తత్రైవోమావనం నామ సర్వలోకేషు విశ్రుతమ్। అర్ధనారీనరం రుపం ధృతవాన్ యత్ర శంకరః ।। ౪౧.
అక్కడే ఉమావనం అని ప్రసిద్ధి చెందిన అడవి ఉంది. అక్కడే శంకరుడు అర్ధనారీశ్వర రూపాన్ని ధరించాడు.
తథా శరవణం నామ యత్ర జాతః షడాననః । యత్ర చైవ కృతోత్సాహః క్రౌఞ్చశైలవనం ప్రతి ।। ౪౧.
అలాగే, అక్కడే శరవణం అనే ప్రదేశం ఉంది. అక్కడే షడాననుడు జన్మించాడు. అక్కడే అతడు క్రౌంచ పర్వత అడవికి ఉత్సాహంగా బయలుదేరాడు.
ధ్వజాపతాకినఞ్చైవ కిఙ్కిణీజాలమాలినమ్। యత్ర సింహరథం యుక్తం కార్తికేయస్య ధీమతః ।। ౪౧.
అక్కడ ధైర్యవంతుడైన కార్తికేయుని సింహరథం పతాకలు, జెండాలు, మిణుగురు గంటల అలంకారాలతో అలరారుతోంది.
చిత్రపుష్పనికుఞ్జస్య క్రౌఞ్చస్య చ గిరేస్తటే। దేవారిస్కన్దనః స్కన్దో యత్ర శక్తిం విముక్తవాన్ ।। ౪౧.
వివిధ రకాల పుష్పాలతో నిండిన తోటలో, క్రౌంచపర్వతపు ఒడ్డున, దేవతలకు శత్రువైన స్కందుడు తన శక్తిని విడిచాడు.
యత్రాభిషిక్తశ్చ గుహః సేన్ద్రోపేన్ద్రైః సురోత్తమైః। సేనాపత్యే చ దైత్యారిర్ద్వాదశార్కప్రతాపవాన్ ।। ౪౧.
అక్కడ గుహుడు, ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు మరియు ఇతర ఉత్తమ దేవతలతో కలిసి, దైత్యులను సంహరించేవాడిగా, పన్నెండు సూర్యుల వలె ప్రకాశిస్తూ, సేనాధిపతిగా అభిషేకించబడ్డాడు.
భూతసఙ్ఘావకీర్ణాని ఏతాన్యన్యాని చ ద్విజాః। తత్ర తత్ర కుమారస్య స్థానాన్యాయతనాని చ ।। ౪౧.
బ్రాహ్మణులారా, అక్కడ అక్కడ కుమారస్వామి స్థలాలు, ఆలయాలు, భూతగణాలతో నిండిపోయి ఉన్నాయి.
తథా పాణ్డుశిలా నామ హ్యాక్రీడా క్రౌఞ్చఘాతినః। నానాభూతగణాకీర్ణే పృష్ఠే హిమవతః శుభే ।। ౪౧.
అలాగే, హిమవంతు పర్వతపు శుభ్రమైన వెనుక భాగంలో, క్రౌంచుని సంహరించినవాడి ఆటస్థలం అయిన పాండు శిలా ఉంది, అక్కడ色色 భూతగణాలు చేరి ఉంటాయి.
తస్య పూర్వే తటే రమ్యే సిద్ధావాసముదాహృతమ్। కలాపగ్రామమిత్యేవం నామ్నా ఖ్యాతం మనీషిభిః ।। ౪౧.
దాని అందమైన తూర్పు వైపున, సిద్ధులు నివసించే స్థలం ఉంది. అది కలాప గ్రామం అని జ్ఞానులు పిలుస్తారు.
మృకణ్డస్య వసిష్ఠస్య భరతస్య నలస్య చ। విశ్వామిత్రస్య విప్రర్షేస్తథైవోద్దాలకస్య చ ।। ౪౧.
అక్కడ మృకండుడు, వసిష్ఠుడు, భరతుడు, నలుడు, మహర్షి విశ్వామిత్రుడు, అలాగే ఉద్దాలకుని ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి.
అన్యేషాఞ్చోగ్రతపసామృషీణాం భావితాత్మనామ్। హిమవత్యాశ్రమాణాఞ్చ సహస్రాణి శతాని చ ।। ౪౧.
ఇంకా, తీవ్రమైన తపస్సు చేసిన, పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన ఇతర ఋషుల ఆశ్రమాలు, హిమవంతు పర్వతంలో వందలాది, వేలాది ఉన్నాయి.
నైకసిధ్దగణావాసం స్థానాయతనమణ్డితమ్। యక్షగన్ధర్వచరితం నానామ్లేచ్ఛగణైర్యుతమ్ ।। ౪౧.
అక్కడ అనేక సిద్ధులు నివసిస్తున్నారు, పుణ్యస్థలాలు, ఆలయాలు అలంకరించబడి ఉన్నాయి, యక్షులు, గంధర్వులు సంచరిస్తారు, వివిధ విదేశీయులు కూడా అక్కడ ఉంటారు.
నానారత్నాకరాపూర్ణం నానాసత్త్వనిషేవితమ్। నానానదీసహస్రాణాం సమ్భవం వరపర్వతమ్ ।। ౪౧.
