వాయుపురాణమ్

చత్వార్యశీతిః ప్రతతా యోజనానాం సమన్తతః। వేగేన కుర్వతీ మేరుం సా ప్రయాతా ప్రదక్షిణమ్ ।। ౪౨.

నలువైపులా ఎనభై నాలుగు యోజనాల పొడవున విస్తరించి, ఆ నది వేగంగా మేరు పర్వతాన్ని కుడివైపు చుట్టి ప్రవహిస్తుంది.

విభిద్యమానా సలిలైస్తైజసేనానిలేన చ। మేరోరుత్తరకూటేషు పతితాథ చతుర్ష్వపి ।। ౪౨.

నీటి ప్రవాహంతో, అగ్ని స్వరూప గాలితో చీలిపోయి, ఆ నది మేరు పర్వతం ఉత్తర శిఖరాల నాలుగు ప్రదేశాల్లో పడిపోయింది.

మేరుకూటతటాన్తేభ్య ఉత్కృష్టేభ్యో నివర్తితా। వికీర్యమాణ సలిలా చతుర్ద్ధాసంసృతోదకా ।। ౪౨.

మేరు శిఖరాల ఎత్తైన అంచుల నుంచి తిరిగి వచ్చి, ఆ నది నీరు నాలుగు భాగాలుగా విడిపోయి చెల్లిపోయింది.

షష్టియోజనసాహస్రం నిరాలమ్బనమమ్బరమ్। నిపపాత మహాభాగ మేరోస్తస్య చతుర్ద్దిశమ్ ।। ౪౨.

ఆ నది, ఆధారంలేని ఆకాశంలో అరవై వేల యోజనాలు క్రిందకు పడి, మహా మేరు పర్వతం నలుదిశలకు చేరింది.

సా చతుర్ష్వభితశ్చైవ మహాపాదేషు శోభనా। పుణ్యా మన్దరపూర్వేణ పతితా హి మహానదీ ।। ౪౨.

ఆ మహానది, మందర పర్వతానికి తూర్పున ఉన్న నాలుగు అందమైన పాదాలలో, పుణ్యమయంగా, కాంతివంతంగా పడిపోయింది.

పూర్వేణాంశేన దేవానాం సర్వసిద్ధగణాలయమ్। సువర్ణచిత్రకటకం నైకనిర్ఝరకన్దరమ్ ।। ౪౨.

తూర్పు వైపున, ఆ నది దేవతలూ, సిద్ధుల సమూహాల నివాసమైన, బంగారు శిఖరాలతో, అనేక జలపాత గుహలతో అలంకరించబడిన ప్రదేశానికి చేరింది.

ప్లావయన్తీ సశైలేన్ద్రం మన్దరఞ్చారుకన్దరమ్। వప్రప్రతాపశమనైరనేకైః స్ఫాటికోదకైః ।। ౪౨.

ఆ నది, మందర పర్వతాన్ని అందమైన గుహలతో సహా ముంచిపెట్టి, తన అనేక స్ఫటికప్రాయమైన స్వచ్ఛమైన నీటితో కొండ కడలిని చల్లబరుస్తుంది.

తథా చైత్రరథం రమ్యం ప్లావయన్తీ ప్రదక్షిణమ్। ప్రవిష్టా హ్యమ్బరనదీ హ్యరుణోదసరోవరమ్ ।। ౪౨.

అలాగే, ఆ నది రమ్యమైన చైత్రరథాన్ని చుట్టి, ఆకాశనదిగా అరుణోద సరస్సులో ప్రవేశించింది.

అరుణోదాన్నివృత్తాఽథ శీతాన్తే రమ్యనిర్ఝరే। శైలే సిద్ధగణావాసే నిపపాత సుగామినీ ।। ౪౨.

అరుణోద నుండి బయలుదేరి, చల్లని ప్రాంతం చివరలో, అందమైన జలపాతంలో, సిద్ధుల నివాసమైన పర్వతంపై సులభంగా ప్రవహిస్తూ పడిపోయింది.

సీతా నామ మహా పుణ్యా నదీనాం ప్రవరా నదీ। సా నికుఞ్జనిరుద్ధా తు అనేకాభోగగామినీ ।। ౪౨.

సీతా అనే పేరు గల ఆ మహాపుణ్య నదీ, నదులలో అగ్రగణ్యురాలై, నికుంజాలతో ఆపబడుతూ, అనేక మార్గాల్లో ప్రవహిస్తుంది.

