వాయుపురాణమ్

దివిచ్ఛాయాపథో యస్తు అనునక్షత్రమణ్డలమ్ । దృశ్యతే భాస్వరో రాత్రౌ దేవీ త్రిపథగా తు సా ।। ౪౭.

ఆమె కాంతి మార్గం ఆకాశంలో నక్షత్రమండలాన్ని దాటి, రాత్రి వేళ మెరిసిపోతూ కనిపిస్తుంది. అదే త్రిపథగా దేవి.

అన్తరిక్షం దివఞ్చైవ భావయన్తీ భువఙ్గతా। భవోత్తమాఙ్గే పతితా సంరుద్ధా యోగమాయయా ।। ౪౭.

ఆమె భువిలో, ఆకాశంలో సంచరిస్తూ రెండింటినీ వ్యాపించి, శివుని తలపై పడినప్పుడు, ఆయన యోగబలంతో ఆమెను ఆపేశాడు.

తస్యా యే బిన్దవః కేచిత్ క్రుద్ధాయాః పతితాః క్షితౌ। కృతం బిన్దుసరస్తత్ర తతో బిన్దుసరః స్మృతమ్ ।। ౪౭.

ఆమె కోపంతో పడిన కొన్ని జలబిందువులు భూమిపై సరస్సుగా మారాయి. అందుకే దాన్ని బిందుసరసు అంటారు.

తతో నిరుద్ధా దేవీ సా భవేన స్మయతా కిల। చిన్తయామాస మనసా శఙ్కరక్షేపణం ప్రతి ।। ౪౭.

అప్పుడు శివుడు నవ్వుతూ ఆ దేవిని ఆపేసాడు. ఆమె తన మనసులో శంకరుని నుండి ఎలా తప్పించుకోవాలో ఆలోచించసాగింది.

భిత్త్వా విశామి పాతాలం స్రోతసా గృహ్య శఙ్కరమ్। జ్ఞాత్వా తస్యా అభిప్రాయం క్రూరం దేవ్యా చికీర్షితమ్ ।। ౪౭.

'నేను పాతాళాన్ని చీల్చి, నా ప్రవాహంతో శంకరుని తీసుకెళ్తాను' అని ఆమె భావించింది. కానీ ఆమె దురుద్దేశ్యాన్ని తెలుసుకున్న శివుడు తగినట్లు వ్యవహరించాడు.

తిరోభావయితుం బుద్ధిరాసీదఙ్గేషు తాం నదీమ్। తస్యావలేపం తం బుద్ధ్వా నద్యాః క్రుద్ధస్తు శఙ్కరః। నిరుధ్య తు శిరస్యేనాం వేగేన పతితాం భువి ।। ౪౭.

ఆ నదిని తన అవయవాల్లో అంతరించిపోవాలని శివుడు నిర్ణయించాడు. ఆమె గర్వాన్ని గుర్తించిన శివుడు కోపంతో, భూమిపై వేగంగా పడిన ఆమెను తన తలపై ఆపేశాడు.

ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు దృష్ట్వా రాజానమగ్రతః। ధమనీసన్తతం క్షీణం క్షుధాపరిగతేన్ద్రియమ్ ।। ౪౭.

అదే సమయంలో, రాజును తన ముందర చూచి, అతని శరీరంలో నరాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తూ, ఆకలితో ఇంద్రియాలు బలహీనపడినవిగా ఉన్నాడు.

అనేన తోషితశ్చాహం నద్యర్థం పూర్వమేవ హి। బుద్ధ్వాస్య వరదానం తు కోపం నియతవాంస్తు సః ।। ౪౭.

'ఈ నదికోసం ముందే నన్ను సంతృప్తిపరిచాడు. నేను అతనికి వరం ఇచ్చినదాన్ని తెలుసుకుని, నా కోపాన్ని నియంత్రించాను' అని శివుడు అన్నాడు.

బ్రహ్మణో హి వచః శ్రుత్వా ప్రతిజ్ఞాధారణం ప్రతి। తతో విసర్జయామాస సంరుద్ధాం స్వేన తేజసా। నదీం భగీరథస్యార్థే తపసోగ్రేణ తోషితః ।। ౪౭.

బ్రహ్మ మాటలు వినిపించి, ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకోవాలని తెలుసుకుని, భగీరథుని ఘోర తపస్సుతో సంతుష్టుడై, తన తేజంతో ఆపబడిన నదిని విడుదల చేశాడు.

తతో విసృజ్యమానాయాః స్రోతస్తత్సప్తతాఙ్గతమ్। త్రయః ప్రాచీమభిముఖం ప్రతీచీం త్రయః ఏవ తు ।। ౪౭.

