సహ్యస్య చోత్తరార్ద్ధే తు యత్ర గోదావరీ నదీ। పృథివ్యామిహ కృత్స్నాయాం సప్రదేశో మనోరమః ।। ౪౫.
సహ్యపర్వతానికి ఉత్తరభాగంలో, గోదావరి నది ప్రవహించే చోట, ఈ భూమిపై ఒక అందమైన ప్రాంతం ఉంది.
తత్ర గోవర్ద్ధనో నామ సురరాజేన నిర్మితః। రామప్రియార్థం స్వర్గోఽయం వృక్షా ఓషధయస్తథా ।। ౪౫.
అక్కడ దేవేంద్రుడు రాముని ఆనందార్థం గోవర్ధనాన్ని నిర్మించాడు. అక్కడి వృక్షాలు, ఔషధాలు సహా అది స్వర్గమే.
భరద్వాజేన మునినా తత్ప్రియార్థేఽవతారితాః। అన్తఃపురవనోద్దేశస్తేన జజ్ఞే మనోరమః ।। ౪౫.
భరద్వాజ మహర్షి తన ప్రియమైనవారి కోసం వాటిని దిగమింగాడు. అలా అంతఃపుర ఉద్యానవనం అందంగా ఏర్పడింది.
వాహ్లీకా వాఢధానాశ్చ ఆభీరాః కాలతోయకాః। అపరీతాశ్చ శూద్రాశ్చ పహ్నవాశ్చర్మఖణ్డికాః ।। ౪౫.
వాహ్లీకులు, వాఢధానులు, ఆభీరులు, కాలతోయకులు, అపరీతులు, శూద్రులు, పహ్నవులు, చర్మఖండికలు ఉన్నారు.
గాన్ధారా యవనాశ్చైవ సిన్ధుసౌవీరభద్రకాః। శకా హ్రదాః కులిన్దాశ్చ పరితా హారపూరికాః ।। ౪౫.
గాంధారులు, యవనులు, సింధులు, సౌవీర భద్రకులు, శకులు, హ్రదులు, కులిందులు, పరితులు, హారపూరికులు ఉన్నారు.
రమటా రద్ధకటకాః కేకయా దశమానికాః। క్షత్రియోపనివేశాశ్చ వైశ్యశూద్రకులాని చ ।। ౪౫.
రమటలు, రద్ధకటకులు, కేకయులు, దశమానికులు, క్షత్రియుల నివాసాలు, అలాగే వైశ్య, శూద్ర కుటుంబాలు ఉన్నాయి.
కామ్బోజా దరదాశ్చైవ బర్బరాః ప్రియలౌకికాః। పీనాశ్చైవ తుషారాశ్చ పహ్లవా బాహ్యతోదరాః ।। ౪౫.
కాంబోజులు, దరదులు, బర్బరులు, ప్రియలోకికులు, పీనులు, తుషారులు, పహ్లవులు, బాహ్యతోదరులు ఉన్నారు.
ఆత్రేయాశ్చ భరద్వాజాః ప్రస్థలాశ్చ కసేరుకాః. లమ్పాకా స్తనపాశ్చైవ పీడికా జుహుడైః సహ ।। ౪౫.
ఆత్రేయులు, భరద్వాజులు, ప్రస్థలులు, కసేరుకులు, లంపాకులు, స్తనపులు, పీడికలు, జుహుడులతో కలసి ఉన్నారు.
అపగాశ్చాలిమద్రాశ్చ కిరాతానాఞ్చ జాతయః। తోమరా హంసమార్గాశ్చ కాశ్మీరాస్తఙ్గణాస్తథా ।। ౪౫.
అపగులు, ఆలిమద్రులు, కిరాత జాతులు, తోమరులు, హంసమార్గులు, కాశ్మీరులు, తంగణులు కూడా ఉన్నారు.
చూలికాశ్చాహుకాశ్చైవ పూర్ణదర్వాస్తథైవ చ। ఏతే దేశా హ్యుదీచ్యాశ్చ ప్రాచ్యాన్ దేశాన్నిబోధత ।। ౪౫.
చూలికలు, ఆహుకులు, పూర్ణదర్వులు కూడా ఉన్నారు. ఇవే ఉత్తర ప్రాంతాలు. ఇప్పుడు తూర్పు దేశాలను వినండి.
అన్ధ్రవాకాః సుజరకా అన్తర్గిరిబహిర్గిరాః। తథా ప్రవఙ్గవఙ్గేయా మాలదా మాలవర్తినః ।। ౪౫.
