వాయుపురాణమ్

మానసాచ్ఛైలరాజానం రమ్యం త్రిశిఖరం గతా। త్రికూటాచ్ఛైలశిఖరాత్ కలిఙ్గశిఖరం గతా ।। ౪౨.

మానస సరస్సు నుండి, ఆ నది అందమైన మూడు శిఖరాల పర్వతాన్ని చేరింది; ఆ త్రికూట పర్వతం నుండి, కలింగ శిఖరాన్ని చేరింది.

కలిఙ్గశిఖరాద్భ్రష్టా రుచకే నిపపాత సా। రుచకాన్నిషధం ప్రాప్తా తామ్రాభం నిషధాదపి ।। ౪౨.

కలింగ శిఖరంనుండి కింద పడిన ఆ నది, రుచక పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి నిషధ పర్వతాన్ని, నిషధ నుండి తామ్రాభ పర్వతాన్ని చేరింది.

తామ్రాభశిఖరార్ద్భ్రష్టా గతా శ్వేతోదరం గిరిమ్ । తస్మాత్సుమూలం శైలేన్ద్రం వసుధారఞ్చ పర్వతమ్ ।। ౪౨.

తామ్రాభ శిఖరంనుండి కింద పడిన ఆ నది, శ్వేతోదర పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి గొప్ప పర్వతపు అడుగున, ఆపై వసుధార పర్వతాన్ని చేరింది.

హేమకూటం గతా తస్మాద్దేవశ్రృఙ్గే తతో గతా। తస్మాద్గతా మహాశైలం తతశ్చాపి పిశాచకమ్ ।। ౪౨.

అక్కడినుండి హేమకూట పర్వతాన్ని, ఆపై దేవశృంగ పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి మహా శైలాన్ని, ఆ తరువాత పిశాచక పర్వతాన్ని చేరింది.

పిశాచకాచ్ఛైలవరాత్ పఞ్చకూటఙ్గతా పునః। పఞ్చకూటాత్తు కైలాసం దేవావాసం శిలోచ్చయమ్ ।। ౪౨.

పిశాచక పర్వతం నుండి పంచకూట పర్వతాన్ని చేరింది; పంచకూట నుండి దేవతల నివాసమైన, ఎత్తైన శిఖరమైన కైలాసాన్ని చేరింది.

తస్య కుక్షిషు విభ్రాన్తా నైకకన్దరసానుషు। హిమవత్యుత్తమనదీ నిపపాతాచలోత్తమే ।। ౪౨.

ఆ నది ఆ పర్వతపు లోపల, అనేక గుహల్లో సంచరిస్తూ, ఉత్తమమైన హిమవంతు పర్వతంపైకి దిగింది.

సైవం శైలసహస్రాణి దారయన్తీ మహానదీ। స్థలీశతాన్యనేకాని ప్లావయన్త్యాశుగాణినీ ।। ౪౨.

అలా ఆ మహా నది వేల కొద్దీ పర్వతాలను చీల్చుతూ, అనేక మైదానాలను ముంచుతూ, వేగంగా ప్రవహిస్తూ ముందుకు సాగింది.

వనానాఞ్చ సహస్రాణి కన్దరాణాం శతాని చ । స్రావయన్తీ మహాభాగా ప్రయాతా దక్షిణోదధిమ్ ।। ౪౨.

ఆమె వేల కొద్దీ అరణ్యాలను, వందల కొద్దీ గుహలను ముంచుతూ, ఆ మహా భాగ్యవంతమైన నది దక్షిణ సముద్రాన్ని చేరింది.

రమ్యా యోజనవిస్తీర్ణా శైలకుక్షిషు సంవృతా। యాధృతా దేవదేవేన శఙ్కరేణ మహాత్మనా ।। ౪౨.

ఆ నది యోజన పొడవుగా, అందంగా, పర్వతపు లోపల నిండుగా ప్రవహిస్తూ, మహాత్ముడైన శంకరుడు ఆమెను తనలో నిలిపాడు.

పావనీ ద్విజశార్దూల ఘోరాణామపి పాప్మనామ్। శఙ్కరస్యాఙ్కసంస్పర్శాన్మహాదేవస్య ధీమతః। ద్విగుణం పవిత్రసలిలా సర్వలోకే మహానదీ ।। ౪౨.

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! భయంకరమైన పాపాలకూ పవిత్రతను ఇచ్చే ఆ మహా నది, ధీరుడైన మహాదేవుడు శంకరుని శరీరాన్ని తాకినందువల్ల, ప్రపంచంలో ఆమె జలాలు రెట్టింపు పవిత్రతను పొందాయి.

