వాయుపురాణమ్

స హి భ్రమన్ భ్రామయతే చన్ద్రాదిత్యౌ గ్రహైః సహ। భ్రమన్తమనుగచ్ఛన్తి నక్షత్రాణి చ చక్రవత్ ।। ౫౧.

ఆయన తిరుగుతుంటే, చంద్రుడు, సూర్యుడు, ఇతర గ్రహాలు కూడా ఆయనతో పాటు తిరుగుతాయి. నక్షత్రాలు చక్రంలా ఆయనను అనుసరిస్తూ తిరుగుతాయి.

ధ్రువస్య మనసా చాసౌ సర్పతే భగణః స్వయమ్। సూర్యాచన్ద్రమసౌ తారా నక్షత్రాణి గ్రహైః సహ ।। ౫౧.

ధ్రువుని మనస్సు వల్ల ఆ గుంపు తానే తాను కదులుతుంది — సూర్యుడు, చంద్రుడు, తారలు, గ్రహాలు అన్నీ కలసి సంచరిస్తాయి.

వాతానీకమయైర్బన్ధైర్ధ్రువే బద్ధాని తాని వై। తేషాం యోగస్వ భేదాశ్చ కాలచారస్తథైవ చ ।। ౫౧.

వాయువుతో చేసిన బంధాలతో అవన్నీ ధ్రువునికి కట్టబడి ఉంటాయి. వాటి కలయికలు, విడిపోవడాలు, కాలచలనం అన్నీ కూడా అలాగే జరుగుతాయి.

అస్తోదయౌ తథోత్పాతా అయనే దక్షిణోత్తరే। విషువద్‌గ్రహవర్ణాశ్చ ధ్రువాత్సర్వం ప్రవర్త్తతే ।। ౫౧.

అస్తమయం, ఉదయం, అపశకునాలు, దక్షిణాయనం, ఉత్తరాయణం, సమదినాలు, గ్రహాల రంగులు — ఇవన్నీ ధ్రువుని వల్ల జరుగుతాయి.

వర్షా ఘర్మో హిమం రాత్రిః సన్ధ్యా చైవ దినం తథా । శుభాశుభం ప్రజానాఞ్చ ధ్రువాత్సర్వం ప్రవర్త్తతే ।। ౫౧.

వర్షాలు, వేడి, చలి, రాత్రి, సంధ్య, పగలు, ప్రజలకు కలిగే మేలూ, చెడూ — ఇవన్నీ ధ్రువుని వల్లనే జరుగుతాయి.

ధ్రువేణాధికృతాంశ్చైవ సూర్యోఽపావృత్త్య తిష్ఠతి। తదేష దీప్తకిరణః స కాలాగ్నిర్ద్దివాకరః ।। ౫౧.

ధ్రువుని నుండి తన భాగాన్ని పొందిన సూర్యుడు వేరుగా నిలుస్తాడు. ఆయన తేజస్సుతో కాలాగ్ని, పగలు వెలుగునిచ్చేవాడు.

పరివర్త్త క్రమాద్విప్రా భాభిరాలోకయన్ దిశః। సూర్యః కిరణజాలేన వాయుయుక్తేన సర్వశః। జగతో జలమాదత్తే కృత్స్నస్య ద్విజసత్తమాః ।। ౫౧.

ఓ మేధావులారా, సూర్యుడు తన కిరణాలతో దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తూ, వాయువుతో కూడిన కిరణజాలంతో లోకంలోని నీటిని మొత్తం ఆహరిస్తాడు.

ఆధిత్యపీతం సూర్యాగ్నేః సోమం సంక్రమతే జలమ్। నాడీభిర్వాయుయుక్తాభిర్లోకాధానం ప్రవర్త్తతే ।। ౫౧.

సూర్యాగ్ని పీల్చిన నీరు చంద్రునికి చేరుతుంది. వాయువుతో కూడిన నాళాల ద్వారా అది లోకాల పోషణకోసం పంపబడుతుంది.

యత్సోమాత్ స్రవతే సూర్యస్తదగ్రేష్వవతిష్ఠతే। మేఘా వాయునిఘాతేన విసృజన్తి జలమ్భువి ।। ౫౧.

చంద్రుని నుండి సూర్యుడు తీసుకున్నది మేఘాల్లో నిలిచి ఉంటుంది. వాయువుతో తాకినప్పుడు మేఘాలు భూమిపైకి నీటిని వదులుతాయి.

ఏకముత్క్షిప్యతే చైవ పతతే చ పునర్జ్జలమ్। నానాప్రకారముదకన్తదేవ పరివర్త్తతే ।। ౫౧.

నీళ్లు ఒకేసారి పైకి ఎత్తబడి మళ్లీ కింద పడతాయి. ఎన్నో విధాలుగా ఆ నీరు తిరుగుతూ ఉంటుంది.