శీతాన్తాశిఖరాద్భ్రష్టా సుకుఞ్జే వరపర్వతే। నిపపాత మహాభాగా తస్మాదపి సుమఞ్జసమ్ ।। ౪౨.

శీతాంత శిఖరంనుండి, అందమైన వనంలో, ఉత్తమ పర్వతంపై ఆ మహాభాగ నది పడిపోయి, అక్కడి నుంచి సుమంజసానికి చేరింది.

తస్మాన్మాల్యవతం శైలం భావయన్తీ వరాపగా। వైకఙ్కం సమనుప్రాప్తా వైకఙ్కాన్మణిపర్వతమ్। మణిపర్వతాన్మహాశైలం ఋషభం నైకకన్దరమ్ ।। ౪౨.

అక్కడినుంచి, ఆ ఉత్తమ నది మాల్యవత్ పర్వతాన్ని సస్యశ్యామలంగా చేసి, వైకంకానికి, అక్కడినుంచి మణిపర్వతానికి, మణిపర్వతం నుంచి అనేక గుహలతో ఉన్న మహాశైల ఋషభ పర్వతానికి చేరింది.

ఏవం శైలసహస్రాణి దారయన్తీ మహానదీ। పతితాఽథ మహాశైలే జఠరే సిద్ధసేవితే ।। ౪౨.

ఇలా, వేలాది పర్వతాలను చీల్చుకుంటూ, ఆ మహానది సిద్ధులు సందర్శించే మహాశైలపు లోయలో పడిపోయింది.

తస్మాదపి మహాశైలం దేవకూటం తరఙ్గిణీ। తస్య కుక్షిసముద్రాన్తా క్రమేణ పృథివీం గతా ।। ౪౨.

అందువల్ల ఆ మహా పర్వతమైన దేవకూటం నుండి ఆ నది ప్రవహించింది; ఆ నదీ జలాలు ఆ పర్వతపు లోపల నుండి ఒక్కొక్కటిగా భూమికి చేరాయి.

సైవం స్థలీసహస్రాణి శైలరాజశతాని చ। వనాని చ విచిత్రాణి సరాంసి వివిధాని చ ।। ౪౨.

అలా ఆ నది వేల కొద్దీ మైదానాలు, వందల కొద్దీ గొప్ప పర్వతాలు, అద్భుతమైన అరణ్యాలు, రకరకాల సరస్సులు దాటి ప్రవహించింది.

స్రావయన్తీ మహాభాగా విస్ఫారేష్వవలీకదా। నదీ సహస్రానుగతా ప్రవృత్తా చ మహానదీ ।। ౪౨.

ఆ మహా భాగ్యవంతమైన నది, వేల కొద్దీ ఉపనదులతో కలిసి, తన ప్రవాహంలో ఉప్పొంగుతూ, గొప్ప నదిగా మారింది.

భద్రాశ్వం సుమహాద్వీపం ప్లావయన్తీ వరాపగా। ప్రవిష్టా హ్యర్ణవం పూర్వం పూర్వే ద్వీపే మహానదీ ।। ౪౨.

ఆ ఉత్తమమైన నది, విస్తారమైన భద్రాశ్వ ద్వీపాన్ని ముంచుతూ, ముందుగా తూర్పు ద్వీపాన్ని దాటి తూర్పు సముద్రంలో ప్రవేశించింది.

దక్షిణేఽపి ప్రపన్నా యా శైలేన్ద్రే గన్ధమాదనే। చిత్రైః ప్రపాతైర్విధైర్నైకవిస్ఫాలితోదకా ।। ౪౨.

ఆమె దక్షిణ వైపున కూడా, గంధమాదన అనే గొప్ప పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడ ఎన్నో అద్భుతమైన జలపాతాలతో, అనేక చోట్ల నీళ్లు ఉప్పొంగుతూ ప్రవహించింది.

తద్ఘన్ధమాదనవనం నన్దనం దేవనన్దనమ్। ప్లావయన్తీ మహాభాగా ప్రయాతా సా ప్రదక్షిణమ్ ।। ౪౨.

ఆ గంధమాదన అరణ్యం, నందనం, దేవతలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఆ ప్రదేశాన్ని ముంచుతూ, ఆ మహా భాగ్యవంతమైన నది ప్రదక్షిణంగా ప్రయాణించింది.

