అనుగచ్ఛన్తి తాస్త్వన్యా నదీనద్యః సహస్రశః। బహూదక పరిస్రావా యతో వర్షతి వాసవః ।। ౪౯.
వాటి వెంట వేర్వేరు వేలాది నదులు, వాగులు, నీటితో నిండినవి, ఇంద్రుడు వర్షం కురిపించే చోట్లంతా ప్రవహిస్తాయి.
తాసాన్తు నామధేయాని పరిమాణం తథైవ చ। న శక్యం పరిసంఖ్యాతుం పుణ్యాస్తాః సరిదుత్తమాః। తాః పిబన్తి సదా హృష్టా నదీర్జనపదాస్తు తే ।। ౪౯.
ఆ నదుల పేర్లు, పరిమాణాలు పూర్తిగా లెక్కించలేము. ఆ పవిత్రమైన, ఉత్తమమైన నదులను అక్కడి ప్రజలు ఎప్పుడూ ఆనందంగా తాగుతారు.
శంశపాయన విస్తీర్ణో ద్వీపోఽసౌ చక్రసంస్థితః। నదీజలైః ప్రతిచ్ఛన్నః పర్వతైశ్చాభ్రసన్నిభైః ।। ౪౯.
శంశపాయన అనే ద్వీపం విస్తారంగా, చక్రాకారంగా ఉంది. అది నదుల నీటితో, మేఘాల్లాంటి పర్వతాలతో కప్పబడి ఉంటుంది.
సర్వధాతువిచిత్రైశ్చ మణి విద్రుమభూషితైః। పురైశ్చ వివిధాకారైః స్ఫీతైర్జనపదైరపి ।। ౪౯.
అది రకరకాల లోహాలు, రత్నాలు, పగడాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. వివిధ ఆకారాల నగరాలు, సంపన్నమైన ప్రాంతాలు అక్కడ ఉన్నాయి.
వృక్షైః పుష్పఫలోపేతైః సమన్తాద్ధనధాన్యవాన్। క్షీరోదేన సముద్రేణ సర్వతః పరివారితః। శాకద్వీపస్తు విస్తారాత్ సమేన తు సమన్తతః ।। ౪౯.
పుష్పాలు, పండ్లు పండే చెట్లతో, ధనం ధాన్యంతో నిండిన శాకద్వీపం, చుట్టూ క్షీరసాగరంతో ఆవరించబడి, అన్ని వైపులా సమానంగా విస్తరించి ఉంది.
తస్మిన్ జనపదాః పుణ్యాః పర్వతాన్తరితే శుభాః । వర్ణాశ్రమసమాకీర్ణా దేశాస్తే సప్త వై స్మృతాః ।। ౪౯.
అక్కడ పర్వతాల మధ్య పవిత్రమైన ప్రజలు నివసించే శుభమైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఆ ఏడుదేశాలు వర్ణాశ్రమాలతో నిండినవిగా ప్రసిద్ధి.
న సఙ్కరశ్చ తేష్వస్తి వర్ణాశ్రమకృతః వ్కచిత్ । ధర్మస్య చావ్యభీచారాదేకాన్తసుఖితాః ప్రజాః ।। ౪౯.
వాళ్లలో వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు పాటించేవారు ఎవరూ లేరు, పరస్పర మిళితం కూడా లేదు. ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకుండా ఉండటివల్ల ప్రజలు సంపూర్ణంగా సంతోషంగా ఉంటారు.
న తేషు లోభో మాయా వా ఈర్ష్యాసూయాఽధృతిః కుతః। విపర్యయో న తేష్వస్తి ఏతత్ స్వాభావికం స్మృతమ్ ।। ౪౯.
వాళ్లలో లోభం, మాయ, అసూయ, ఈర్ష్య, మనస్సు నిలబడకపోవడం ఏదీ లేదు. తప్పు ప్రవర్తన కూడా ఉండదు — ఇదంతా వాళ్ల సహజ స్వభావమే.
కరోత్పత్తిర్నతేష్వస్తి న దణ్డో న చ దణ్డకాః। స్వధర్మేణైవ ధర్మజ్ఞాస్తే రక్షన్తి పరస్పరమ్ ।। ౪౯.
వాళ్లలో చెడు పనులు పుట్టే అవకాశం లేదు, శిక్ష లేదా శిక్షించే వారు కూడా లేరు. ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవారు కావడంతో, ప్రతి ఒక్కరు తమ తమ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ పరస్పరం రక్షించుకుంటారు.
ఏతావదేవ శక్యం వై తస్మిన్ ద్వీపే నివాసినామ్। పుష్కరం సప్తమం ద్వీపం ప్రవక్ష్యామి నిబోధత ।। ౪౯.
ఆ ద్వీపంలో నివసించే వారి గురించి ఇంతవరకే చెప్పగలను. ఇప్పుడు ఏడవ ద్వీపమైన పుష్కరాన్ని వివరించబోతున్నాను, విను.