సన్ధారణార్థం భూతానాం మాయైషా విశ్వనిర్మితా। అనయా మాయయా వ్యాప్తం త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ ।। ౫౧.

ప్రాణుల నిలువటానికి ఈ మాయను సృష్టించిందీ జగత్తు. ఈ మాయతోనే త్రిలೋಕమంతా, చరాచరమూ నిండిపోయాయి.

విశ్వేశో లోకకృద్దేవః సహస్రాంశుః ప్రజాపతిః। ధాతా కృత్స్నస్య లోకస్య ప్రభు ర్విష్ణుర్దివాకరః ।। ౫౧.

ఈ జగత్తు యజమాని, లోకాలను సృష్టించేవాడు, వెయ్యి కిరణాలున్న దేవుడు, ప్రాణుల పాలకుడు, లోకాన్ని పోషించేవాడు, అధిపతి — విష్ణువు, సూర్యుడు.

సర్వలౌకికమమ్భో వై యత్సోమాన్నభసః స్నుతమ్। సోమాధారం జగత్సర్వమేతత్తథ్యం ప్రకీర్తితమ్ ।। ౫౧.

ఆకాశం నుంచి జారే నీటంతా సోమమని అంటారు. ఈ లోకమంతా సోమమే ఆధారం అని నిజంగా చెప్పబడింది.

సూర్యాదుష్ణం నిస్రవతే సోమాచ్ఛీతం ప్రవర్త్తతే। శీతోష్ణవీర్యౌ ద్వావేతౌ యుక్తౌ ధారయతో జగత్ ।। ౫౧.

సూర్యుని నుంచి వేడి, చంద్రుని నుంచి చల్లదనం వస్తుంది. ఈ రెండు శక్తులు, వేడి-చలిమి కలసి లోకాన్ని నిలబెడతాయి.

సోమాధారా నదీ గఙ్గా పవిత్రా విమలోదకా। సోమపుత్రపురోగాశ్చ మహానద్యో ద్విజోత్తమాః ।। ౫౧.

సోమానికి ఆధారమైనది పవిత్రమైన గంగా నది, నిర్మలమైన నీటితో నిండినది. సోముని కుమారులు ముందుండే మహానదులు కూడా అలాగే ఉన్నాయి, ద్విజోత్తమా!

సర్వభూతశరీరేషు ఆపో హ్యనుగతాశ్చ యాః । తేషు సన్దహ్యమానేషు జఙ్గమస్థావరేషు చ। ధూమభూతాస్తు తా ఆపో నిష్క్రామన్తీహ సర్వశః ।। ౫౧.

ప్రతి ప్రాణిలో ఉన్న నీళ్లు, చరాచరములన్నీ కాల్చబడినప్పుడు, ఆ నీళ్లు పొగగా మారి అన్ని దిశలకూ వెళ్ళిపోతాయి.

తేన చాభ్రాణి జాయన్తే స్థానమత్రామ్భసాం స్మృతమ్ । ఆర్కన్తేజో హి భూతేభ్యో హ్యాదత్తే రశ్మిభిర్జలమ్ ।। ౫౧.

అలా మేఘాలు ఏర్పడతాయి. ఇదే నీటికి స్థానం అని చెప్పబడింది. సూర్యుడు తన కిరణాలతో భూతాల నుంచి నీటిని ఎత్తుకుంటాడు.

సముద్రాద్వాయుసంయోగాద్వహన్త్యాపో గభస్తయః। యతస్త్వృతువశాత్ కాలే పరివర్త్తో దివాకరః। యచ్ఛత్యపో హి మేఘేభ్యః శుక్లాః శుక్లగభస్తిభిః ।। ౫౧.

సముద్రం నుంచి గాలితో కలసి కిరణాలు నీటిని ఎత్తుకుపోతాయి. కాలానుసారం, ఋతువుల ప్రకారం సూర్యుడు మార్పు చేస్తాడు. తెల్లటి ప్రకాశవంతమైన కిరణాలతో మేఘాలకు నీళ్లు ఇస్తాడు.

అభ్రస్థా ప్రపతన్త్యాపో వాయునా సముదీరితాః। సర్వభూతహితార్థాయ వాయుభిశ్చ సమన్తతః ।। ౫౧.

మేఘాల్లో ఉన్న నీళ్లు, గాలిచేత ఆడించబడి, ప్రాణులందరికీ మేలు కోసం కింద పడతాయి. గాలులు వాటిని అన్ని వైపులా వ్యాపింపజేస్తాయి.

తతో వర్షతి షణ్మాసాన్ సర్వభూతవివృద్ధయే। వాయవ్యం స్తనితఞ్చైవ వైద్యుతఞ్చాగ్నిసంభవమ్ ।। ౫౧.

ఆ తరువాత ఆరు నెలలు వర్షం కురిసి, సమస్త ప్రాణుల అభివృద్ధికి సహాయపడుతుంది. గాలితో కూడిన మోగుడు, అగ్నిలోంచి పుట్టిన మెరుపు కూడా ఉంటాయి.

