వాయుపురాణమ్

అశీతిర్నియుతానీహ యోజనానాం తథైవ చ। అష్టపఞ్చాశతఞ్చైవ యోజనాన్యధికాని తు ॥ ౫౦.

ఇక్కడ ఎనభై లక్షల యోజనాలు ఉంటాయి, అలాగే మరో యాభై ఎనిమిది యోజనాలు అదనంగా ఉంటాయి.

నాగవీథ్యుత్తరావీథీ అజవీథీ చ దక్షిణా। మూలం చైవ తథాషాడే హ్యజవీథ్యుదయాస్త్రయః। అభిజిత్పూర్వతః స్వాతిర్నాగవీథ్యుదయాస్త్రయః ॥ ౫౦.

పాము మార్గంలోని ఉత్తర దిక్కు, మేక మార్గంలోని దక్షిణ దిక్కు, అలాగే మూలం, అష్టమ నక్షత్రం — ఇవన్నీ మేక మార్గంలో మూడు ఉదయ బిందువులు. అభిజిత్‌కు తూర్పుగా స్వాతి ఉంటుంది, అలాగే పాము మార్గంలో మూడు ఉదయ బిందువులు ఉంటాయి.

కాష్ఠయోరన్తరం యచ్చ తద్వక్ష్యే యోజనైః పునః। ఏతచ్ఛతసహస్రాణామేకత్రింశోత్తరం శతమ్ ॥ ౫౦.

ఇప్పుడు ఆ రెండు సంధి బిందువుల మధ్య దూరాన్ని యోజనలలో చెబుతాను. అది లక్ష ముప్పై ఒకటి వేల యోజనలుగా ఉంది.

త్రయస్త్రింశాధికాశ్చాన్యే త్రయస్త్రింశచ్చ యోజనైః। కాష్ఠయోరన్తరం హ్యేతద్యోజనాగ్రాత్ ప్రతిష్ఠితమ్ ॥ ౫౦.

ఇంకా ముప్పై మూడు యోజనలు, మళ్లీ ముప్పై మూడు యోజనలు కలిపి, ఆ రెండు సంధి బిందువుల మధ్య దూరం యోజనల కొలత ప్రకారం స్థిరంగా ఉంది.

కాష్ఠయోర్లేఖయోశ్చైవ అన్తరే దక్షిణోత్తరే । తే తు వక్ష్యామి సఙ్ఖ్యాయ యోజనైస్తన్నిబోధత ॥ ౫౦.

ఆ ఉత్తర దక్షిణ రేఖల మధ్య దూరాన్ని ఇప్పుడు యోజనలలో ఎంత ఉందో చెబుతాను, వినండి.

ఏకైకమన్తరన్తస్యా నియుతాన్యేకసప్తతిః। సహస్రాణ్యతిరిక్తాశ్చ తతోఽన్యా పఞ్చసప్తతిః ॥ ౫౦.

వాటిలో ప్రతి అంతరం డబ్బై ఒకటి నియుతాలు, అదనంగా మరో డబ్బై ఐదు వేల యోజనలు కూడా ఉన్నాయి.

లేఖయోః కాష్ఠయోశ్చైవ బాహ్యాభ్యన్తరయోః స్మృతమ్। అభ్యన్తరన్తు పర్యేతి మణ్డలాన్యుత్తరాయణే ॥ ౫౦.

ఆ సంధి బిందువుల బాహ్య, అంతర్గత రేఖలు గుర్తుంచుకోవాలి. ఉత్తరాయణంలో అంతర్గత రేఖ వలయాలను చుట్టుకుంటూ పోతుంది.

బాహ్యతో దక్షిణే చైవ సతతన్తు యథాక్రమమ్। మణ్డలానాం శతం పూర్ణమశీత్యధికముత్తరమ్ ॥ ౫౦.

బయట నుండి, అలాగే దక్షిణ దిక్కులో కూడా, వరుసగా వంద వలయాలు పూర్తిగా ఉంటాయి, ఉత్తర దిక్కులో ఇంకొన్ని ఎనభై వలయాలు ఉంటాయి.

చరతే దక్షిణే చాపి తావదేవ విభావసుః। ప్రమాణం మణ్డలస్యాథ యోజనాగ్రాన్నిబోధత ॥ ౫౦.

సూర్యుడు దక్షిణ దిక్కులో కూడా అంతే దూరం ప్రయాణిస్తాడు. ఇప్పుడు ఆ వలయ పరిమాణాన్ని యోజనలలో వినండి.

