వాయుపురాణమ్

శీతాన్తాశిఖరాద్భ్రష్టా సుకుఞ్జే వరపర్వతే। నిపపాత మహాభాగా తస్మాదపి సుమఞ్జసమ్ ।। ౪౨.

శీతాంత శిఖరంనుండి, అందమైన వనంలో, ఉత్తమ పర్వతంపై ఆ మహాభాగ నది పడిపోయి, అక్కడి నుంచి సుమంజసానికి చేరింది.

తస్మాన్మాల్యవతం శైలం భావయన్తీ వరాపగా। వైకఙ్కం సమనుప్రాప్తా వైకఙ్కాన్మణిపర్వతమ్। మణిపర్వతాన్మహాశైలం ఋషభం నైకకన్దరమ్ ।। ౪౨.

అక్కడినుంచి, ఆ ఉత్తమ నది మాల్యవత్ పర్వతాన్ని సస్యశ్యామలంగా చేసి, వైకంకానికి, అక్కడినుంచి మణిపర్వతానికి, మణిపర్వతం నుంచి అనేక గుహలతో ఉన్న మహాశైల ఋషభ పర్వతానికి చేరింది.

ఏవం శైలసహస్రాణి దారయన్తీ మహానదీ। పతితాఽథ మహాశైలే జఠరే సిద్ధసేవితే ।। ౪౨.

ఇలా, వేలాది పర్వతాలను చీల్చుకుంటూ, ఆ మహానది సిద్ధులు సందర్శించే మహాశైలపు లోయలో పడిపోయింది.

తస్మాదపి మహాశైలం దేవకూటం తరఙ్గిణీ। తస్య కుక్షిసముద్రాన్తా క్రమేణ పృథివీం గతా ।। ౪౨.

అందువల్ల ఆ మహా పర్వతమైన దేవకూటం నుండి ఆ నది ప్రవహించింది; ఆ నదీ జలాలు ఆ పర్వతపు లోపల నుండి ఒక్కొక్కటిగా భూమికి చేరాయి.

సైవం స్థలీసహస్రాణి శైలరాజశతాని చ। వనాని చ విచిత్రాణి సరాంసి వివిధాని చ ।। ౪౨.

అలా ఆ నది వేల కొద్దీ మైదానాలు, వందల కొద్దీ గొప్ప పర్వతాలు, అద్భుతమైన అరణ్యాలు, రకరకాల సరస్సులు దాటి ప్రవహించింది.

స్రావయన్తీ మహాభాగా విస్ఫారేష్వవలీకదా। నదీ సహస్రానుగతా ప్రవృత్తా చ మహానదీ ।। ౪౨.

ఆ మహా భాగ్యవంతమైన నది, వేల కొద్దీ ఉపనదులతో కలిసి, తన ప్రవాహంలో ఉప్పొంగుతూ, గొప్ప నదిగా మారింది.

భద్రాశ్వం సుమహాద్వీపం ప్లావయన్తీ వరాపగా। ప్రవిష్టా హ్యర్ణవం పూర్వం పూర్వే ద్వీపే మహానదీ ।। ౪౨.

ఆ ఉత్తమమైన నది, విస్తారమైన భద్రాశ్వ ద్వీపాన్ని ముంచుతూ, ముందుగా తూర్పు ద్వీపాన్ని దాటి తూర్పు సముద్రంలో ప్రవేశించింది.

దక్షిణేఽపి ప్రపన్నా యా శైలేన్ద్రే గన్ధమాదనే। చిత్రైః ప్రపాతైర్విధైర్నైకవిస్ఫాలితోదకా ।। ౪౨.

ఆమె దక్షిణ వైపున కూడా, గంధమాదన అనే గొప్ప పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడ ఎన్నో అద్భుతమైన జలపాతాలతో, అనేక చోట్ల నీళ్లు ఉప్పొంగుతూ ప్రవహించింది.

తద్ఘన్ధమాదనవనం నన్దనం దేవనన్దనమ్। ప్లావయన్తీ మహాభాగా ప్రయాతా సా ప్రదక్షిణమ్ ।। ౪౨.

ఆ గంధమాదన అరణ్యం, నందనం, దేవతలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఆ ప్రదేశాన్ని ముంచుతూ, ఆ మహా భాగ్యవంతమైన నది ప్రదక్షిణంగా ప్రయాణించింది.

నామ్నా హ్యలకనన్దేతి సర్వలోకేషు విశ్రుతా। ప్రవిశత్యుత్తరసరో మానసం దేవమానసమ్ ।। ౪౨.

