వాయుపురాణమ్

ఋష ఇత్యేవ ఋషయః వృషః శక్తిప్రబన్ధనే। ఇతి ప్రబన్ధనాత్ సిద్ధం వర్షత్వం తేన తేషు తత్ ।। ౪౯.

'ఋష' అంటే ఋషులు, 'వృష' అంటే బలంగా కట్టడం. ఈ రెండు కలిసినందువల్ల అక్కడ 'వర్షం' అనే పదానికి అర్థం ఏర్పడింది.

శుక్లపక్షే చన్ద్రవృద్ధౌ సముద్రః పూర్యతే తదా। ప్రక్షీయమాణే బహులే క్షీయతేఽస్తమితే ఖగే ।। ౪౯.

చంద్రుడు పెరుగుతున్నపుడు సముద్రం నిండిపోతుంది. చంద్రుడు తగ్గిపోతూ అస్తమించేప్పుడు సముద్రం తగ్గిపోతుంది.

ఆపూర్యమాణే ఉదధిః స్వత ఏవాభిపూర్యతే। తతోఽపక్షీయమాణేఽపి స్వాత్మనైవాపకృష్యతే ।। ౪౯.

సముద్రం నిండుతున్నపుడు అది తనంతట తానే నిండిపోతుంది. అలాగే తగ్గే సమయంలో కూడా తన స్వభావంతో తగ్గిపోతుంది.

ఉఖాస్థమగ్నిసంయోగాత్ జలముద్రిచ్యతే యథా। తథా మహోదధిగతం తోయముద్రిచ్యతే తతః ।। ౪౯.

ఒక పాత్రలోని నీరు అగ్ని తాకిడితో ఆవిరైపోతుంది కదా, అలాగే మహాసముద్రంలో ఉన్న నీరు కూడా ఆవిరైపోతుంది.

అన్యూనాహ్యతిరిక్తాశ్చ వర్ద్ధన్త్యాపో హ్రసన్తి చ। ఉదయాస్తమితైశ్చేన్దోః పక్షయోః శుక్లకృష్ణయోః। క్షయవృద్ధిరేవముదధేః సోమవృద్ధిక్షయాత్పునః ।। ౪౯.

చంద్రుని ఉదయం, అస్తమయం, శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం ప్రకారం నీరు పెరుగుతుంటుంది లేదా తగ్గిపోతుంటుంది. సముద్రంలో నీటి పెరుగుదల, తగ్గుదల చంద్రుని waxing, waning వల్ల జరుగుతుంది.

దశోత్తరాణి పఞ్చైవ అఙ్గులీనాం శతాని తు। అపాం వృద్ధిః క్షయో దృష్టః సముద్రాణాన్తు పర్వసు ।। ౪౯.

సముద్రాల సంగమ ప్రాంతాల్లో నీటి పెరుగుదల, తగ్గుదల మొత్తం వంద పదిహేను వేళ్ల పొడవు వరకు కనిపిస్తుంది.

ద్విరాపత్వాత్ స్మృతా ద్వీపాః సర్వతశ్చోదకావృతాః। ఉదకస్యాధానం యస్మాచ్చ తస్మాదుదధిరుచ్యతే ।। ౪౯.

ప్రతి వైపునా నీటితో చుట్టుముట్టబడి ఉండటం వల్ల వాటిని ద్వీపాలు అంటారు. నీరు నిల్వ ఉండటం వల్ల దానిని సముద్రం అంటారు.

అపర్వాణస్తు గిరయః పర్వభిః పర్వతాః స్మృతాః । ప్లక్షద్వీపే తు గోమేదః పర్వతస్తేన చోచ్యతే ।। ౪౯.

పర్వత సంగమాల్లో ఉన్నవాటిని 'పర్వతాలు' అంటారు; మిగతావాటిని 'గిరులు' అంటారు. ప్లక్ష ద్వీపంలో గోమేద అనే పర్వతం ఉంది.

శాల్మలిః శాల్మలద్వీపే పూజ్యతే చ మహాద్రుమాః। కుశద్వీపే కుశస్తమ్బస్తస్య నామ్నా స ఉచ్యతే ।। ౪౯.

శాల్మలిద్వీపంలో శాల్మలి వృక్షాన్ని మహా వృక్షంగా పూజిస్తారు. కుశద్వీపంలో కుశ గడ్డి దానిపేరు మీదే పిలవబడుతుంది.

క్రౌఞ్చద్వీపే గిరిః క్రౌఞ్చో మధ్యే జనపదస్య హ। శకద్వీపే ద్రుమః శాకస్తస్య నామ్నా స ఉచ్యతే ।। ౪౯.

క్రౌంచ ద్వీపంలో మధ్యలో క్రౌంచ పర్వతం ఉంది. శక ద్వీపంలో శక వృక్షాన్ని దాని పేరుతోనే పిలుస్తారు.