ఆంధ్రవాకులు, సుజరకులు, పర్వతాల లోపల మరియు బయట నివసించే వారు, అలాగే ప్రవంగులు, వంగేయులు, మాలదాలు, మాలవర్తులు ఉన్నారు.
బ్రహ్మోత్తరాః ప్రవిజయా భార్గవా గేయమర్థకాః। ప్రాగ్జ్యోతిషాశ్చ ముణ్డాశ్చ విదేహాస్తామలిప్తకాః। మాలా మగధగోవిన్దాః ప్రాచ్యాం జనపదాః స్మృతాః ।। ౪౫.
బ్రహ్మోత్తరులు, ప్రవిజయులు, భార్గవులు, గేయమర్థకులు, ప్రాగ్జ్యోతిషులు, ముండులు, విదేహులు, తామలిప్తకులు, మాల, మగధ, గోవింద—ఇవే తూర్పు దేశ ప్రజలు.
అథాపరే జనపదా దక్షిణాపథ వాసినః । పాణ్డ్యాశ్చ కేరలాశ్చైవ చౌల్యాః కుల్యాస్తథైవ చ ।। ౪౫.
ఇప్పుడు దక్షిణ ప్రాంతాల్లో నివసించే ఇతర జాతులు: పాండ్యులు, కేరళులు, చౌల్యులు, కుల్యులు కూడా ఉన్నారు.
సేతుకా మూషికాశ్చైవ కుమనా వనవాసికాః। మహారాష్ట్రా మాహిషకాః కలిఙ్గాశ్చైవ సర్వశః ।। ౪౫.
సేతుకులు, మూషికులు, కుమనులు, వనవాసికులు, మహారాష్ట్రలు, మాహిషకులు, అలాగే అన్ని కలింగులు ఉన్నారు.
అభీరాః సహ చైషీకాః ఆటవ్యాశ్చ వరాశ్చ యే। పులిన్ద్రా విన్ధ్యమూలీకా వైదర్బా దణ్డకైః సహ ।। ౪౫.
ఆభీరులు, చైషికులు, అటవికులు, గొప్పవారు, పులింద్రులు, వింధ్యమూలికులు, వైదర్భులు, దండకులతో కలసి ఉన్నారు.
పౌనికా మౌనికాశ్చైవ అస్మకా భోగవర్ద్ధనాః। నైర్మికాః కున్తలా ఆన్ధ్రా ఉద్భిదా నలకాలికాః ।। ౪౫.
పౌనికులు, మౌనికులు, అశ్మకులు, భోగవర్ధనులు, నైర్మికులు, కుంతలులు, ఆంధ్రులు, ఉద్భిదులు, నలకాళికలు ఉన్నారు.
దాక్షిణాత్యాశ్చ వై దేశా అపరాంస్తాన్నిబోధత। శూర్పాకారాః కోలవనాః దుర్గాః కాలీతకైః సహ ।। ౪౫.
ఇప్పుడు దక్షిణ దిశలోని ఇతర ప్రాంతాలు వినండి. అక్కడ కొలవన అరణ్యాలు, అవి ఊదిన గిన్నె ఆకారంలో ఉంటాయి. అలాగే దుర్గాలు, కాళీతకులతో కూడి ఉంటాయి.
పులేయాశ్చ సురాలాశ్చ రూపసాస్తాపసైః సహ। తథా తురసితాశ్చైవ సర్వే చైవ పరక్షరాః ।। ౪౫.
పులేయులు, సురాళ్లు, రూపసులు, తపసులతో పాటు, అలాగే తురసితులు, పరక్షరులు అందరూ అక్కడ ఉన్నారు.
నాసిక్యాద్యోశ్చ యే చాన్యే యే చైవాన్తరనర్మదాః। భానుకచ్ఛాః సమా హేయాః సహసా శాశ్వతైరపి ।। ౪౫.
నాసిక్యులు, ఆద్యులు, అంతర నర్మదా ప్రాంతంలో ఉన్నవారు, భానుకచ్చులు — వీరిని శాశ్వతులు కూడా దూరంగా ఉండాలి.
కచ్ఛీయాశ్చ సురాష్ట్రాశ్చ అనర్త్తాశ్చార్బుదైః సహ। ఇత్యేతే సమ్పరీతాశ్చ శ్రృణుధ్వం విన్ధ్యవాసినః ।। ౪౫.
కచ్చీయులు, సౌరాష్ట్రులు, అనర్తులు, అర్బుదులతో కలిసి — వీరందరూ కూడా ఇందులో చేరుతారు. వింధ్య పర్వతవాసులారా, వినండి.