అలకానంద అని అందరికీ ప్రసిద్ధమైన ఆ నది, ఉత్తర దిశలో ఉన్న మానస సరస్సులో, ఆ దేవతలకు ప్రియమైన మానస సరస్సులో ప్రవేశించింది.

మానసాచ్ఛైలరాజానం రమ్యం త్రిశిఖరం గతా। త్రికూటాచ్ఛైలశిఖరాత్ కలిఙ్గశిఖరం గతా ।। ౪౨.

మానస సరస్సు నుండి, ఆ నది అందమైన మూడు శిఖరాల పర్వతాన్ని చేరింది; ఆ త్రికూట పర్వతం నుండి, కలింగ శిఖరాన్ని చేరింది.

కలిఙ్గశిఖరాద్భ్రష్టా రుచకే నిపపాత సా। రుచకాన్నిషధం ప్రాప్తా తామ్రాభం నిషధాదపి ।। ౪౨.

కలింగ శిఖరంనుండి కింద పడిన ఆ నది, రుచక పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి నిషధ పర్వతాన్ని, నిషధ నుండి తామ్రాభ పర్వతాన్ని చేరింది.

తామ్రాభశిఖరార్ద్భ్రష్టా గతా శ్వేతోదరం గిరిమ్ । తస్మాత్సుమూలం శైలేన్ద్రం వసుధారఞ్చ పర్వతమ్ ।। ౪౨.

తామ్రాభ శిఖరంనుండి కింద పడిన ఆ నది, శ్వేతోదర పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి గొప్ప పర్వతపు అడుగున, ఆపై వసుధార పర్వతాన్ని చేరింది.

హేమకూటం గతా తస్మాద్దేవశ్రృఙ్గే తతో గతా। తస్మాద్గతా మహాశైలం తతశ్చాపి పిశాచకమ్ ।। ౪౨.

అక్కడినుండి హేమకూట పర్వతాన్ని, ఆపై దేవశృంగ పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి మహా శైలాన్ని, ఆ తరువాత పిశాచక పర్వతాన్ని చేరింది.

పిశాచకాచ్ఛైలవరాత్ పఞ్చకూటఙ్గతా పునః। పఞ్చకూటాత్తు కైలాసం దేవావాసం శిలోచ్చయమ్ ।। ౪౨.

పిశాచక పర్వతం నుండి పంచకూట పర్వతాన్ని చేరింది; పంచకూట నుండి దేవతల నివాసమైన, ఎత్తైన శిఖరమైన కైలాసాన్ని చేరింది.

తస్య కుక్షిషు విభ్రాన్తా నైకకన్దరసానుషు। హిమవత్యుత్తమనదీ నిపపాతాచలోత్తమే ।। ౪౨.

ఆ నది ఆ పర్వతపు లోపల, అనేక గుహల్లో సంచరిస్తూ, ఉత్తమమైన హిమవంతు పర్వతంపైకి దిగింది.

సైవం శైలసహస్రాణి దారయన్తీ మహానదీ। స్థలీశతాన్యనేకాని ప్లావయన్త్యాశుగాణినీ ।। ౪౨.

అలా ఆ మహా నది వేల కొద్దీ పర్వతాలను చీల్చుతూ, అనేక మైదానాలను ముంచుతూ, వేగంగా ప్రవహిస్తూ ముందుకు సాగింది.

వనానాఞ్చ సహస్రాణి కన్దరాణాం శతాని చ । స్రావయన్తీ మహాభాగా ప్రయాతా దక్షిణోదధిమ్ ।। ౪౨.

ఆమె వేల కొద్దీ అరణ్యాలను, వందల కొద్దీ గుహలను ముంచుతూ, ఆ మహా భాగ్యవంతమైన నది దక్షిణ సముద్రాన్ని చేరింది.

రమ్యా యోజనవిస్తీర్ణా శైలకుక్షిషు సంవృతా। యాధృతా దేవదేవేన శఙ్కరేణ మహాత్మనా ।। ౪౨.

ఆ నది యోజన పొడవుగా, అందంగా, పర్వతపు లోపల నిండుగా ప్రవహిస్తూ, మహాత్ముడైన శంకరుడు ఆమెను తనలో నిలిపాడు.

పావనీ ద్విజశార్దూల ఘోరాణామపి పాప్మనామ్। శఙ్కరస్యాఙ్కసంస్పర్శాన్మహాదేవస్య ధీమతః। ద్విగుణం పవిత్రసలిలా సర్వలోకే మహానదీ ।। ౪౨.