ఆమె విడుదలవుతున్నప్పుడు, ఆమె ప్రవాహం ఏడుగా విడిపోయింది. మూడు తూర్పు వైపు, మూడు పడమర వైపు ప్రవహించాయి.

నద్యాః స్రోతస్తు గఙ్గాయాః ప్రత్యపద్యత సప్తధా। నలినీ హ్రాదినీ చైవ పావనీ చైవ ప్రాగ్గతా ।। ౪౭.

గంగ ప్రవాహం ఏడుగా మారింది. నలినీ, హ్రాదినీ, పవనీ తూర్పు వైపు ప్రవహించాయి.

సీతా చక్షుశ్చ సిన్ధుశ్చ ప్రతీచీం దిశమాక్షితాః। సప్తమీ త్వనుగా తాసాం దక్షిణేన భగీరథీ ।। ౪౭.

సీత, చక్షు, సింధు నదులు పడమర వైపు పోయాయి. ఏడవది అయిన భగీరథి దక్షిణ దిశగా వెళ్ళింది.

తస్మాద్భాగీరథీ యా సా ప్రవిష్టా లవణోదధిమ్। సప్తైతా భావయన్తీహ హిమాహ్వం వర్షమేవ తు ।। ౪౭.

అందుకే భగీరథి లవణ సముద్రంలో ప్రవేశించింది. ఈ ఏడూ నదులు హిమాహ్వ అనే ప్రాంతాన్ని పోషించి, వర్షంగా మారాయి.

ప్రసూతాః సప్త నద్యస్తాః శుభా బిన్దుసరోద్భవాః। నానాదేశాన్ భావయన్త్యో మ్లేచ్ఛప్రాయాంశ్చ సర్వశః ।। ౪౭.

ఆ ఏడూ శుభ్రమైన నదులు బిందుసరసు నుండి పుట్టి, వివిధ దేశాలను పోషిస్తూ, ఎక్కువగా విదేశీయులు నివసించే ప్రాంతాలకు చేరుతాయి.

ఉపగచ్ఛన్తి తాః సర్వా యతో వర్షతి వాసనః। సిరిన్ధ్రాన్ కున్తలాంశ్చీనాన్ బర్భరాన్ యవసాన్ ద్రుహాన్ ।। ౪౭.

వర్షం పడే చోట్లకు ఆ నదులన్నీ చేరుతాయి. అవి సిరింద్ర, కుంతల, చీన, బర్బర, యవస, ద్రుహ దేశాలను చేరుకుంటాయి.

రుషాణాంశ్చ కుణిన్దాంశ్చ అఙగలోకవరాశ్చ యే। కృత్వా ద్విధా సిన్ధుమరుం సీతాగాత్పశ్చిమోదధిమ్ ।। ౪౭.

రుషా, కుణింద, అంగ, లోకవర అనే గొప్ప ప్రజలు, సింధు ఎడారిని రెండు భాగాలుగా చేసి, సీతా నది పశ్చిమ సముద్రాన్ని చేరింది.

అథ చీనమరూంశ్చైవ నఙ్గణాన్ సర్వమూలికాన్ । సాధ్రాంస్తు షారాంస్తమ్పాకాన్ పహ్నవాన్ దరదాన్ శకాన్। ఏతాన్ జనపదాన్ చక్షుః స్రావయన్తీ గతోదధిమ్ ।। ౪౭.

తర్వాత, చీనం, మరు, నంగణ, మూలిక, సాధ్ర, షారా, టంపాక, పహ్నవ, దరద, శక అనే ప్రజలను చక్షుః నది ప్రవహిస్తూ సముద్రాన్ని చేరింది.

దరదాంశ్చ సకాంశ్మీరాన్ గాన్ధారాన్ వరపాన్ హ్రదాన్। శివపౌరానిన్ద్రహాసాన్ వదాతీంశ్చ విసర్జయాన్ ।। ౪౭.

దరద, సక, కాశ్మీర్, గాంధార, వరప, హ్రద, శివపుర, ఇంద్రహాస, వదాతి అనే ప్రాంతాలను దాటి, ఆ నది ముందుకు సాగింది.

సైన్ధవాన్ రన్ధ్రకరకాన్ భ్రమరాభీరరోహకాన్ । శునాముఖాంశ్చోర్ద్ధ్వమనూన్ సిద్ధచారణసోవితాన్ ।। ౪౭.