పుష్కరేణ తు ద్వీపేన వృతః క్షీరోదకో బహిః। శాకద్వీపస్య విస్తారాద్ద్విగుణేన సమన్తతః ।। ౪౯.
పుష్కర ద్వీపాన్ని బయట నుంచి పాల సముద్రం చుట్టుముట్టి ఉంది. అది శాక ద్వీపం కంటే రెండు రెట్లు వెడల్పుగా అన్ని వైపులా విస్తరించి ఉంది.
పుష్కరే పర్వతః శ్రీమాన్ ఏక ఏవ మహాశిలః। చిత్రై ర్మణిమయైః శీలైః శిఖరైస్తు సముచ్ఛ్రితైః ।। ౪౯.
పుష్కర ద్వీపంలో ఒకే ఒక్క గొప్ప పర్వతం ఉంది. అది పెద్ద రాయితో出来యింది, వివిధ రకాల రత్నాలతో అలంకరించబడిన శిఖరాలతో ఎంతో ఎత్తుగా ఉంది.
ద్వీపస్య తస్య పూర్వార్ద్ధే చిత్రసానుః స్థితో మహాన్। పరిమణ్డలసహస్రాణి విస్తీర్ణః పఞ్చవింశతిః ।। ౪౯.
ఆ ద్వీపం తూర్పు భాగంలో 'చిత్రశిఖరం' అనే గొప్ప పర్వతం ఉంది. అది ఇరవై ఐదు వేల యోజనాల పరిధిలో విస్తరించి ఉంది.
ఊర్ద్ద్వఞ్చైవ చతుస్త్రిశత్సహస్రాణి సమాచితః। ద్వీపార్ద్ధస్య పరిస్తోమః పర్వతో మానసోత్తమః ।। ౪౯.
అది పైకి ముప్పై నాలుగు వేల యోజనాల ఎత్తుకు చేరింది. ఆ ద్వీపం అర భాగానికి చుట్టూ ఉన్న పరిమితి 'మానస పర్వతం' అని పిలుస్తారు.
స్థితో వేలాసమీపే తు నవచన్ద్ర ఇవోదితః। యోజనానాం సహస్రాణి ఊర్ద్ధ్వం పఞ్చశదుచ్ఛ్రితః ।। ౪౯.
అది తీరానికి దగ్గరగా నిలిచి, కొత్తగా ఉదయించిన అర్ధచంద్రంలా కనిపిస్తుంది. అది యాభై వేల యోజనాల ఎత్తుకు పైకి ఎదిగింది.
తావదేవ స విస్తీర్ణః సర్వతః పరిమణ్డలః। స ఏవం ద్వీపపశ్చార్ద్ధే మానసః పృథివీధరః ।। ౪౯.
అది ఎంత ఎత్తులో ఉందో అంతే వెడల్పుగా, అన్ని వైపులా వృత్తాకారంగా ఉంది. అలాగే, ఆ ద్వీపం పడమర భాగంలో మానస పర్వతం భూమిని మోయడానికీ నిలుస్తుంది.
ఏక ఏవ మహాసానుః సన్నివేశాద్ద్విధా కృతః। స్వాదూదకేనోదధినా సర్వతః పరివారితః ।। ౪౯.
అక్కడ ఒకే ఒక్క పెద్ద పర్వత శ్రేణి ఉంది, అది ఏర్పాటులో రెండు భాగాలుగా విడిపోయింది. దాని చుట్టూ అన్ని వైపులా తీపి నీటి సముద్రం ఉంది.
పుష్కరద్వీపవిస్తారాద్విస్తీర్ణోఽసౌ సమన్తతః। తస్మిన్ ద్వీపే స్మృతౌ ద్వౌ తు పుణ్యౌ జనపదౌ శుభౌ। అభితో మానసస్యాథ పర్వతస్యానుమణ్డలౌ ।। ౪౯.
పుష్కర ద్వీపం కంటే ఎక్కువగా అన్ని వైపులా విస్తరించి ఉంది. ఆ ద్వీపంలో మానస పర్వతాన్ని చుట్టూ రెండు పవిత్రమైన, శుభ్రమైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.
మహావీతన్తు యద్వర్షం బాహ్యతో మానసస్య తత్। తస్యైవాభ్యన్తరే యత్తు ధాతకీఖణ్డముచ్యతే ।। ౪౯.
మానస పర్వతానికి బయట ఉన్న ప్రాంతాన్ని 'మహావీతంతు' అంటారు. దాని లోపల ఉన్నదాన్ని 'ధాతకీఖండం' అని పిలుస్తారు.
దశవర్షసహస్రాణి తత్ర జేవన్తి మానవాః। ఆరోగ్యసుఖభూయిష్ఠా మానసీం సిద్ధిమాస్థితాః ।। ౪౯.
అక్కడ మనుషులు పది వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు. ఆరోగ్యం, ఆనందం ఎక్కువగా ఉంటుంది, మనస్సు సంపూర్ణతను సాధించి ఉంటారు.