మాలవాశ్చ కరూషాశ్చ మేకలాశ్చోత్కలైః సహ। ఉత్తమర్ణా దశార్ణాశ్చ భోజాః కిష్కిన్ధకైః సహ ।। ౪౫.
మాలవులు, కరూషులు, మేకలులు, ఉత్కలులతో పాటు, ఉత్తమర్ణులు, దశార్ణులు, భోజులు, కిష్కిందకులతో కలిసి ఉన్నారు.
తోసలాః కోసలాశ్చైవ త్రైపురా వైదికాస్తథా। తుమురాస్తుమ్బురాశ్చైవ షట్సురా నిషధైః సహ ।। ౪౫.
తోసలులు, కోసలులు, త్రిపురవాసులు, వైదికులు, తుమురులు, తుంబురులు, షట్సురులు, నిషధులతో కలిసి ఉన్నారు.
అనుపాస్తుణ్డికేరాశ్చ వీతిహోత్రా హ్యవన్తయః। ఏతే జనపదాః సర్వే విన్ధ్య పృష్ఠనివాసినః ।। ౪౫.
అనుపులు, తుండికేరులు, వీతిహోత్రులు, అవంతులు — వీరందరూ వింధ్య పర్వతాల ఒడిలో నివసించే ప్రజలు.
అతో దేశాన్ ప్రవక్ష్యామి పర్వతాశ్రయిణశ్చ యే। నిగర్హరా హంసమార్గాః క్షుపణాస్తఙ్గణాః ఖసాః ।। ౪౫.
ఇప్పుడు పర్వత ప్రాంతాల ప్రజలను వివరంగా చెబుతాను. నిగర్హరులు, హంసమార్గులు, క్షుపణులు, తంగణులు, ఖసులు అక్కడ నివసిస్తారు.
కుశప్రావరణాశ్చైవ హూణా దర్వాః సహూదకాః। త్రిగర్త్తా మాలవాశ్చైవ కిరాతాస్తామసైః సహ ।। ౪౫.
దర్భ గడ్డి వస్త్రాలు ధరించే వారు, హూణులు, దర్వులు, హూదకులతో పాటు, త్రిగర్తులు, మాలవులు, కిరాతులు, తామసులతో కలిసి ఉన్నారు.
చత్వారి భారతే వర్షే యుగాని కవయో విదుః। కృతం త్రేతా ద్వారపఞ్చ కలిశ్చేతి చతుష్టయమ్। తేషాం నిసర్గం వక్ష్యామి ఉపరిష్టాన్నిబోధత ।। ౪౫.
భారతవర్షంలో నాలుగు యుగాలు ఉన్నాయి అని ఋషులు చెబుతారు — కృతయుగం, త్రేతాయుగం, ద్వాపరయుగం, కలియుగం. వాటి స్వభావాన్ని ఇప్పుడు వివరంగా చెబుతాను, వినండి.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు ఋషయ ఉత్తరం పునరేవ తే। శుశ్రూషవో ముదా యుక్తాః పప్రచ్ఛుర్లోమహర్షణమ్ ।। ౪౬.
ఇలా విన్న తర్వాత, ఋషులు ఆనందంతో, మరలా లోమహర్షణుడిని ప్రశ్నించారు.
యచ్చ కిమ్పురుషం వర్షం హరివర్షం తథైవ చ। ఆచక్ష్వ నో యథాతత్త్వం కీర్త్తితం భారతం త్వయా ।। ౪౬.
భారతవర్షాన్ని వివరించినట్లే, కింపురుషవర్షం, హరివర్షం గురించి కూడా నిజంగా వివరించండి.
పృష్టత్స్విదం యథా విప్రైర్యథా ప్రశ్రం విశేషతః। ఉవాచ మునినిర్దిష్టం పురాణం విహితం యథా ।। ౪౬.
ఋషులు ఇలా ప్రశ్నించగా, పురాణాన్ని పురాతన మునులు చెప్పిన విధంగా వివరించాడు.
శుశ్రూషా యత్ర వో విప్రాస్తచ్ఛృణుధ్వం ముదా యుతాః। పుక్షఖణ్డః కిమ్పురుషే సుమహాన్నన్దనోపమః ।। ౪౬.
వేదపండితులారా, మీరు ఆసక్తిగా వినాలనుకుంటే, ఆనందంగా వినండి. కింపురుషవర్షంలో పుక్ష ప్రాంతం ఉంది, అది నందనవనానికి సమానంగా గొప్పది.