న్యగ్రోధః పుష్కరద్వీపే తత్ర తైః స నమస్కృతః। మహాదేవః పుష్కరే తు బ్రహ్మా త్రిభువనేశ్వరః ।। ౪౯.

పుష్కర ద్వీపంలో న్యగ్రోధ వృక్షాన్ని అక్కడి ప్రజలు పూజిస్తారు. పుష్కరంలో మహాదేవుడు, బ్రహ్మ దేవుడు, మూడు లోకాలకు అధిపతిగా పూజించబడతారు.

తస్మిన్నివసతి బ్రహ్మా సాధ్యైః సార్ద్ధం ప్రజాపతిః। ఉపాసతే తత్ర దేవాస్త్రయస్త్రింశన్మహర్షిభిః। స తత్ర పూజ్యతే చైవ దేవైర్దేవోత్తమోత్తమః ।। ౪౯.

అక్కడ బ్రహ్మా, సత్యదేవతలతో కలిసి నివసిస్తాడు. ముప్పత్తుమూడు దేవతలు, మహర్షులతో పాటు, ఆయనను అక్కడ పూజిస్తారు. దేవతల్లో అత్యుత్తముడైన ఆయనను అందరూ ఘనంగా గౌరవిస్తారు.

జమ్బూద్వీపాత్ప్రవర్త్తన్తే రత్నాని వివిధాని చ। ద్వీపేషు తేషు సర్వేషు ప్రజానాం హి క్రమాస్త్విహ ।। ౪౯.

జంబూద్వీపం నుండి ఎన్నో రకాల రత్నాలు ఉద్భవిస్తాయి. ఆ ద్వీపాలన్నింటిలో జీవుల వంశాలు క్రమంగా కొనసాగుతుంటాయి.

సర్వసో బ్రహ్మచర్యేణ సత్యేన చ దమేన చ। ఆరోగ్యాయుఃప్రమాణాద్ధి ద్విగుణఞ్చ సమన్తతః ।। ౪౯.

అక్కడ ఎక్కడైనా బ్రహ్మచర్యం, సత్యం, దమనంతో ఆరోగ్యం, ఆయుష్షు రెండింతలు పెరుగుతాయి.

ఏతస్మిన్ పుష్కరద్వీపే యదుక్తం వర్షకద్వయమ్। గోపాయతి ప్రజాస్తత్ర స్వయం సజ్జనమణ్డితాః ।। ౪౯.

ఈ పుష్కర ద్వీపంలో, చెప్పినట్లు, రెండు ప్రాంతాలను అక్కడ నివసించే సజ్జనులు తామే రక్షిస్తూ ఉంటారు.

ఈశ్వరో దణ్డముద్యమ్య బ్రహ్మా త్రిభువనేశ్వరః। సవిష్ణుః సశివో దేవః సపితా సపితామహః ।। ౪౯.

ప్రభువు దండాన్ని ఎత్తి, త్రిలೋಕాధిపతిగా బ్రహ్మగా ఉన్నాడు. ఆయనతో పాటు విష్ణువు, శివుడు, దేవతలు, పితృదేవతలు, పితామహులు కూడా ఉన్నారు.

భోజనఞ్చాప్రయత్నేన తత్ర స్వయముపస్థితమ్ । షడ్రసం సుమహావీర్యం భుఞ్జతే చ ప్రజాః సదా ।। ౪౯.

అక్కడ ఆహారం యత్నం లేకుండానే తానే ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఆ ప్రజలు ఎప్పుడూ ఆరు రుచులతో, గొప్ప శక్తిగల ఆహారాన్ని ఆస్వాదిస్తారు.

పరేణ పుష్కరస్యాథ ఆవృత్యా యః స్థితో మహాన్ । స్వాదూదకః సముద్రస్తు సమన్తాత్పరివేష్టితః ।। ౪౯.

పుష్కర ద్వీపాన్ని చుట్టూ, అన్ని వైపులా మధురజల సముద్రం విస్తరించి ఉంది.

పరేణ తస్య మహతీ దృశ్యతే లోక సంస్థితిః। కాఞ్చనీ ద్విగుణా భూమిః సర్వా చైకశిలోపమా ।। ౪౯.

దాని తర్వాత ఒక విస్తారమైన ప్రాంతం కనిపిస్తుంది, అది లోకాల నివాసస్థలం. ఆ బంగారు భూమి రెండింతలు పెద్దది, అంతా ఒక్కరాయి లా ఉంటుంది.

తస్మాత్పరేణ శైలస్తు మర్యాదాన్తే తు మణ్డలమ్। ప్రకాశశ్చాప్రకాశశ్చ లోకాలోకః స ఉచ్యతే ।। ౪౯.

దాని తర్వాత సరిహద్దులో ఒక పర్వతవలయం ఉంది. అది ప్రకాశవంతంగా, అప్రకాశంగా ఉండి, 'లోకలోక' అని పిలవబడుతుంది.