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! భయంకరమైన పాపాలకూ పవిత్రతను ఇచ్చే ఆ మహా నది, ధీరుడైన మహాదేవుడు శంకరుని శరీరాన్ని తాకినందువల్ల, ప్రపంచంలో ఆమె జలాలు రెట్టింపు పవిత్రతను పొందాయి.

అనుశైలం సమన్తాచ్చ నిర్గతా బహుభిర్ముఖైః। అథోఽన్యేనాభిధానేన ఖ్యాతా నద్యః సహస్రశః ।। ౪౨.

ఆమె పర్వతాలన్నీ చుట్టూ అనేక ముఖాలుగా బయటకు వచ్చి, మరెన్నో పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందింది; వేల కొద్దీ ఉపనదులుగా విరివిగా ప్రవహించింది.

తస్మాద్ధిమవతో గఙ్గా గతా సా తు మహానదీ। ఏవం గఙ్గేతి నామ్నాదిప్రకాశా సిద్ధసేవితా ।। ౪౨.

అందువల్ల హిమవంతుని నుండి గంగా ఆ మహానది బయలుదేరింది. అందుకే ఆమెకు 'గంగా' అనే పేరు ప్రసిద్ధి అయింది. సిద్ధులు పూజించే పవిత్ర నది ఆమె.

ధన్యాస్తే సత్తమా దేశా యత్ర గఙ్గా మహానదీ। రుద్రసాద్ధ్యానిలాదిత్యైర్జుష్టతోయా యశస్వతీ ।। ౪౨.

ఎక్కడ గంగా మహానది ప్రవహిస్తుందో ఆ దేశాలు ఎంతో భాగ్యశాలులు. అక్కడ ఆమె జలాన్ని రుద్రుడు, సిద్ధులు, వాయువు, ఆదిత్యుడు మహిమాన్వితంగా పూజిస్తారు.

మహాపాదం ప్రవక్ష్యామి మేరోరపి హి పశ్చిమమ్। నానారత్నాకారం పుణ్యం పుణ్యకృద్భిర్నిషేవితమ్ ।। ౪౨.

ఇప్పుడు నేను మేరు పర్వతానికి పశ్చిమంగా ఉన్న గొప్ప ప్రాంతాన్ని వివరించబోతున్నాను. అది రకరకాల రత్నాలతో నిండినది, పవిత్రమైనది, ధర్మవంతులు సేవించే స్థలం.

విపులం శైలరాజానం విపులోదరకన్దరమ్ । నితమ్బకుఞ్జ కటకైర్విమలైర్మ్మణ్డితోదరమ్ ।। ౪౨.

ఆ విశాలమైన పర్వతరాజు, విస్తారమైన గుహలతో, లోయలతో, నిర్మలమైన వనాలతో, అందమైన కండలతో అలంకరించబడి ఉంది.

అపి యా త్ర్యమ్బకస్యైషా త్రిదశైః సేవితోదకా। వాయువేగా గతాభోగా లతేవ భ్రామితా పునః ।। ౪౨.

ఈ నదిని త్రయంబకుడు, దేవతలు సేవిస్తారు. వాయువు వేగంతో ఆమె ప్రవహిస్తూ, లతలా తిరుగుతూ మళ్లీ ముందుకు సాగుతుంది.

మేరుకూటతటాద్భ్రష్టా ప్రహతైః స్వాదితోదకా। విస్తీర్య్యమాణసలిలా నిర్మ్మలాంశుకసన్నిభా ।। ౪౨.

మేరు శిఖరం నుండి జారిపడి, ఆమె జలాన్ని కొట్టుకుని, రుచి చూసి, విస్తరించి, ఆమె ప్రవాహం నిర్మలమైన వస్త్రంలా మెరిసిపోతుంది.

తస్య కూటేఽమ్బరనదీ సిద్ధచారణసేవితా । ప్రదక్షిణమథావృత్య పతితా సా తు గామినీ ।। ౪౨.

ఆ శిఖరంపై ఆకాశనది సిద్ధులు, చరణులు సేవిస్తూ, ప్రదక్షిణంగా తిరిగి, ప్రవహిస్తూ దిగింది.

దేవభ్రాజం మహాభ్రాజం సవైభ్రాజం మహావనమ్। ప్లావయన్తీ మహాభాగా నానాపుష్పఫలోదకా ।। ౪౨.

ఆ మహాభాగ్యవంతురాలు, వివిధ పుష్పాలు, ఫలాలు, జలాలతో కూడిన ఆమె ప్రవాహం, దేవభ్రాజ, మహాభ్రాజ, వైభ్రాజ అనే మహావనాలను ముంచెత్తింది.