వాయుపురాణమ్

గ్రహనక్షత్రతారాణాం దర్శనం భాస్కరస్య చ। ఉచ్ఛ్రాయస్య ప్రమాణేన జ్ఞేయమస్తమనోదయమ్ ॥ ౫౦.

గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, సూర్యుని కనిపించడాన్ని, అవి ఎత్తుగా ఉన్నదాని ఆధారంగా ఉదయస్తమయాలను తెలుసుకోవాలి.

శుక్లచ్ఛాయోగ్నిరాపశ్చ కృష్ణచ్ఛాయా చ మేదినీ। విదూరభావాదర్కస్య ఉద్యాతస్య విరశ్మితా। రక్తాబావో విరశ్మిత్వాద్రక్తత్వాచ్చాప్యనుష్ణతా ॥ ౫౦.

తెల్లని నీడ అగ్ని, నీటికి; నల్లని నీడ భూమికి. దూరం, సూర్యోదయం వల్ల కిరణాలు మసకబారతాయి. ఎర్రటి రంగు మసక, ఎరుపు వల్ల, అలాగే వేడి తక్కువగా ఉండటం వలన వస్తుంది.

లేఖయావస్థితః సూర్యో యత్ర యత్ర తు దృశ్యతే। ఊర్ద్ధ్వం గతః సహస్రన్తు యోజనానాం స దృశ్యతే ॥ ౫౦.

సూర్యుడు భూమి అంచున కనిపించే చోట, అతను వెయ్యి యోజనల ఎత్తులో ఉన్నట్టు కనిపిస్తాడు.

ప్రభా హి సౌరీ పాదేన అస్తఙ్గచ్ఛతి భాస్కరే। అగ్నిమావిశతే రాత్రౌ తస్మాద్దూరాత్ ప్రకాశతే ॥ ౫౦.

శనైశ్చరుడి వెలుగు సూర్యునితో కలిసి పడిపోతుంది; రాత్రి సమయంలో అది అగ్నిలో చేరుతుంది. అందుకే అది దూరంగా ప్రకాశిస్తుంది.

ఉదితస్తు పునః సూర్యః అస్తమాగ్నేయమావిశత్। సంయుక్తో వహ్నినా సూర్యస్తతః స తపతే దివా ॥ ౫౦.

మళ్లీ సూర్యుడు ఉదయించేటప్పుడు, అస్తమయ సమయంలో అగ్ని ప్రాంతంలోకి ప్రవేశిస్తాడు. అప్పుడు సూర్యుడు అగ్నితో కలసి పగలు కాలంలో వేడిగా మెరుస్తాడు.

ప్రాకాశ్యఞ్చ తథౌష్ణ్యఞ్చ సూర్యాగ్నేయీ చ తేజసీ। పరస్పరానుప్రవేశాదాప్యాయేతే దివానిశమ్ ॥ ౫౦.

సూర్యుని వెలుగు, వేడి, అలాగే అగ్నిలోని తేజస్సు రెండూ పరస్పరం కలిసిపోవడం వల్ల పగలు, రాత్రి రెండింటిలోనూ పెరుగుతుంటాయి.

ఉత్తరే చైవ భూమ్యర్ద్ధే తథా తస్మింశ్చ దక్షిణే। ఉత్తిష్ఠతి తథా సూర్యే రాత్రిరావిశతే త్వపః । తస్మాత్తామ్రా భవన్త్యాపో దివారాత్రిప్రవేశనాత్ ॥ ౫౦.

భూమి ఉత్తర, దక్షిణ భాగాల్లో సూర్యుడు ఉదయించే వేళ రాత్రి నీళ్లలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల పగలు, రాత్రి నీళ్లలోకి వెళ్లడం వల్ల ఆ నీళ్లు రాగి రంగులో కనిపిస్తాయి.

అస్తం యాతి పునః సూర్యే దినం వై ప్రవిశత్యపః। తస్మాచ్ఛుక్లా భవన్త్యాపో నక్తమహ్నః ప్రవేశనాత్ ॥ ౫౦.

మళ్లీ సూర్యుడు అస్తమించేటప్పుడు, పగలు నీళ్లలోకి చేరుతుంది. అందువల్ల రాత్రి, పగలు నీళ్లలోకి పోవడం వల్ల ఆ నీళ్లు పారదారంగా మారుతాయి.

ఏతేన క్రమయోగేన భూమ్యర్ద్ధే దక్షిణోత్తరే। ఉదయాస్తమనేఽర్కస్య అహోరాత్రం విశత్యపః ॥ ౫౦.

ఈ విధంగా, భూమి ఉత్తర, దక్షిణ భాగాల్లో సూర్యుడు ఉదయించేటప్పుడు, అస్తమించేటప్పుడు పగలు, రాత్రి నీళ్లలోకి ప్రవేశిస్తాయి.

