వాయుపురాణమ్

ప్రతీచ్యాన్తు పునర్మేరోర్మానసస్యైవ మూర్ద్ధని। సుఖా నామ పురీ రమ్యా వరుణస్యాథ ధీమతః ॥ ౫౦.

మళ్ళీ మేరుపర్వతానికి పడమర వైపున, మానస సరస్సు శిఖరంపై, సుఖా అనే ఆహ్లాదకరమైన నగరం ఉంది. అది ధీమంతుడు అయిన వరుణునికి చెందింది.

దిశ్యుత్తరస్యాం మేరోస్తు మానసస్యైవ మూర్ద్ధని। తుల్యా మాహేన్ద్రపుర్య్యా తు సోమస్యాపి విభావరీ ॥ ౫౦.

మేరుపర్వతానికి ఉత్తర వైపున, మానస సరస్సు శిఖరంపై, సోమునికి చెందిన విభావరి అనే నగరం ఉంది. అది మహేంద్రపురితో సమానంగా ఉంది.

మానసోత్తరపృష్ఠే తు లోకపాలాశ్చతుర్ద్దిశమ్। స్థితా ధర్మ్మవ్యవస్థాయై లోకసంరక్షణాయ చ ॥ ౫౦.

మానస సరస్సు ఉత్తర భాగంలో, లోకపాలకులు నలుమూలలా ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు, లోకాల రక్షణ కోసం నిలబడి ఉంటారు.

లోకపాలోపరిష్టాత్తు సర్వ్వతో దక్షిణాయనే। కాష్ఠాగతస్య సూర్య్యస్య గతిర్యా తాం నిబోధత ॥ ౫౦.

లోకపాలకుల పైన, దక్షిణాయన కాలమంతా, సూర్యుడు తన మార్గంలో ఎలా ప్రయాణిస్తాడో విను.

దక్షిణే ప్రక్రమే సూర్య్యః క్షిప్తేషురివ సర్పతి। జ్యోతిషాఞ్చక్రమాదాయ సతతం పరిగచ్ఛతి ॥ ౫౦.

దక్షిణ దిశలో ప్రయాణించే సూర్యుడు, వదిలిన బాణంలా వేగంగా కదులుతూ, నక్షత్రాల వలయాన్ని ఎప్పుడూ చుట్టుకుంటూ తిరుగుతాడు.

మధ్యగశ్చామరావత్యాం యదా భవతి భాస్కరః। వైవస్వతే సంయమనే ఉదయస్తత్ర ఉచ్యతే ॥ ౫౦.

అమరావతిలో సూర్యుడు మధ్యలో ఉన్నప్పుడు, వైవస్వతుడి లోకంలో అది ఉదయం అని పిలుస్తారు.

సుఖాయామర్ద్ధరాత్రఞ్చ మధ్యగః స్యాద్రవిర్యదా। సుఖాయామథ వారుణ్యాముత్తిష్ఠన్ స తు దృశ్యతే ॥ ౫౦.

సుఖా లోకంలో సూర్యుడు మధ్యలో ఉన్నప్పుడు అది అర్ధరాత్రి అవుతుంది. సుఖా లేదా వరుణి లోకాల్లో సూర్యుడు ఉదయిస్తే, అక్కడ కనిపించటం మొదలవుతుంది.

విభాయామర్ద్ధరాత్రం స్యాన్మాహేన్ద్య్రామస్తమేతి చ। తదా దక్షిణపూర్వ్వేషామపరాహ్నో విధీయతే ॥ ౫౦.

విభా లోకంలో అర్ధరాత్రి అయినప్పుడు, మహేంద్ర లోకంలో సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు. ఆ సమయంలో దక్షిణా-తూర్పు ప్రాంతాల్లో మధ్యాహ్నం అవుతుంది.

దక్షిణాపర దేశ్యానాం పూర్వ్వాహ్నః పరికీర్త్త్యతే। తేషామపరరాత్రఞ్చ యే జనా ఉత్తరాపథే ॥ ౫౦.

దక్షిణా-పడమర దేశాల్లో ఉన్నవారికి అది ఉదయం అవుతుంది. ఉత్తర ప్రాంతాల్లో ఉన్నవారికి అదే సమయం అర్ధరాత్రి అవుతుంది.

దేశా ఉత్తరపూర్వ్వా యే పూర్వ్వరాత్రన్తు తాన్ ప్రతి। ఏవమేవోత్తరేష్వర్కో భవనేషు విరాజతే ॥ ౫౦.

ఉత్తర-తూర్పు దేశాల్లో ఉన్నవారికి అది ప్రథమ రాత్రి అవుతుంది. అలాగే, ఉత్తర ప్రాంతాల్లో సూర్యుడు వారి ఇళ్లలో ప్రకాశిస్తాడు.