మేహనాచ్చ మిహేర్ద్ధాతోర్మేఘత్వం వ్యఞ్జయన్తి చ। న భ్రశ్యన్తి యతస్త్వాపస్తదభ్రం కవయో విదుః ।। ౫౧.

వర్షం కురవడం వల్ల మేఘ స్వభావం తెలుస్తుంది. నీళ్లు పడిపోకుండా ఉండటంవల్ల, దాన్ని మేఘమని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.

మేఘానాం పునరుత్పత్తిస్త్రివిధా యోనిరుచ్యతే। ఆగ్నేయా బ్రహ్మజాశ్చైవ పక్షజాశ్చ పృథగ్విధాః। త్రిధా ఘనాః సమాఖ్యాతాస్తేషాం వక్ష్యామి సమ్భవమ్ ।। ౫౧.

మేఘాల ఉద్భవం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది: అగ్నిలోంచి పుట్టినవి, బ్రహ్మలోంచి పుట్టినవి, రెక్కలలోంచి పుట్టినవి. ఈ మూడు రకాల మేఘాల ఉత్పత్తిని నేను వివరించబోతున్నాను.

ఆగ్నేయాస్త్వర్ణజాః ప్రోక్తాస్తేషాం తస్మాత్ ప్రవర్త్తనమ్। శీతదుర్దినవాతా యే స్వగుణాస్తే వ్యవస్థితాః ।। ౫౧.

అగ్నిలోంచి పుట్టినవే అగ్నేయ మేఘాలు. వాటి కదలిక కూడా అక్కడినుంచే వస్తుంది. చలిమి, చెడు వాతావరణం, గాలి లక్షణాలు ఉన్నవీ వాటి స్వభావంలోనే ఉంటాయి.

మహిషాశ్చ వరాహాశ్చ మత్తమాతఙ్గగామినః। భూత్వా ధరణిమభ్యేత్య విచరన్తి రమన్తి చ ।। ౫౧.

మహిషులు, వరాహాలు, మత్తుగా ఉన్న ఏనుగులు రూపం తీసుకుని భూమిపైకి వచ్చి తిరుగుతూ ఆనందిస్తాయి.

జీమూతా నామ తే మేఘా ఏతేభ్యో జీవసమ్భవాః। విద్యుద్గుణవిహీనాశ్చ జలధారావలమ్బినః ।। ౫౧.

ఆ మేఘాలను జీమూతాలు అంటారు. వాటి వల్ల ప్రాణులు పుడతారు. అవి మెరుపు లక్షణం లేకుండా, నీటి ప్రవాహాలతో నిలబడతాయి.

మూకా ఘనా మహాకాయా ప్రవాహస్య వశానుగాః। క్రోశమాత్రాచ్చ వర్షన్తి క్రోశార్ద్ధాదపి వా పునః ।। ౫౧.

నిశ్శబ్దంగా, పెద్దగా ఉండే మేఘాలు గాలి బలానికి లోబడి, ఒక క్రోశం లేదా అర క్రోశం దూరం నుంచి వర్షం కురిపిస్తాయి.

పర్వతాగ్రనితమ్బేషు వర్షన్తి చ రమన్తి చ। బలాకాగర్భదాశ్చైవ బలాకాగర్భధారిణః ।। ౫౧.

మేఘాలు పర్వత శిఖరాలు, కొండ దారుల్లో వర్షం కురిపిస్తూ ఆనందిస్తాయి. బలాకా గర్భాన్ని ధరించే మేఘాలు కూడా అలాగే ఉంటాయి.

బ్రహ్మజానామ తే మేఘా బ్రహ్మనిఃశ్వాససమ్భవాః। తే హి విద్యుద్గుణోపేతాః స్తనయన్తి స్వనప్రియాః ।। ౫౧.

ఓ మేఘాలారా, మేము మీను బ్రహ్మదేవుని ఊపిరి నుండి పుట్టినవారిగా తెలుసు. మీరు మెరుపులతో కూడి, గర్జిస్తూ, ఆ శబ్దంలో ఆనందిస్తూ ఉంటారు.

తేషాం శబ్దప్రణాదేన భూమిః స్వాఙ్గరుహోద్ఘమా। రాజ్ఞీ రాజ్ఞాభిషిక్తేవ పునర్యౌవనమశ్రుతే। తేష్వియం ప్రీతిమాసక్తా భూతానాం జీవితోద్భవా ।। ౫౧.

మీ గర్జన శబ్దంతో భూమి మీద మొక్కలు మొలుస్తాయి. అది రాజు అభిషేకం చేసిన రాణిలా మళ్లీ యవ్వనాన్ని పొందుతుంది. ఈ మేఘాల పట్ల భూమికి ఎంతో ప్రేమ ఉంది, ఎందుకంటే జీవుల జీవితం వీటివల్లే కలుగుతుంది.