దినం సూర్యప్రకాశాఖ్యం తామసీ రాత్రిరుచ్యతే। తస్మాద్వ్యవస్థితా రాత్రిః సూర్యావేక్ష్యమహః స్మృతమ్ ॥ ౫౦.

సూర్యుని వెలుగు ఉన్న సమయాన్ని పగలు అంటారు, చీకటి ఉన్న సమయాన్ని రాత్రి అంటారు. అందుకే రాత్రి స్థిరంగా ఉంటుంది, సూర్యుడు కనిపించే సమయాన్ని పగలు అంటారు.

ఏవం పుష్కరమధ్యేన యదా సర్పతి భాస్కరః। త్రింశాం శకన్తు మేదిన్యా ముహూర్తేనైవ గచ్ఛతి ॥ ౫౦.

ఇలా పుష్కర మధ్యభాగంలో సూర్యుడు సంచరించేటప్పుడు, ఒక్క ముహూర్తంలో ముప్పై శాక పరిమాణాల భూమిని దాటి వెళ్తాడు.

యోజనాగ్రాన్ముహూర్త్తస్య ఇమాం సఙ్ఖ్యాం నిబోధత। పూర్ణం శతసహస్రాణామేకత్రింశత్తు సా స్మృతా ॥ ౫౦.

ఒక ముహూర్తంలో సూర్యుడు ఎంత దూరం ప్రయాణిస్తాడో విను: అది మొత్తం లక్షా ముప్పై ఒకటి వేల యోజనాలు అని చెబుతారు.

పఞ్చాశత్తు తథాన్యాని సహస్రాణ్యధికాని తు। మౌహూర్త్తికీ గతిర్హ్యేషా సూర్యస్య తు విధీయతే ॥ ౫౦.

దీనికి మరో యాభై వేల యోజనాలు కూడా కలిపి, ఇది ముహూర్తంలో సూర్యుని ప్రయాణమని చెప్పబడింది.

ఏతేన గతియోగేన యదా కాష్ఠాన్తు దక్షిణామ్। పర్య్యాగచ్ఛేత్తదాదిత్యో మాఘే కాష్ఠాన్తమేవ హి ॥ ౫౦.

ఈ ప్రయాణ పరిమాణంతో, సూర్యుడు దక్షిణ భాగానికి చివర చేరినప్పుడు, మాఘ మాసంలో ఆ భాగానికి అంతం చేరుకుంటాడు.

సర్పతే దక్షిణాయాన్తు కాష్ఠాయాం తన్నిబోధత। నవకోట్యః ప్రసఙ్ఖ్యాతా యోజనైః పరిమణ్డలమ్ ॥ ౫౦.

ఇప్పుడు సూర్యుడు దక్షిణ చివర భాగంలో సంచరించేటప్పుడు విను: ఆ వృత్త పరిధి తొంభై కోట్ల యోజనాలు అని లెక్కించబడింది.

తథా శతసహస్రాణి చత్వారింశచ్చ పఞ్చ చ। అహోరాత్రాత్పతఙ్గస్య గతిరేషా విధీయతే ॥ ౫౦.

అలాగే, మరో లక్ష నలభై ఐదు వేల యోజనాలు కూడా కలిపి, ఇది సూర్యుని ఒక పగలు, రాత్రి ప్రయాణంగా చెప్పబడింది.

దక్షిణాద్వినివృత్తోఽసౌ విషువస్థో యదా రవిః। క్షీరోదస్య సముద్రస్య ఉత్తరాన్తా దిశశ్చరన్ ॥ ౫౦.

సూర్యుడు దక్షిణ దిశ నుంచి తిరిగి, సమదిన రేఖ వద్ద నిలిచినప్పుడు, క్షీరసాగర ఉత్తర చివర దిశలో ప్రయాణిస్తాడు.

మణ్డలం విషువద్యాపి యోజనైస్తన్నిబోధత। తిస్రః కోట్యస్తు విస్తీర్ణా విషువద్యాపి సా స్మృతా ॥ ౫౦.

ఇప్పుడు సమదిన రేఖ వద్ద వృత్త పరిమాణాన్ని యోజనల్లో విను: అది మూడు కోట్ల యోజనాల విస్తీర్ణంగా ఉందని చెబుతారు.

తథా శతసహస్రాణామశీత్యేకాధికా పునః । శ్రవణే చోత్తరాం కాష్ఠాఞ్చిత్రభానుర్యదా భవేత్ । శాకద్వీపస్య షష్ఠస్య ఉత్తరాన్తా దిశశ్చరన్ ॥ ౫౦.

అలాగే, మరో ఎనభై ఒక వేల యోజనాలు కూడా కలిపి, శ్రవణ మాసంలో చిత్రభాను ఉత్తర భాగానికి చేరినప్పుడు, ఆరు వంతు ద్వీపమైన శాకద్వీప ఉత్తర చివర దిశలో ప్రయాణిస్తాడు.