అనుశైలం సమన్తాచ్చ నిర్గతా బహుభిర్ముఖైః। అథోఽన్యేనాభిధానేన ఖ్యాతా నద్యః సహస్రశః ।। ౪౨.

ఆమె పర్వతాలన్నీ చుట్టూ అనేక ముఖాలుగా బయటకు వచ్చి, మరెన్నో పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందింది; వేల కొద్దీ ఉపనదులుగా విరివిగా ప్రవహించింది.

తస్మాద్ధిమవతో గఙ్గా గతా సా తు మహానదీ। ఏవం గఙ్గేతి నామ్నాదిప్రకాశా సిద్ధసేవితా ।। ౪౨.

అందువల్ల హిమవంతుని నుండి గంగా ఆ మహానది బయలుదేరింది. అందుకే ఆమెకు 'గంగా' అనే పేరు ప్రసిద్ధి అయింది. సిద్ధులు పూజించే పవిత్ర నది ఆమె.

ధన్యాస్తే సత్తమా దేశా యత్ర గఙ్గా మహానదీ। రుద్రసాద్ధ్యానిలాదిత్యైర్జుష్టతోయా యశస్వతీ ।। ౪౨.

ఎక్కడ గంగా మహానది ప్రవహిస్తుందో ఆ దేశాలు ఎంతో భాగ్యశాలులు. అక్కడ ఆమె జలాన్ని రుద్రుడు, సిద్ధులు, వాయువు, ఆదిత్యుడు మహిమాన్వితంగా పూజిస్తారు.

మహాపాదం ప్రవక్ష్యామి మేరోరపి హి పశ్చిమమ్। నానారత్నాకారం పుణ్యం పుణ్యకృద్భిర్నిషేవితమ్ ।। ౪౨.

ఇప్పుడు నేను మేరు పర్వతానికి పశ్చిమంగా ఉన్న గొప్ప ప్రాంతాన్ని వివరించబోతున్నాను. అది రకరకాల రత్నాలతో నిండినది, పవిత్రమైనది, ధర్మవంతులు సేవించే స్థలం.

విపులం శైలరాజానం విపులోదరకన్దరమ్ । నితమ్బకుఞ్జ కటకైర్విమలైర్మ్మణ్డితోదరమ్ ।। ౪౨.

ఆ విశాలమైన పర్వతరాజు, విస్తారమైన గుహలతో, లోయలతో, నిర్మలమైన వనాలతో, అందమైన కండలతో అలంకరించబడి ఉంది.

అపి యా త్ర్యమ్బకస్యైషా త్రిదశైః సేవితోదకా। వాయువేగా గతాభోగా లతేవ భ్రామితా పునః ।। ౪౨.

ఈ నదిని త్రయంబకుడు, దేవతలు సేవిస్తారు. వాయువు వేగంతో ఆమె ప్రవహిస్తూ, లతలా తిరుగుతూ మళ్లీ ముందుకు సాగుతుంది.

మేరుకూటతటాద్భ్రష్టా ప్రహతైః స్వాదితోదకా। విస్తీర్య్యమాణసలిలా నిర్మ్మలాంశుకసన్నిభా ।। ౪౨.

మేరు శిఖరం నుండి జారిపడి, ఆమె జలాన్ని కొట్టుకుని, రుచి చూసి, విస్తరించి, ఆమె ప్రవాహం నిర్మలమైన వస్త్రంలా మెరిసిపోతుంది.

తస్య కూటేఽమ్బరనదీ సిద్ధచారణసేవితా । ప్రదక్షిణమథావృత్య పతితా సా తు గామినీ ।। ౪౨.

ఆ శిఖరంపై ఆకాశనది సిద్ధులు, చరణులు సేవిస్తూ, ప్రదక్షిణంగా తిరిగి, ప్రవహిస్తూ దిగింది.

దేవభ్రాజం మహాభ్రాజం సవైభ్రాజం మహావనమ్। ప్లావయన్తీ మహాభాగా నానాపుష్పఫలోదకా ।। ౪౨.

ఆ మహాభాగ్యవంతురాలు, వివిధ పుష్పాలు, ఫలాలు, జలాలతో కూడిన ఆమె ప్రవాహం, దేవభ్రాజ, మహాభ్రాజ, వైభ్రాజ అనే మహావనాలను ముంచెత్తింది.

ప్రదక్షిణం ప్రకుర్వాణా నానావనవిభూషితా। ప్రవిష్టా పశ్విమసరః సితోదం విమలోదకమ్ ।। ౪౨.