సమమాయుశ్చ రూపఞ్చ తస్మిన్ వర్షద్వయే స్థితమ్। అధమోత్తమౌ న తేష్వాస్తాం తుల్యాస్తే రూపశీలతః ।। ౪౯.
ఆ రెండు ప్రాంతాల్లో అందరికీ ఆయుష్షు, రూపం సమానంగా ఉంటుంది. అక్కడ ఎవరూ తక్కువవారు లేదా ఎక్కువవారు కాదు — అందరూ రూపంలో, స్వభావంలో సమానమే.
న తత్ర వఞ్చకో నేర్ష్యా న స్తేనా న భయం తథా। నిగ్రహో న చ దణ్డోఽస్తి న లోభో న పరిగ్రహః ।। ౪౯.
అక్కడ మోసగాడు, అసూయ, దొంగ, భయం ఎవ్వరూ ఉండరు. దండన, శిక్ష, లోభం, సొమ్ము కూడబెట్టడం కూడా ఉండదు.
సత్యానృతం న తత్రాస్తి ధర్మాధర్మౌ తథైవ చ। వర్ణాశ్రమాణాం వార్త్తా వా పాశుపాల్యం వణిక్క్రియా ।। ౪౯.
అక్కడ నిజం, అబద్ధం, ధర్మం, అధర్మం ఏదీ ఉండదు. వర్ణాశ్రమాల గురించి, పశువుల సంరక్షణ, వ్యాపారం గురించి కూడా ఎవరూ మాట్లాడరు.
త్రయీ విద్యా దణ్డనీతిః శుశ్రూషా శల్యమేవ చ। వర్షద్వయే సర్వమేతత్ పుష్కరస్య న విద్యతే ।। ౪౯.
త్రయీ విద్య, శిక్షా శాస్త్రం, సేవ, శస్త్రచికిత్స — ఇవన్నీ పుష్కర ద్వీపంలోని ఆ రెండు ప్రాంతాల్లో లేవు.
న తత్ర నద్యో వర్షఞ్చ శీతోష్ణం వా న విద్యతే । ఉద్భిజ్జాన్యుదకాన్యత్ర గిరిప్రస్రవణాని చ ।। ౪౯.
అక్కడ నదులు లేవు, వర్షం పడదు, చలిగానీ వేడిగానీ ఉండదు. అక్కడ నీళ్లు పుట్టే చోట్లనుండి, కొండల నుంచి ప్రవహించే చిన్న జలధారల నుంచే వస్తాయి.
ఉత్తరాణాం కురూణాఞ్చ తుల్యకాలో జనః సదా। సర్వత్ర సుసుఖస్తత్ర జరాక్లమవివర్జితః ।। ౪౯.
ఉత్తర కురు ప్రజలకు ఎప్పుడూ కాలం సమానంగా ఉంటుంది. అక్కడ వారు ఎక్కడైనా ఎంతో సుఖంగా జీవిస్తారు; వారిలో ముదిరిన వయస్సు గానీ అలసట గానీ ఉండవు.
ఇత్యేష ధాతకీఖణ్డో మహావీతే తథైవ చ । ఆనుపూర్వ్యాద్విధిః కృత్స్నః పుష్కరస్య ప్రకీర్తితః ।। ౪౯.
ఇలా ఈ ధాతకీ ఖండం మహావీతలో వివరించబడింది. పుష్కర ద్వీపానికి సంబంధించిన క్రమాన్ని పూర్తిగా చెప్పారు.
స్వాదూదకేనోదధినా పుష్కరః పరివారితః। విస్తరాన్మణ్డలాచ్చైవ పుష్కరస్య తథైవ చ ।। ౪౯.
పుష్కర ద్వీపం చుట్టూ తీపి నీరు, సముద్రం మరియు దాని వలయాకార విస్తృతి ఉన్నాయి.
ఏవం ద్వీపాః సముద్రైస్తు సప్త సప్తభిరావృతాః। ద్వీపస్యానన్తరో యస్తు సముద్రస్తు సమన్తతః ।। ౪౯.
ఇలా ఏడుద్వీపాలు ఏడు సముద్రాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి. ప్రతి ద్వీపానికి పక్కన ఉన్న సముద్రం దానిని పూర్తిగా చుట్టి ఉంటుంది.
ఏవం ద్వీపసముద్రాణాం వృద్ధిర్జ్ఞేయా పరస్పరాత్। అపాఞ్చైవ సముద్రేకాత్ సముద్రా ఇతి సంజ్ఞితాః ।। ౪౯.
ఈ విధంగా ద్వీపాలు, సముద్రాలు ఒకదానివల్ల మరొకటి పెరుగుతూ ఉంటాయని తెలుసుకోవాలి. సముద్రానికి అవతల ఉన్న నీటిని కూడా 'సముద్రాలు' అని పిలుస్తారు.