారాగ్ని ప్రవాహాన్ని నియంత్రించేవి కూడా ఇవే.

వర్షన్త్యేతే యుగాన్తేషు తృతీయాస్తే ప్రకీర్త్తితాః। అనేకరూపసంస్థానాః పూరయన్తో మహీతలమ్ । వాయుం పరం వహన్తః స్యురాశ్రితాః కల్పసాధకాః ।। ౫౧.

ఇవి మూడవ రకంగా చెప్పబడ్డాయి. యుగాంతంలో వర్షాన్ని కురిపిస్తూ, అనేక రూపాలు, ఆకారాలు ధరించి, భూమి మీదను నింపుతూ, పరమవాయువును మోసుకుంటూ, సృష్టి చక్రాన్ని నడిపేవిగా ఉంటాయి.

యాన్యస్యాణ్డకపాలస్య ప్రాకృతస్యాభవంస్తదా। తస్మాద్బ్రహ్మా సముత్పన్నశ్చతుర్వక్త్రః స్వయమ్భువః। తాన్యేవాణ్డకపాలస్య సర్వే మేఘాః ప్రకీర్త్తితాః ।। ౫౧.

ప్రపంచం ఆండకవచం నుండి పుట్టినప్పుడు, దానినుండే స్వయంభూ బ్రహ్మదేవుడు నాలుగు ముఖాలతో జన్మించాడు. ఆండకవచానికి సంబంధించిన మేఘాలన్నీ ఇదే విధంగా చెప్పబడ్డాయి.

తేషామాప్యాయనం ధూమః సర్వేషామవిశేషతః । తేషాం శ్రేష్ఠస్తు పర్జ్జన్యశ్చత్వారశ్చైవ దిగ్గజాః ।। ౫౧.

వాటికి పోషణ ధూమం ద్వారా సమానంగా లభిస్తుంది. వాటిలో పర్జన్యుడు ఉత్తముడు, అలాగే నాలుగు దిక్కుల ఏనుగులు కూడా ప్రాముఖ్యమైనవారు.

గజానాం పర్వతానాఞ్చ మేఘానాం భోగిభిః సహ। కులమేకం పృథగ్భూతం యోనిరేకా జలం స్మృతమ్ ।। ౫౧.

ఏనుగులు, పర్వతాలు, మేఘాలు, పాములతో కలిసి ఒకే కుటుంబంగా, వాటికి మూలం నీరేనని భావిస్తారు.

పర్జన్యో దిగ్గజాశ్చైవ హేమన్తే శీతసమ్భవాః। తుషారవృష్టిం వర్షన్తి సర్వసస్యవివృద్ధయే ।। ౫౧.

పర్జన్యుడు, దిక్కుల ఏనుగులు శీతాకాలంలో చలితో ఉద్భవించి, మంచు వర్షాన్ని కురిపించి అన్నివిధాల పంటలకు వృద్ధిని కలిగిస్తారు.

శ్రేష్ఠః పరివహో నామ తేషాం వాయురపాశ్రయః। యోఽసౌ బిభర్త్తి భగవాన్ గఙ్గామాకాశగోచరామ్। దివ్యామతిజలాం పుణ్యాం విద్యాం స్వర్గపథిస్థితామ్ ।। ౫౧.

వాటిలో ఉత్తమమైన గాలి పేరు పరివహ. అది నీటికి ఆధారం. ఆ భగవంతుడు ఆకాశంలో ప్రవహించే పవిత్రమైన, స్వర్గమార్గంలో ఉన్న గంగానదిని మోస్తాడు.

తస్యావిష్పన్దజన్తోయం దిగ్గజాః పృథుభిః కరైః। శీకరం సమ్ప్రముఞ్చన్తి నీహార ఇతి స స్మృతః ।। ౫౧.

ఆ గంగానదిలోని నిశ్చలమైన నీటిని, దిక్కుల ఏనుగులు తమ విస్తృతమైన సొంకులతో చిమ్మి, ఆ నీటి తుంపర్లను నీహారంగా అంటారు.