వివిధ వనాలతో అలంకరించబడిన ఆమె, ప్రదక్షిణంగా తిరిగి, పశ్చిమ దిశలో ఉన్న శితోద సరస్సులో ప్రవేశించింది. ఆ సరస్సు జలం నిర్మలంగా, తెల్లగా ఉంది.

సా సితోదాద్వినిష్క్రాన్తా సుపక్షం పర్వ్వతం గతా। సుపక్షతస్తు పుణ్యోదాత్తతో దేవర్షిసేవితా ।। ౪౨.

శితోద సరస్సు నుంచి బయలుదేరి, ఆమె సుపక్ష పర్వతాన్ని చేరింది. అక్కడి నుంచి పుణ్యోదానికి, ఆ తరువాత దేవర్షులు సేవించే స్థలానికి ప్రవహించింది.

సుపక్షకూటతటగా తస్మాచ్చ సంశితోదకా। నిపపాత మహాభాగా రమణ్యం శిఖిపర్వ్వతమ్ ।। ౪౨.

సుపక్ష శిఖరానికి దగ్గర ఆమె జలం పవిత్రమై, ఆ మహాభాగ్యవంతురాలు రమణీయమైన శిఖి పర్వతానికి దిగింది.

శిఖేశ్చ పర్వతాత్ కఙ్కం కఙ్కాద్వైదూర్య్యపర్వ్వతమ్। వైదూర్య్యాత్ కపిలం శైలం తస్మాచ్చ గన్ధమాదనమ్ ।। ౪౨.

శిఖి పర్వతం నుంచి కంక పర్వతానికి, అక్కడి నుంచి వైదూర్య పర్వతానికి, వైదూర్య పర్వతం నుంచి కపిల పర్వతానికి, ఆ తరువాత గంధమాదన పర్వతానికి ప్రవహించింది.

తస్మాద్గిరివరాత్ ప్రాప్తా పిఞ్జరం వరపర్వ్వతమ్। పిఞ్జరాత్ సరసం యాతా తస్మాచ్చ కుముదాచలమ్ ।। ౪౨.

ఆ గొప్ప పర్వతం నుంచి ఆమె పింజర అనే శ్రేష్ఠ పర్వతాన్ని చేరింది. పింజర నుంచి సరస్సుకు, అక్కడి నుంచి కుముద పర్వతానికి వెళ్లింది.

మధుమన్తం జనఞ్చైవ ముకుటఞ్చ శిలోచ్చయమ్। ముకుటాచ్ఛైలశిఖరాత్ కృష్ణం యాతా మహాగిరిమ్ ।। ౪౨.

ఆమె మధుమంత, జనన, ముకుట అనే పర్వతశిఖరాలను చేరింది. ముకుట పర్వత శిఖరం నుంచి కృష్ణ అనే మహాగిరికి వెళ్లింది.

కృష్ణాత్ శ్వేతం మహాశైలం మహానగనిషేవితమ్। శ్వేతాత్ సహస్రశిఖరం శైలేన్ద్రం పతితా పునః ।। ౪౨.

కృష్ణ పర్వతం నుంచి శ్వేత అనే మహాశైలాన్ని, అనేక నగరాలు ఉన్నదాన్ని చేరింది. అక్కడి నుంచి మళ్లీ సహస్రశిఖర అనే పర్వతాధిపతికి దిగింది.

అనేకాభిః స్రవన్తీభిరాప్యాయితజలా శివా । ఏవం శైలసహస్రాణి సాదయన్తీ మహానదీ। పారిజాతే మహాశైలే నిపపాతాశుగామినీ ।। ౪౨.

అనేక జలపాతాలు, ఉపనదుల ద్వారా ఆమె జలం నిండిపోయింది. ఆ పవిత్రమైన మహానది, వేల కొద్ది పర్వతాలను దాటి, పారిజాత అనే మహాశైలానికి వేగంగా దిగింది.

అనేకనిర్ఝరనదీ గుహాసానుషు రాజతే। తస్య కుక్షిష్వనేకాసు భ్రాన్తతోయా తరఙ్గిణీ ।। ౪౨.

అనేక జలపాతాలు, నదులు గుహల్లో, పర్వతపు ఒడిదడుల్లో మెరిసిపోతున్నాయి. ఆమె లోతుల్లో అనేక ప్రవాహాలు తిరుగుతూ ప్రవహిస్తున్నాయి.

వ్యాహన్యమానసంవేగా గణ్డశైలైరనేకశః। సంవిద్యమానసలిలా గతా చ ధరణీతలే ।। ౪౨.

అనేక పర్వత శిఖరాలతో ఆమె ప్రవాహం మళ్లీ మళ్లీ ఢీకొనబడుతూ, ఆమె జలం చెల్లాచెదురై, భూమి మీదికి చేరింది.