ఏకవింశద్యోజనానాం సహస్రాణి సమాసతః। శతే ద్వే పునరప్యన్యే యోజనానాం ప్రకీర్త్తితే ॥ ౫౦.

మొత్తంగా ఇరవై ఒకటి వేల యోజనలు, అలాగే మరో రెండు వందల యోజనలు కూడా ఉంటాయని చెప్పబడింది.

ఏకవింశతిభిశ్చైవ యోజనైరధికైర్హి తే। ఏతత్ప్రమాణమాఖ్యాతం యోజనైర్మణ్డలం హి తత్ ॥ ౫౦.

ఇంకా ఇరవై ఒకటి యోజనలు కలిపి, ఇదే ఆ వలయ పరిమాణం యోజనలలో చెప్పబడింది.

విష్కమ్భో మణ్డలస్యైష తిర్యక్ స తు విధీయతే। ప్రత్యహఞ్చరతే తాని సూర్యో వై మణ్డలక్రమమ్ ॥ ౫౦.

ఇది ఆ వలయానికి వ్యాసం. సూర్యుడు ప్రతి రోజూ ఆ వలయాలను క్రమంగా చుట్టుకుంటూ పోతాడు.

కులాలచక్రపర్యన్తో యథా శీఘ్రం నివర్త్తతే। దక్షిణే ప్రక్రమే సూర్యస్తథా శీఘ్రం నివర్త్తతే ॥ ౫౦.

మట్టికొలువు చక్రం చివర వేగంగా తిరిగి వస్తుందిలా, సూర్యుడు కూడా దక్షిణ సంధి వద్ద వేగంగా తిరిగి వస్తాడు.

తస్మాత్ ప్రకృష్టాం భూమిఞ్చ కాలేనాల్పేన గచ్ఛతి। సూర్యో ద్వాదశభిః శీఘ్రం ముహూర్త్తేర్దక్షిణోత్తరే ॥ ౫౦.

అందుకే, సూర్యుడు తక్కువ సమయంలోనే భూమిపై పెద్ద దూరాన్ని దాటి పోతాడు. దక్షిణ, ఉత్తర సంధుల వద్ద పన్నెండు ముహూర్తాలలో వేగంగా ప్రయాణిస్తాడు.

త్రయోదశార్ద్ధమృక్షాణామహ్నానుచరతే రవిః। ముహూర్త్తైస్తావదృక్షాణి నక్తమష్టాదశైశ్చరన్ ॥ ౫౦.

సూర్యుడు పగలు పదమూడు నక్షత్రాలు, అర భాగం వరకు దాటి పోతాడు. రాత్రి కూడా అదే నక్షత్రాలను పద్దెనిమిది ముహూర్తాలలో దాటి పోతాడు.

కులాలచక్రమధ్యస్తు యథా మన్దం ప్రసర్పతి। తథోదగయనే సూర్యః సర్పతే మన్దవిక్రమః ॥ ౫౦.

మట్టికొలువు చక్రం మధ్య భాగం మెల్లగా కదిలినట్లు, ఉత్తరాయణంలో సూర్యుడు కూడా మెల్లగా ముందుకు సాగుతాడు.

త్రయోదశార్ద్ధమర్ద్ధేన ఋక్షాణాం చరతే రవిః। తస్మాద్దీర్ఘేణ కాలేన భూమిమిల్పాం నిగచ్ఛతి ॥ ౫౦.

సూర్యుడు పదమూడు నక్షత్రాలు, అర భాగం నెమ్మదిగా దాటి పోతాడు. అందువల్ల ఎక్కువ కాలంలో భూమి అంతటినీ దాటి పోతాడు.

అష్టాదశముహూర్త్తైస్తు ఉత్తరాయణపశ్చిమమ్। అహర్భవతి తచ్చాపి చరతే మన్దవిక్రమః ॥ ౫౦.

పద్దెనిమిది ముహూర్తాలలో ఉత్తరాయణ పశ్చిమ దినంగా మారుతుంది. అప్పుడు సూర్యుడు మెల్లగా కదులుతూ పోతాడు.

త్రయోదశార్ద్ధమర్ధేన ఋక్షాణాఞ్చరతే రవిః। ముహూర్త్తైస్తావదృక్షాణి నక్తమష్టాదశైశ్చరన్ ॥ ౫౦.

సూర్యుడు పదమూడు నక్షత్రాలు, అర భాగం నెమ్మదిగా దాటి పోతాడు. రాత్రి కూడా అదే నక్షత్రాలను పద్దెనిమిది ముహూర్తాలలో దాటి పోతాడు.