ఉత్తరాయాఞ్చ కాష్ఠాయాం ప్రమాణం మణ్‍డలస్య చ। యోజనాగ్రాత్ప్రసఙ్ఖ్యాతా కోటిరేకా తు సా ద్విజైః ॥ ౫౦.

ఉత్తర భాగంలో వృత్త పరిమాణాన్ని యోజనలతో లెక్కిస్తే, అది ఒక కోట్ల యోజనాలు అని ద్విజులు చెబుతారు.

అశీతిర్నియుతానీహ యోజనానాం తథైవ చ। అష్టపఞ్చాశతఞ్చైవ యోజనాన్యధికాని తు ॥ ౫౦.

ఇక్కడ ఎనభై లక్షల యోజనాలు ఉంటాయి, అలాగే మరో యాభై ఎనిమిది యోజనాలు అదనంగా ఉంటాయి.

నాగవీథ్యుత్తరావీథీ అజవీథీ చ దక్షిణా। మూలం చైవ తథాషాడే హ్యజవీథ్యుదయాస్త్రయః। అభిజిత్పూర్వతః స్వాతిర్నాగవీథ్యుదయాస్త్రయః ॥ ౫౦.

పాము మార్గంలోని ఉత్తర దిక్కు, మేక మార్గంలోని దక్షిణ దిక్కు, అలాగే మూలం, అష్టమ నక్షత్రం — ఇవన్నీ మేక మార్గంలో మూడు ఉదయ బిందువులు. అభిజిత్‌కు తూర్పుగా స్వాతి ఉంటుంది, అలాగే పాము మార్గంలో మూడు ఉదయ బిందువులు ఉంటాయి.

కాష్ఠయోరన్తరం యచ్చ తద్వక్ష్యే యోజనైః పునః। ఏతచ్ఛతసహస్రాణామేకత్రింశోత్తరం శతమ్ ॥ ౫౦.

ఇప్పుడు ఆ రెండు సంధి బిందువుల మధ్య దూరాన్ని యోజనలలో చెబుతాను. అది లక్ష ముప్పై ఒకటి వేల యోజనలుగా ఉంది.

త్రయస్త్రింశాధికాశ్చాన్యే త్రయస్త్రింశచ్చ యోజనైః। కాష్ఠయోరన్తరం హ్యేతద్యోజనాగ్రాత్ ప్రతిష్ఠితమ్ ॥ ౫౦.

ఇంకా ముప్పై మూడు యోజనలు, మళ్లీ ముప్పై మూడు యోజనలు కలిపి, ఆ రెండు సంధి బిందువుల మధ్య దూరం యోజనల కొలత ప్రకారం స్థిరంగా ఉంది.

కాష్ఠయోర్లేఖయోశ్చైవ అన్తరే దక్షిణోత్తరే । తే తు వక్ష్యామి సఙ్ఖ్యాయ యోజనైస్తన్నిబోధత ॥ ౫౦.

ఆ ఉత్తర దక్షిణ రేఖల మధ్య దూరాన్ని ఇప్పుడు యోజనలలో ఎంత ఉందో చెబుతాను, వినండి.

ఏకైకమన్తరన్తస్యా నియుతాన్యేకసప్తతిః। సహస్రాణ్యతిరిక్తాశ్చ తతోఽన్యా పఞ్చసప్తతిః ॥ ౫౦.

వాటిలో ప్రతి అంతరం డబ్బై ఒకటి నియుతాలు, అదనంగా మరో డబ్బై ఐదు వేల యోజనలు కూడా ఉన్నాయి.

లేఖయోః కాష్ఠయోశ్చైవ బాహ్యాభ్యన్తరయోః స్మృతమ్। అభ్యన్తరన్తు పర్యేతి మణ్డలాన్యుత్తరాయణే ॥ ౫౦.

ఆ సంధి బిందువుల బాహ్య, అంతర్గత రేఖలు గుర్తుంచుకోవాలి. ఉత్తరాయణంలో అంతర్గత రేఖ వలయాలను చుట్టుకుంటూ పోతుంది.

బాహ్యతో దక్షిణే చైవ సతతన్తు యథాక్రమమ్। మణ్డలానాం శతం పూర్ణమశీత్యధికముత్తరమ్ ॥ ౫౦.

బయట నుండి, అలాగే దక్షిణ దిక్కులో కూడా, వరుసగా వంద వలయాలు పూర్తిగా ఉంటాయి, ఉత్తర దిక్కులో ఇంకొన్ని ఎనభై వలయాలు ఉంటాయి.

చరతే దక్షిణే చాపి తావదేవ విభావసుః। ప్రమాణం మణ్డలస్యాథ యోజనాగ్రాన్నిబోధత ॥ ౫౦.

సూర్యుడు దక్షిణ దిక్కులో కూడా అంతే దూరం ప్రయాణిస్తాడు. ఇప్పుడు ఆ వలయ పరిమాణాన్ని యోజనలలో వినండి.