దక్షిణేన గిరిర్యోఽసౌ హేమకూట ఇతి స్మృతః। ఉదగ్ హిమవతః శైలాదుత్తరస్య చ దక్షిణే। పుణ్డ్రం నామ సమాఖ్యాతం నగరం తత్ర వై స్మృతమ్ ।। ౫౧.

దక్షిణదిశలో హేమకూట అనే పర్వతం ఉంది. హిమవంతు పర్వతానికి ఉత్తరంగా, ఉత్తరభాగానికి దక్షిణంగా పుండ్రం అనే నగరం ఉంది.

తస్మిన్నిపతితం వర్షం యత్తుషారసముద్భవమ్ । తతస్తదావహో వాయుర్హిమశైలాత్ సముద్వహన్। ఆనయత్యాత్మయోగేన సిఞ్చమానో మహాగిరిమ్ ।। ౫౧.

అక్కడ పడిన మంచు వర్షాన్ని, ఆ హిమపర్వతం నుండి వాయువు తన శక్తితో మోసుకొని, ఆ మహాపర్వతాన్ని చల్లజలంతో సేద్యం చేస్తుంది.

హిమవన్తమతిక్రమ్య వృష్టిశేషం తతః పరమ్। ఇహాభ్యేతి తతః పశ్చాదపరాన్తవివృద్ధయే ।। ౫౧.

హిమవంతును దాటి మిగిలిన వర్షం ఇక్కడకు వచ్చి, తరువాత పశ్చిమప్రాంతాన్ని అభివృద్ధి చేస్తుంది.

మేఘావాప్యాయతశ్చైవ సర్వమేతత్ ప్రకీర్త్తితమ్ । సూర్య ఏవ తు వృష్టినాం స్రష్టా సముపదిశ్యతే ।। ౫౧.

మేఘాల వ్యాప్తి ఇలా వివరించబడింది. వర్షాలకు కారణమైనవాడు సూర్యుడే అని చెప్పబడింది.

ధ్రువేణా వేష్టితః సూర్యస్తాభ్యాం వృష్టిః ప్రవర్త్తతే। ధ్రువేణావేష్టితో వాయుర్వృష్టిం సంహరతే పునః ।। ౫౧.

ధ్రువ నక్షత్రం చుట్టూ ఉన్న సూర్యుడు ఆ రెండు ద్వారా వర్షాన్ని కలిగిస్తాడు. అలాగే, ధ్రువ నక్షత్రం చుట్టూ ఉన్న వాయువు మళ్లీ ఆ వర్షాన్ని ఆపేస్తాడు.

గ్రహాన్నిఃసృత్య సూర్యాత్తు కృత్స్నే నక్షత్రమణ్డలే । వారస్యాన్తే విశత్యర్కం ధ్రువేణ పరివేష్టితమ్ ।। ౫౧.

గ్రహాల నుండి, సూర్యుని నుండి, రాత్రి చివరలో, నక్షత్ర మండలమంతటిలో, ఆ ధ్రువ నక్షత్రం చుట్టూ ఉన్న సూర్యుని లోపలికి ప్రవేశిస్తుంది.

అతః సూర్యరథస్యాథ సన్నివేశం నిబోధత। సంస్థితైనైకచక్రేణ పఞ్చారేణ త్రినాభినా ।। ౫౧.

ఇప్పుడు సూర్యుని రథ నిర్మాణాన్ని వినండి. అది ఒకే ఒక చక్రంతో, ఐదు ఆరాలతో, మూడు నాభులతో స్థిరంగా ఉంది.

హిరణ్మయేన భగవాన్ పర్వణా తు మహౌజసా। నష్టవర్త్మాన్ధకారేణ షట్‌ప్రకారైకనేమినా। చక్రేణ భాస్వతా సూర్యః స్యన్దనేన ప్రసర్ప్పతి ।। ౫౧.

బలమైన కాంతితో ప్రకాశించే సూర్యుడు బంగారు అక్షంతో, చీకటిలో కనపడని మార్గంతో, ఆరు విధాలుగా ఉన్న ఒకే ఒక నేమితో, వెలుగు చక్రంతో తన రథంపై ప్రయాణిస్తాడు.