నామ్నా హ్యలకనన్దేతి సర్వలోకేషు విశ్రుతా। ప్రవిశత్యుత్తరసరో మానసం దేవమానసమ్ ।। ౪౨.

అలకానంద అని అందరికీ ప్రసిద్ధమైన ఆ నది, ఉత్తర దిశలో ఉన్న మానస సరస్సులో, ఆ దేవతలకు ప్రియమైన మానస సరస్సులో ప్రవేశించింది.

మానసాచ్ఛైలరాజానం రమ్యం త్రిశిఖరం గతా। త్రికూటాచ్ఛైలశిఖరాత్ కలిఙ్గశిఖరం గతా ।। ౪౨.

మానస సరస్సు నుండి, ఆ నది అందమైన మూడు శిఖరాల పర్వతాన్ని చేరింది; ఆ త్రికూట పర్వతం నుండి, కలింగ శిఖరాన్ని చేరింది.

కలిఙ్గశిఖరాద్భ్రష్టా రుచకే నిపపాత సా। రుచకాన్నిషధం ప్రాప్తా తామ్రాభం నిషధాదపి ।। ౪౨.

కలింగ శిఖరంనుండి కింద పడిన ఆ నది, రుచక పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి నిషధ పర్వతాన్ని, నిషధ నుండి తామ్రాభ పర్వతాన్ని చేరింది.

తామ్రాభశిఖరార్ద్భ్రష్టా గతా శ్వేతోదరం గిరిమ్ । తస్మాత్సుమూలం శైలేన్ద్రం వసుధారఞ్చ పర్వతమ్ ।। ౪౨.

తామ్రాభ శిఖరంనుండి కింద పడిన ఆ నది, శ్వేతోదర పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి గొప్ప పర్వతపు అడుగున, ఆపై వసుధార పర్వతాన్ని చేరింది.

హేమకూటం గతా తస్మాద్దేవశ్రృఙ్గే తతో గతా। తస్మాద్గతా మహాశైలం తతశ్చాపి పిశాచకమ్ ।। ౪౨.

అక్కడినుండి హేమకూట పర్వతాన్ని, ఆపై దేవశృంగ పర్వతాన్ని చేరింది; అక్కడినుండి మహా శైలాన్ని, ఆ తరువాత పిశాచక పర్వతాన్ని చేరింది.

పిశాచకాచ్ఛైలవరాత్ పఞ్చకూటఙ్గతా పునః। పఞ్చకూటాత్తు కైలాసం దేవావాసం శిలోచ్చయమ్ ।। ౪౨.

పిశాచక పర్వతం నుండి పంచకూట పర్వతాన్ని చేరింది; పంచకూట నుండి దేవతల నివాసమైన, ఎత్తైన శిఖరమైన కైలాసాన్ని చేరింది.

తస్య కుక్షిషు విభ్రాన్తా నైకకన్దరసానుషు। హిమవత్యుత్తమనదీ నిపపాతాచలోత్తమే ।। ౪౨.

ఆ నది ఆ పర్వతపు లోపల, అనేక గుహల్లో సంచరిస్తూ, ఉత్తమమైన హిమవంతు పర్వతంపైకి దిగింది.

సైవం శైలసహస్రాణి దారయన్తీ మహానదీ। స్థలీశతాన్యనేకాని ప్లావయన్త్యాశుగాణినీ ।। ౪౨.

అలా ఆ మహా నది వేల కొద్దీ పర్వతాలను చీల్చుతూ, అనేక మైదానాలను ముంచుతూ, వేగంగా ప్రవహిస్తూ ముందుకు సాగింది.

వనానాఞ్చ సహస్రాణి కన్దరాణాం శతాని చ । స్రావయన్తీ మహాభాగా ప్రయాతా దక్షిణోదధిమ్ ।। ౪౨.

ఆమె వేల కొద్దీ అరణ్యాలను, వందల కొద్దీ గుహలను ముంచుతూ, ఆ మహా భాగ్యవంతమైన నది దక్షిణ సముద్రాన్ని చేరింది.

రమ్యా యోజనవిస్తీర్ణా శైలకుక్షిషు సంవృతా। యాధృతా దేవదేవేన శఙ్కరేణ మహాత్మనా ।। ౪౨.

ఆ నది యోజన పొడవుగా, అందంగా, పర్వతపు లోపల నిండుగా ప్రవహిస్తూ, మహాత్ముడైన శంకరుడు ఆమెను తనలో నిలిపాడు.