వాయుపురాణమ్

శతఘ్నైకోనకాస్త్రింశన్మాత్రాత్రిశత్ షడుత్తరా। ద్విషష్టిభాక్ త్రయోవింశన్మాత్రాయాఞ్చ చలా భవేత్ ॥ ౫౦.

నూరు, ఒకటి, ముప్పై మాత్రలు, ముప్పై ఆరు మరికొన్ని, అరవై రెండు భాగాలు, ఇరవై మూడు మాత్రలు కలిపి చలన పరిమాణం అవుతుంది.

చత్వారింశత్సహస్రాణి శతాన్యష్టౌ చ విద్యుతిః। సప్తతిఞ్చాపి తత్రైవ నవతిం విద్ధి నిస్వయే ॥ ౫౦.

నలభై వేల ఎనిమిది వందల మెరుపులు ఉంటాయి. వాటిలో డబ్బై, తొంభై నిశ్శబ్దంగా ఉంటాయని తెలుసుకో.

చత్వార్యేవ శతాన్యాహుర్విద్యుతౌ వైధసంయుగే। చరాంశో హ్యేష విజ్ఞేయో నాలికా చాత్ర కారణమ్ ॥ ౫౦.

వేదయజ్ఞంలో నాలుగు వందల మెరుపులు మాత్రమే ఉంటాయని అంటారు. ఇదే చలన భాగం, ఇక్కడ నాళికా పరిమాణంగా ఉంటుంది.

సంవత్సరాదయః పఞ్చ చతుర్మానవికల్పితాః। నిశ్చయః సర్వకాలస్య యుగ ఇత్యభిధీయతే ॥ ౫౦.

సంవత్సరం మొదలైన ఐదు, నాలుగు విధాలుగా మానవులు భావిస్తారు. మొత్తం కాలాన్ని యుగం అని అంటారు.

సంవత్సరస్తు ప్రథమో ద్వితీయః పరివత్సరః। ఇద్వత్సరస్తృతీయస్తు చతుర్థశ్చానువత్సరః। పఞ్చమో వత్సరస్తేషాం కాలస్తు పరిసంజ్ఞితః ॥ ౫౦.

మొదటిది సంవత్సరము, రెండవది పరివత్సరము, మూడవది ఇడ్వత్సరము, నాల్గవది అనువత్సరము, ఐదవది వత్సరము. ఇవే కాలానికి పేర్లు.

వింశశతం భవేత్పూర్ణం పర్వణాం తు రవేర్యుగమ్। ఏతాన్యష్టాదశస్త్రింశదుదయో భాస్కరస్య చ ॥ ౫౦.

సూర్యుని యుగం అన్నది రెండు వందల పర్వదినాలతో పూర్తవుతుంది. అలాగే, భాస్కరుని ఉదయం ముప్పై ఎనిమిది సార్లు ముప్పై రెండు గుణించి కలుగుతుంది.

ఋతవస్త్రింశతః సౌరా అయనాని దశైవ తు। పఞ్చత్రింశత్ శతం చాపి షష్టిర్మాసాశ్చ భాస్కరః ॥ ౫౦.

సూర్యునికి ముప్పై ఋతువులు, పది అయనాలు ఉంటాయి. అలాగే, భాస్కరునికి మూడువేల ఐదు వందల అరవై నెలలు ఉంటాయి.

త్రింశదేవ త్వహోరాత్రం స తు మాసశ్చ భాస్కరః। ఏకషష్టిస్త్వహోరాత్రా దనురేకో నిభావ్యతే ॥ ౫౦.

భాస్కరుని ఒక నెలలో ముప్పై రాత్రి పగలు ఉంటాయి. అరవై ఒకటి రాత్రి పగలు కలిస్తే ఒక రాశి అవుతుంది.

అహ్నాన్తు త్ర్యధికాశీతిః శతం చాప్యధికం భవేత్। మానం తచ్చిత్రభానోస్తు విజ్ఞేయం భువనస్య తు ॥ ౫౦.

ఒక సంవత్సరంలో నూరు కంటే వంద ఎనభై మూడు రోజులు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇదే చిత్రభాను అనే సూర్యుని కాల పరిమాణం అని తెలుసుకోవాలి.

సౌరసౌమ్యం తు విజ్ఞేయం నక్షత్రం సావనం తథా। నామాన్యేతాని చత్వారి యైః పురాణం విభావ్యతే ॥ ౫౦.

సౌర, సోమ, నక్షత్ర, సావన అనే నాలుగు కాలమానాల పేర్లు తెలుసుకోవాలి. వీటితో పురాణం వివరించబడుతుంది.

ఖే తస్యోత్తరతశ్చైవ శ్రృఙ్గవాన్నామ పర్వతః। త్రీణి తస్య తు శ్రృఙ్గాణి స్పృశన్తీవ నభస్తలమ్ ॥ ౫౦.

ఆకాశంలో, దక్షిణానికి ఉత్తరంగా శృంగవాన్ అనే పర్వతం ఉంది. దానికి మూడు శిఖరాలు ఉండి, అవి ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్టు కనిపిస్తాయి.