తతో మన్దతరం తాభ్యాఞ్చక్రం భ్రమతి వై యథా। మృత్పిణ్డ ఇవ మధ్యస్థో ధ్రువో భ్రమతి వై యథా ॥ ౫౦.

ఆ రెండు అంచుల మధ్య ఆ చక్రం నెమ్మదిగా తిరుగుతుంది. మధ్యలో పెట్టిన మట్టిపిండిలా, స్థిరంగా ఉన్న ధ్రువుడు కూడా అలాగే తిరుగుతాడు.

త్రింశన్ముహూర్త్తానే వాహురహోరాత్రం ధ్రువో భ్రమన్ । ఉభయోః కాష్ఠయోర్మధ్యే భ్రమతే మణ్డలాని సః ॥ ౫౦.

ముప్పది ముహూర్తాలు తిరుగుతూ ధ్రువుడు పగలు, రాత్రిని ఏర్పరుస్తూ, ఆ రెండు అంచుల మధ్య చుట్టూ తిరుగుతాడు.

కులాలచక్రనాభిస్తు యథా తత్రైవ వర్త్తతే। ధ్రువస్తథా హి విజ్ఞేయస్తత్రైవ పరివర్త్తతే ॥ ౫౦.

మట్టి చక్రానికి మధ్యలో ఉండే నాభిలా, ధ్రువుడు కూడా అక్కడే ఉండి తిరుగుతాడని తెలుసుకోవాలి.

ఉభయోః కాష్ఠయోర్మధ్యే భ్రమతో మణ్డలాని తు। దివా నక్తఞ్చ సూర్యస్య మన్దా శీఘ్రా చ వై గతిః ॥ ౫౦.

ఆ రెండు అంచుల మధ్య చక్రాలు తిరుగుతున్నప్పుడు, సూర్యుని నడక పగలు నెమ్మదిగా, రాత్రి వేగంగా ఉంటుంది.

ఉత్తరే ప్రక్రమే త్విన్దో ర్దివా మన్దా గతిః స్మృతా। తథైవ చ పునర్నక్తం శీఘ్రా సూర్యస్య వై గతిః ॥ ౫౦.

ఉత్తర దిశలో సూర్యుని పగలు నడక నెమ్మదిగా ఉంటుందని చెబుతారు. అలాగే రాత్రి అతని నడక వేగంగా ఉంటుంది.

దక్షిణే ప్రక్రమే చైవ దివా శీఘ్రం విధీయతే । గతిః సూర్యస్య నక్తం వై మన్దా చాపి తథా స్మృతా ॥ ౫౦.

దక్షిణ దిశలో సూర్యుని పగలు నడక వేగంగా, రాత్రి నడక మాత్రం నెమ్మదిగా ఉంటుందని గుర్తించాలి.

ఏవం గతివిశేషేణ విభజన్ రాత్ర్యహాని తు। తథా విచరతే మార్గం సమేన విషమేణ చ ॥ ౫౦.

ఇలా నడకలో తేడా వల్ల పగలు, రాత్రి విడిపోతాయి. సూర్యుని మార్గం కొన్నిసార్లు సమంగా, కొన్నిసార్లు అసమంగా సాగుతుంది.

లోకాలోకే స్థితా యే తే లోకపాలాశ్చతుర్దిశమ్। అగస్త్యశ్చరతే తేషాముపరిష్టాజ్జవేన తు । భజన్నసావహోరాత్రమేవఙ్గతివిశేషణైః ॥ ౫౦.

లోకలోకంలో ఉండే నాలుగు దిశల లోకపాలకుల పైన, అగస్త్యుడు వేగంగా సంచరిస్తూ, ఈ నడక తేడాల వల్ల పగలు, రాత్రిని విడగొడతాడు.

దక్షిణే నాగవీథ్యాయాం లోకాలోకస్య చోత్తరమ్। లోకసన్తారకో హ్యేష వైశ్వానరపథాద్బహిః ॥ ౫౦.

దక్షిణ నాగవీధిలో, లోకలోక పర్వతానికి ఉత్తర భాగంలో, లోకాలను పోషించే వాడు వైశ్వానరపథానికి బయట ఉంటాడు.

పృష్ఠే యావత్ ప్రభా సౌహీ పురస్తాత్ సమ్ప్రకాశతే। పార్శ్వయోః పృష్ఠతస్తావల్లోకాలోకస్య సర్వతః ॥ ౫౦.

వెనుక వెలుగు ఉన్నంత కాలం, అది ముందుగా కనిపిస్తుంది. అలాగే రెండు వైపులా, వెనుకా, లోకలోకంలో అంతటా ప్రకాశిస్తుంది.