సుఖాయామథ వారుణ్యాం మధ్యాహ్నే చార్య్యమా యదా। విభావర్య్యాం సోమపుర్య్యాముత్తిష్ఠతి విభావసుః ॥ ౫౦.

సుఖా లేదా వరుణి లోకాల్లో మధ్యాహ్నం అయ్యే సమయానికి, విభా లేదా సోమపురిలో సూర్యుడు ఉదయిస్తాడు.

రాత్ర్యర్ద్ధం చామరావత్యామస్తమేతి యమస్య చ। సోమపుర్యాం విభాయాన్తు మధ్యాహ్నే స్యాద్ధివాకరః ॥ ౫౦.

అమరావతిలో అర్ధరాత్రి అయినప్పుడు, యముని లోకంలో సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు. సోమపురిలో ఉదయం సమయంలో, సూర్యునికి అది మధ్యాహ్నం అవుతుంది.

మహేన్ద్రస్యామరావత్యాముత్తిష్ఠతి యదా రవిః। అర్ద్ధరాత్రం సంయమనే వారుణ్యామస్తమేతి చ ॥ ౫౦.

మహేంద్రుని అమరావతిలో సూర్యుడు ఉదయిస్తే, సంయమన లోకంలో అర్ధరాత్రి అవుతుంది. వరుణి లోకంలో సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు.

స శీగ్రమేతి పర్య్యేతి భాస్కరోఽలాతచక్రవత్। భ్రమన్ వై భ్రమమాణాని ఋక్షాణి గగనే రవిః ॥ ౫౦.

సూర్యుడు అతి వేగంగా, అగ్ని చక్రంలా తిరుగుతూ, ఆకాశంలో నక్షత్రాల మధ్య చక్కర్లు కొడుతూ ప్రయాణిస్తాడు.

ఏవం చతుర్షు ద్వీపేషు దక్షిణాన్తేన సర్పతి। ఉదయాస్తమనేనాసావుత్తిష్ఠతి పునః పునః ॥ ౫౦.

ఇలా, నలుగురు ద్వీపాల్లో సూర్యుడు దక్షిణ దారిలో ప్రయాణిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఉదయస్తమయాలు చేస్తూ తిరుగుతాడు.

పూర్వ్వాహ్నే చాపరాహ్నే తు ద్వౌ ద్వౌ దేవాలయౌ తు సః। తపత్యేకన్తు మధ్యాహ్నే తైరేవ తు సరశ్మిభిః ॥ ౫౦.

ఉదయం, మధ్యాహ్నం సమయాల్లో సూర్యుడు రెండు రెండు దేవాలయాలపై ప్రకాశిస్తాడు. మధ్యాహ్నం సమయంలో తన కిరణాలతో వాటిని వేడెక్కిస్తాడు.

ఉదితో వర్ద్ధమానాభిరామధ్యాహ్నం తపన్ రవిః। అతః పరం హ్రసన్తీభిర్గోభిరస్తం స గచ్ఛతి ॥ ౫౦.

ఉదయించి, సూర్యుడు మధ్యాహ్నం వరకు వేడి పెంచుతాడు. ఆ తరువాత, కిరణాలు తగ్గిపోతూ, సూర్యుడు అస్తమయానికి చేరుకుంటాడు.

ఉదయాస్తమయాభ్యాం హిస్మృతే పూర్వాపరే దిశో। యావత్పురస్తాత్తపతి తావత్ పృష్ఠే తు పార్శ్వయోః ॥ ౫౦.

ఉదయం, సాయంత్రం ద్వారా తూర్పు, పడమర దిశలు తెలుస్తాయి. సూర్యుడు ముందుగా ప్రకాశించేంత కాలం, వెనుక, పక్కలవైపూ ఉంటుంది.

యత్రోద్యన్ దృశ్యతే సూర్యస్తేషాం స ఉదయః స్మృతః। యత్ర ప్రణాశమాయాతి తేషామస్తః స ఉచ్యతే ॥ ౫౦.

ఎక్కడ సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నట్టు కనిపిస్తే, అక్కడ వారికి అది ఉదయం అవుతుంది. ఎక్కడ కనిపించకుండా పోతే, అక్కడ వారికి అది అస్తమయం అవుతుంది.

సర్వేషాముత్తరే మేరుర్లోకాలోకస్తు దక్షిణే। విదూరభావాదర్కస్య భూమేర్లేఖావృతస్య చ। హ్రియన్తే రశ్మయో యస్మాత్తేన రాత్రౌ న దృశ్యతే ॥ ౫౦.

అందరికీ ఉత్తరంగా మేరు, దక్షిణంగా లోకాలొక పర్వతం ఉంటుంది. భూమి అంచు నీడ వల్ల, దూరం కారణంగా, సూర్య కిరణాలు అక్కడికి చేరవు. అందుకే రాత్రి సూర్యుడు కనిపించడు.