తైశ్చాపి శ్రృఙ్గవాన్నామ సర్వతశ్చైవ విశ్రుతః। ఏకమార్గశ్చ విస్తారో విష్కమ్భశ్చాపి కీర్తితః ॥ ౫౦.

ఆ మూడు శిఖరాల వలన అది శృంగవాన్ అని అందరికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. దానికి ఒకే మార్గం, వెడల్పు, విస్తృతి ఉన్నట్లు చెప్పబడింది.

తస్య వై సర్వతః శ్రృఙ్గం మధ్యమన్తద్ధిరణ్మయమ్। దక్షిణం రాజతఞ్చైవ శ్రృఙ్గం తు స్ఫటికప్రభమ్ ॥ ౫౦.

అందులో మధ్యలోని శిఖరం బంగారంతో ఉంది. దక్షిణ శిఖరం వెండి వర్ణంలో, మరొకటి స్ఫటికం వంటి ప్రకాశంతో మెరిసిపోతుంది.

సర్వరత్నమయం చైకం శ్రృఙ్గముత్తరముత్తమమ్। ఏవం కూటైస్రిభిః శైలైః శ్రృఙ్గవానితి విశ్రుతః ॥ ౫౦.

ఉత్తర దిశలో ఉన్న అత్యున్నత శిఖరం అన్ని రత్నాలతో తయారై ఉంది. ఇలాంటి శిఖరాలతో శృంగవాన్ పర్వతం ప్రసిద్ధి చెందింది.

యత్తద్విషువతం శ్రృఙ్గన్తదర్కః ప్రతిపద్యతే। శరద్వసన్తయోర్మధ్యే మధ్యమాం గతిమాస్థితః। అహస్తుల్యామథో రాత్రిం కరోతి తిమిరాపహః ॥ ౫౦.

విషువత్క్రమంలో ఉన్న ఆ శిఖరాన్ని సూర్యుడు శరదృతువు, వసంత ఋతువుల మధ్యలో చేరుతాడు. అప్పుడాయన మధ్య మార్గాన్ని తీసుకుని, పగలు రాత్రి సమంగా చేసి, చీకటిని తొలగిస్తాడు.

హరితాశ్చ హయా దివ్యాస్తే నియుక్తా మహారథే। అనులిప్తా ఇవాభాన్తి పఝరక్తైర్గభస్తిభిః ॥ ౫౦.

పచ్చని రంగులో ఉన్న దివ్యమైన గుర్రాలు మహారథానికి జోడించబడ్డాయి. అవి సూర్యకిరణాల వలన ఎర్రగా అలంకరించబడినట్టు మెరిసిపోతున్నాయి.

మేషాన్తే చ తులాన్తే చ భాస్కరోదయతః స్మృతాః । ముహూర్త్తా దశ పఞ్చైవ అహోరాత్రిశ్చ తావతీ ॥ ౫౦.

మేషం చివర, తులా చివర సూర్యోదయానికి పదిహేను ముహూర్తాలు లెక్కించబడతాయి. ఆ సమయంలో పగలు, రాత్రి సమంగా ఉంటాయి.

కృత్తికానాం యదా సూర్యః ప్రథమాంశగతో భవేత్ । విశాఖానాం తథా జ్ఞేయశ్చతుర్థాంశే నిశాకరః॥ ౫౦.

సూర్యుడు కృత్తికా నక్షత్రంలో మొదటి అంశంలో ప్రవేశించినప్పుడు, చంద్రుడు విశాఖ నక్షత్రంలో నాలుగవ అంశంలో ఉన్నట్టు తెలుసుకోవాలి.

విశాఖాయాం యదా సూర్య శ్చ్రతేంఽశం తృతీయకమ్। తదా చన్ద్రం విజానీయాత్ కృత్తికాశిరసి స్థితమ్ ॥ ౫౦.

సూర్యుడు విశాఖ నక్షత్రంలో మూడవ అంశంలో ఉన్నప్పుడు, చంద్రుడు కృత్తికా శిరస్సులో ఉన్నట్టు తెలుసుకోవాలి.

విషువన్తం తదా విద్యాదేవమాహుర్మహర్షయః। సూర్యేణ విషువం విద్యాత్ కాలం సోమేన లక్షయేత్ ॥ ౫౦.

అప్పుడు విషువత్క్రమం జరుగుతుందని మహర్షులు చెప్పారు. విషువత్క్రమాన్ని సూర్యుని ద్వారా, కాలాన్ని చంద్రుని ద్వారా తెలుసుకోవాలి.

సమా రాత్రిరహశ్చైవ యదా తద్విషువద్భవేత్। తదా దానాని దేయాని పితృభ్యో విషువత్యపి। బ్రాహ్మణేభ్యో విశేషేణ ముఖమేతత్తు దైవతమ్ ॥ ౫౦.