ఆలోకస్తస్య చార్వాక్తు నిరాలోకస్తతః పరమ్। యోజనానాం సహస్రాణి దశ తస్యోచ్ఛ్రయః స్మృతః ।। ౪౯.

ఆ పర్వతానికి చుట్టూ వెలుగు ఉంది, దాని బయట చీకటి ఉంటుంది. దాని ఎత్తు పది వేల యోజనలుగా చెప్పబడింది.

తావాంశ్చ విస్తరస్తస్య పృథివ్యాం కామగశ్చ సః। ఆలోకే లోకశబ్దస్తు నిరాలోకే సలోకతా। లోకార్థం సమ్మతో లోకో నిరాలోకస్తు బాహ్యతః ।। ౪౯.

భూమిపై కూడా అంతే విస్తారం ఉంది, అది కావాలనుకున్నట్టు సంచరిస్తుంది. వెలుగులో లోకాలు ఉంటాయి, చీకటిలో లోకములేమి ఉండవు. లోకాలు జీవుల కోసం అంగీకరించబడతాయి, చీకటి భాగం బయటగా ఉంటుంది.

లోకవిస్తారమాత్రన్తు ఆలోకః సర్వతో బహిః। పరిచ్ఛిన్నః సమన్తాచ్చ ఉదకేనావృతశ్చ సః। నిరాలోకాత్పరశ్చాపి అణ్డమావృత్య తిష్ఠతి ।। ౪౯.

వెలుగైన ప్రాంతం లోక విస్తారానికి సమానంగా ఉంటుంది, అన్ని వైపులా నీటితో చుట్టబడి పరిమితమై ఉంటుంది. చీకటి ప్రాంతం తర్వాత ఒక అండం దానిని చుట్టి ఉంటుంది.

అణ్డస్యాన్తస్త్విమే లోకాః సప్తద్వీపా చ మేదినీ। భూర్లోకోఽథ భువర్లోకః స్వర్లోకోఽథ మహస్తథా ।। ౪౯.

ఆ అండం లోపల ఈ లోకాలు, ఏడుద్వీపాలతో కూడిన భూమి ఉన్నాయి. భూర్లోకం, తరువాత భువర్లోకం, తరువాత స్వర్లోకం, అలాగే మహర్లోకం ఉన్నాయి.

జనస్తపస్తథా సత్య ఏతావాన్ లోకసఙ్‌గ్రహః। ఏకావానేవ విజ్ఞేయో లోకాన్తశ్చైవ తత్పరః ।। ౪౯.

జనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం — ఇవే లోకాల సమాహారం. ఒక్కటే లోకం అని గ్రహించాలి, దాని తర్వాత లోకాల అంతం ఉంటుంది.

కుమ్బస్థాయీ భవేద్యాదృక్ ప్రతీచ్యాన్దిశి చన్ద్రమాః। ఆదితః శుక్లపక్షస్య వపురణ్డస్య తద్విధమ్ ।। ౪౯.

పశ్చిమ దిశలో ఉండే చంద్రుడు కుండంలా కనిపిస్తాడు. శుక్లపక్షం ప్రారంభంలో అండం కూడా అలానే ఉంటుంది.

అణ్డానామీదృశానాన్తు కోట్యో జ్ఞేయాః సహస్రశః। తిర్యగూర్ధ్వమధస్తాచ్చ కారణస్యావ్యయాత్మనః। కారణైః ప్రాకృతైస్తత్ర హ్యావృతం ప్రతిసప్తభిః ।। ౪౯.

ఇలాంటి అండాలు లక్షల సంఖ్యలో ఉంటాయి, వేలకొద్దీ ఉన్నాయి. అవి పక్కగా, పైకి, కిందకి వ్యాపించి, నశించని కారణానికి చెందినవి. వాటిని ఏడు ప్రకృతికవలయాలు చుట్టుకుని ఉంటాయి.

దశాధిక్యేన చాన్యోన్యం ధారయన్తి పరస్పరమ్। పరస్పరావృతాః సర్వే ఉత్పన్నాశ్చ పరస్పరాత్ ।। ౪౯.

పది ఎక్కువగా ఉండి, అవి పరస్పరం ఒకదానికొకటి ఆధారంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఒకదానితో ఒకటి చుట్టబడి, ఒకదానినుండి మరొకటి ఉద్భవిస్తాయి.

అణ్డస్యాస్య సమన్తాత్తు సన్నివిష్టో ఘనోదధిః। సమన్తాద్యేన తోయేన ధార్యమాణః స తిష్ఠతి ।। ౪౯.

ఈ అండాన్ని చుట్టూ ఘనమైన సముద్రం ఉంది. ఆ నీటితో అన్ని వైపులా ముట్టడి చేయబడి అది నిలిచి ఉంటుంది.