సైంధవ, రంధ్ర, కరక, భ్రమర, అభీర, రోహక, శునాముఖ, ఉత్తర అనువులతో పాటు సిద్ధ, చారణ, సోవి అనే ప్రజలు కూడా ఉన్నారు.

గన్ధర్వాన్ కిన్నరాన్ యక్షాన్ రక్షోవిద్యాధరోరగాన్। కలాపగ్రామకాంశ్చైవ పారదాన్ సీగణాన్ ఖసాన్ ।। ౪౭.

గంధర్వ, కిన్నర, యక్ష, రాక్షస, విద్యాధర, నాగకులాలు, కలాపగ్రామ, పారద, సీగణ, ఖస అనే ప్రజలు కూడా ఉన్నారు.

కిరాతాంశ్చ పులిన్దాంశ్చ కురూన్ సభరతానపి। పఞ్చాలకాశిమాత్స్యాంశ్చ మగధాఙ్గాంస్తథైవ చ ।। ౪౭.

కిరాత, పులింద, కురు, భారత, అలాగే పాంచాల, కాశి, మత్స్య, మగధ, అంగ అనే ప్రజలు కూడా ఉన్నారు.

బ్రహ్మోత్తరాంశ్చ వఙ్గాంశ్చ తామలిప్తాంస్తథైవ చ। ఏతాన్ జనపదానార్యాన్ గఙ్గా భావయతే శుభాన్ ।। ౪౭.

బ్రహ్మోత్తర, వంగ, తామ్రలిప్త అనే ప్రజలను పవిత్ర గంగా నది పోషిస్తుంది.

తతః ప్రతిహతా విన్ధ్యే ప్రవిష్టా దక్షిణోదదిమ్। తతక్ష్వాహ్లాదినీ పుణ్యా ప్రాచీనాభిముఖీ యయౌ ।। ౪౭.

వింధ్య పర్వతం అడ్డుపడగా, ఆ నది దక్షిణ సముద్రంలో ప్రవేశించింది. అలా ఆ పవిత్ర నది ఆనందంగా తూర్పు వైపుకు సాగింది.

ప్లావయన్త్యుపభోగాంశ్చ నిషాదానాం చ జాతయః। ధీవరానృషికాంశ్చైవ తథా నీలముఖానపి ।। ౪౭.

నిషాదుల జాతులను, అలాగే ధీవర, ఋషిక, నీలముఖ అనే ప్రజల భూములను ఆ నది ముంచెత్తింది.

కేరలానుష్ట్రకర్ణాంశ్చ కిరాతానపి చైవ హి। కాలోదరాన్ వివర్ణాంశ్చ కుమారాన్ స్వర్ణభూషితాన్ ।। ౪౭.

కేరళ, ఉష్ట్రకర్ణ, కిరాత, కాలోదర, వివర్ణ, కుమార, బంగారు అలంకారాలు ధరించినవారు కూడా ఉన్నారు.

సా మణ్డలే సముద్రస్య తిరోభూతాఽనుపూర్వతః। తతస్తు పావనీ చైవ ప్రాచీమేవ దిశఙ్గతా ।। ౪౭.

ఆ నది సముద్ర వలయంలో క్రమంగా కనుమరుగై, మళ్లీ పవిత్రంగా తూర్పు దిశగా సాగింది.

అపథాన్ భావయన్తీహ ఇన్ద్రద్యుమ్నసరోఽపి చ। తతా ఖరథాంశ్చైవ ఇన్ద్రశఙ్కుపథానపి ।। ౪౭.

ఇక్కడ అపథ ప్రాంతాన్ని, ఇంద్రద్యుమ్న సరస్సును, తరువాత ఖరథ, ఇంద్రశంకు మార్గాలను ఆ నది పోషించింది.

మధ్యేనోద్యానమస్కారాన్ కుథప్రావరణాన్ యయౌ। ఇన్ద్రద్వీపసముద్రే తు ప్రవిష్టా లవణోదధిమ్ ।। ౪౭.

మధ్యలో ఉద్యానాలు, మస్కార ప్రాంతాన్ని దాటి, కుతప్రావరణాన్ని చేరింది. ఇంద్రద్వీప సముద్రంలో ప్రవేశించి ఉప్పు సముద్రాన్ని చేరింది.

తతశ్చ నలినీ చాగాత్ ప్రాచీమాశాం జవేన తు। తోమరాన్ భావయన్తీహ హంసమార్గాన్ సహూహుకాన్ ।। ౪౭.

ఆ తరువాత నలిని నది వేగంగా తూర్పు వైపు వెళ్లి, తోమర, హంసమార్గ, సహూహుక ప్రాంతాలను పోషించింది.