పగలు, రాత్రి సమంగా ఉన్నప్పుడు అదే విషువత్క్రమం. ఆ సమయంలో పితృదేవతలకు, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులకు దానాలు ఇవ్వాలి. ఇదే దేవతలకు అగ్ర కాలం.

ఊనరాత్రాధిమాసౌ చ కలాకాష్ఠాముహూర్త్తకాః। పౌర్ణమాసీ తథా జ్ఞేయా అమావాస్యా తథైవ చ। సినీవాలీ కుహూశ్చైవ రాకా చానుమతి స్తథా ॥ ౫౦.

చిన్న రాత్రులు కలిగిన నెలలు, అదనపు నెలలు, కలా, కాష్ఠ, ముహూర్తాలు, పౌర్ణమి, అమావాస్య, సీనీవాళి, కుహూ, రాకా, అనుమతి ఇవన్నీ తెలుసుకోవాలి.

తపస్తపస్యౌ మధుమాధవౌ చ శుక్రః శుచిశ్చాయనముత్తరం స్యాత్। నభో నభశ్యోఽథ ఇషుః సహోర్జః సహఃసహస్యావితి దక్షిణం స్యాత్ ॥ ౫౦.

తప, తపస్య, మధు, మాధవ, శుక్ర, శుచీ ఇవి ఉత్తరాయణానికి పేర్లు. నభ, నభస్య, ఇషు, సహ, సహస్య, అవితి ఇవి దక్షిణాయణానికి పేర్లు.

సంవత్సరాస్తతో జ్ఞేయాః పఞ్చాబ్దా బ్రబ్మణః సుతాః। తస్మాత్తు ఋతవో జ్ఞేయా ఋతవో హ్యన్తరాః స్మృతాః ॥ ౫౦.

ఆ తరువాత సంవత్సరాలు ఏర్పడతాయని తెలుసుకోవాలి. ఆ అయిదు సంవత్సరాలు బ్రహ్మదేవుని సంతానంగా చెప్పబడ్డాయి. వాటి నుంచే ఋతువులు ఏర్పడతాయని, ఋతువులు మధ్యకాలంగా భావించబడతాయని తెలుసుకోవాలి.

తస్మాదనుముఖా జ్ఞేయా అమావాస్యాస్య పర్వణః. తస్మాత్తు విషువం జ్ఞేయం పితృదైవహితం సదా ॥ ౫౦.

అదే విధంగా, అమావాస్యలు చంద్రగ్రహణ దశలకు ముఖాలుగా తెలుసుకోవాలి. అలాగే, విషువత్కాలం ఎప్పుడూ పితృదేవతలకు మేలు చేసే కాలంగా గుర్తించాలి.

ఏవం జ్ఞాత్వా న ముహ్యేత దైవే పిత్ర్యే చ మానవః। తస్మాత్ స్మృతం ప్రజానాం వై విషువత్సర్వగం సదా ॥ ౫౦.

ఇలా తెలుసుకున్నవాడు దేవతలకైనా, పితృదేవతలకైనా సంబంధించిన కర్మల్లో అయోమయం చెందడు. అందుకే విషువత్కాలాన్ని అన్ని ప్రజలకు సాధారణంగా ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకుంటారు.

ఆలోకాన్తః స్మృతో లోకో లోకాన్తో లోక ఉచ్యతే। లోకపాలాః స్థితాస్తత్ర లోకాలోకస్య మధ్యతః ॥ ౫౦.

ప్రపంచం వెలుగుకు చివర వరకు ఉన్నదిగా చెప్పబడింది. దాని తర్వాత ఉన్నది 'లోకాలాంతం' అని అంటారు. ఆ లోకాలకు రక్షకులు అక్కడే, లోకానికి, లోకాలాంతానికి మధ్యలో స్థిరంగా ఉన్నారు.

చత్వారస్తే మహాత్మానస్తిష్ఠన్త్యాభూతసమ్ప్లవాత్। సుధామా చైవ వైరాజః కర్ద్దమః శఙ్‌కృపస్తథా। హిరణ్యలోమా పర్జ్జన్యః కేతుమాన్ జాతనిశ్చయః ॥ ౫౦.

ఆ భూతాల వినాశానికి ముందే ఉన్న నాలుగు మహాత్ములు అక్కడ నిలిచి ఉన్నారు. వారు సుధామా, వైరాజ, కర్దమ, శంకృప. అలాగే హిరణ్యలోమా, పర్జన్య, కేతుమాన్, జాతనిశ్చయ కూడా ఉన్నారు.

నిర్ద్వన్ద్వా నిరభీమానా నిస్తన్త్రా నిష్పరిగ్రహాః। లోకపాలాః స్థితా హ్యేతే లోకాలోకే చతుర్దిశమ్ ॥ ౫౦.

ఈ లోకపాలకులు ద్వంద్వాలు లేని వారు, అహంకారం లేని వారు, బంధనాలు లేని వారు, స్వార్థం లేని వారు. వారు లోకానికి, లోకాలాంతానికి మధ్య నాలుగు దిక్కులలో స్థిరంగా ఉన్నారు.