గ్రహనక్షత్రతారాణాం దర్శనం భాస్కరస్య చ। ఉచ్ఛ్రాయస్య ప్రమాణేన జ్ఞేయమస్తమనోదయమ్ ॥ ౫౦.

గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, సూర్యుని కనిపించడాన్ని, అవి ఎత్తుగా ఉన్నదాని ఆధారంగా ఉదయస్తమయాలను తెలుసుకోవాలి.

శుక్లచ్ఛాయోగ్నిరాపశ్చ కృష్ణచ్ఛాయా చ మేదినీ। విదూరభావాదర్కస్య ఉద్యాతస్య విరశ్మితా। రక్తాబావో విరశ్మిత్వాద్రక్తత్వాచ్చాప్యనుష్ణతా ॥ ౫౦.

తెల్లని నీడ అగ్ని, నీటికి; నల్లని నీడ భూమికి. దూరం, సూర్యోదయం వల్ల కిరణాలు మసకబారతాయి. ఎర్రటి రంగు మసక, ఎరుపు వల్ల, అలాగే వేడి తక్కువగా ఉండటం వలన వస్తుంది.

లేఖయావస్థితః సూర్యో యత్ర యత్ర తు దృశ్యతే। ఊర్ద్ధ్వం గతః సహస్రన్తు యోజనానాం స దృశ్యతే ॥ ౫౦.

సూర్యుడు భూమి అంచున కనిపించే చోట, అతను వెయ్యి యోజనల ఎత్తులో ఉన్నట్టు కనిపిస్తాడు.

ప్రభా హి సౌరీ పాదేన అస్తఙ్గచ్ఛతి భాస్కరే। అగ్నిమావిశతే రాత్రౌ తస్మాద్దూరాత్ ప్రకాశతే ॥ ౫౦.

శనైశ్చరుడి వెలుగు సూర్యునితో కలిసి పడిపోతుంది; రాత్రి సమయంలో అది అగ్నిలో చేరుతుంది. అందుకే అది దూరంగా ప్రకాశిస్తుంది.

ఉదితస్తు పునః సూర్యః అస్తమాగ్నేయమావిశత్। సంయుక్తో వహ్నినా సూర్యస్తతః స తపతే దివా ॥ ౫౦.

మళ్లీ సూర్యుడు ఉదయించేటప్పుడు, అస్తమయ సమయంలో అగ్ని ప్రాంతంలోకి ప్రవేశిస్తాడు. అప్పుడు సూర్యుడు అగ్నితో కలసి పగలు కాలంలో వేడిగా మెరుస్తాడు.

ప్రాకాశ్యఞ్చ తథౌష్ణ్యఞ్చ సూర్యాగ్నేయీ చ తేజసీ। పరస్పరానుప్రవేశాదాప్యాయేతే దివానిశమ్ ॥ ౫౦.

సూర్యుని వెలుగు, వేడి, అలాగే అగ్నిలోని తేజస్సు రెండూ పరస్పరం కలిసిపోవడం వల్ల పగలు, రాత్రి రెండింటిలోనూ పెరుగుతుంటాయి.

ఉత్తరే చైవ భూమ్యర్ద్ధే తథా తస్మింశ్చ దక్షిణే। ఉత్తిష్ఠతి తథా సూర్యే రాత్రిరావిశతే త్వపః । తస్మాత్తామ్రా భవన్త్యాపో దివారాత్రిప్రవేశనాత్ ॥ ౫౦.

భూమి ఉత్తర, దక్షిణ భాగాల్లో సూర్యుడు ఉదయించే వేళ రాత్రి నీళ్లలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల పగలు, రాత్రి నీళ్లలోకి వెళ్లడం వల్ల ఆ నీళ్లు రాగి రంగులో కనిపిస్తాయి.

అస్తం యాతి పునః సూర్యే దినం వై ప్రవిశత్యపః। తస్మాచ్ఛుక్లా భవన్త్యాపో నక్తమహ్నః ప్రవేశనాత్ ॥ ౫౦.

మళ్లీ సూర్యుడు అస్తమించేటప్పుడు, పగలు నీళ్లలోకి చేరుతుంది. అందువల్ల రాత్రి, పగలు నీళ్లలోకి పోవడం వల్ల ఆ నీళ్లు పారదారంగా మారుతాయి.

ఏతేన క్రమయోగేన భూమ్యర్ద్ధే దక్షిణోత్తరే। ఉదయాస్తమనేఽర్కస్య అహోరాత్రం విశత్యపః ॥ ౫౦.

ఈ విధంగా, భూమి ఉత్తర, దక్షిణ భాగాల్లో సూర్యుడు ఉదయించేటప్పుడు, అస్తమించేటప్పుడు పగలు, రాత్రి నీళ్లలోకి ప్రవేశిస్తాయి.