ఆ గొప్ప పర్వతం అనేక రకాల రత్నాలతో నిండిపోయి ఉంది, వివిధ జీవులు సేవిస్తున్నారు, వేలాది నదుల జననస్థానంగా ఉంది.
పశ్చిమస్యాచలేన్ద్రస్య నిషధస్య యథార్థవత్। కీర్త్త్యమానమశేషేణ విశేషం శ్రృణుత ద్విజాః ।। ౪౧.
బ్రాహ్మణులారా, ఇప్పుడు పశ్చిమ దిక్కున ఉన్న నిషధ పర్వత ప్రభావాన్ని, వివరంగా వినండి.
విస్తీర్ణే మధ్యమే కూటే హేమధా తువిబూషితే। దీప్తమాయతనం విష్ణోః సిద్ధర్షిగణసేవితమ్। యక్షాప్సరఃసమాకీర్ణం గన్ధర్వగణసేవితమ్ ।। ౪౧.
విస్తృతమైన మధ్య శిఖరంపై, బంగారంతో మెరిసిపోతున్న చోట, విష్ణువు యొక్క ప్రకాశవంతమైన నివాసం ఉంది. అక్కడ సిద్ధులు, యక్షులు, అప్సరసలు, గంధర్వులు సేవిస్తున్నారు.
తత్ర సాక్షాన్మహాదేవః పీతామ్బరధరో హరిః। వరదః సేవ్యతే సిర్ద్ధైర్లోకకర్త్తా సనాతనః ।। ౪౧.
అక్కడ మహాదేవుడు అయిన హరి, పసుపు వస్త్రాలు ధరించి, లోకాలను సృష్టించే శాశ్వతుడు, వరదాతగా సిద్ధులచే పూజించబడుతున్నాడు.
తస్యైవాబ్యన్తరే కూటే నానాధాతువిభూషితే। తటే నిషధకూటస్య శ్లక్ష్ణచారుశిలాతలే ।। ౪౧.
అదే శిఖరంలో, వివిధ లోహాలతో అలంకరించబడిన నిషధ శిఖరపు మృదువైన, అందమైన శిలాతలంపై ఒక మంటపం ఉంది.
రుక్మకాఞ్చననిర్యూహం తప్తకాఞ్చనతోరణమ్। అనేకవలభీకూటప్రలోలీశతసఙ్కటమ్ ।। ౪౧.
అక్కడ బంగారు ప్రాకారాలు, కరిగిన బంగారు తలుపులు, అనేక వరుసల బాల్కనీలు కలిగి, గజబిజగా ఉన్నాయి.
హర్మ్యప్రాసాదమతులం తప్తకాఞ్చనభూషితమ్। హర్మ్యప్రాసాదబద్ధఞ్చ ముదితఞ్చాతివిస్తరమ్ ।। ౪౧.
అక్కడ తులనలేని రాజప్రాసాదం ఉంది, అది కరిగిన బంగారంతో అలంకరించబడి, రాజభవనాలతో నిర్మించబడినది, ఆనందంగా, విస్తారంగా ఉంది.
ఉద్యానమాలాకలితం త్రింశద్యోజనమాయతమ్। దుఃప్రసహ్యమమిత్రైస్తత్ పూర్ణమాశీవిషోపమైః। ఉలఙ్ఘీనాం ప్రముదితం రక్షసాం రాక్షసం పురమ్ ।। ౪౧.
ఆ ప్రదేశం ఉద్యానవనాల హారాలతో చుట్టుముట్టబడి, ముప్పై యోజనాల పొడవున విస్తరించి ఉంది. అక్కడ విషసర్పాలతో నిండి, శత్రువులకు దుర్భేద్యంగా, ఉల్లాసంగా రాక్షసులు నివసించే నగరం ఉంది.
తస్యైవ దక్షిణే పార్శ్వే నైకదైత్యగణాలయే। గుహాప్రవేశం నగరం శైలకుక్షౌ దురాసదమ్ ।। ౪౧.
దాని దక్షిణ భాగంలో, అనేక దైత్య గణాల నివాసంగా, పర్వతపు లోపల గుహ ప్రవేశం కలిగిన, చేరుకోలేని నగరం ఉంది.
తథైవ పశ్చిమే కూటే పారిజాతశిలోచ్చయే। దేవదానవభాగానాం సమృద్ధాని పురాణి తు ।। ౪౧.
అలాగే, పశ్చిమ దిక్కున ఉన్న పర్వతశిఖరంలో, పారిజాత శిలలతో ఉన్న ఎత్తైన ప్రాంతంలో, దేవతలు మరియు దానవులకు చెందిన పురాతన నగరాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి.
తత్ర సోమశిలా నామ గిరేస్తస్య మహాతటే। సోమో యత్రావతరతి సదా పర్వసు పర్వసు ।। ౪౧.
అక్కడ ఆ గొప్ప పర్వతపు ఒడ్డున సోమశిల అనే శిల ఉంది. ప్రతి పర్వదినాన అక్కడ సోముడు ఎప్పుడూ అవతరిస్తూ ఉంటాడు.
ఉపాసతేఽత్ర శ్రీమన్తం తారా పతిమనిన్దితమ్। ఋషికిన్నరగన్ధర్వాః సాక్షాద్దేవం తమోనుదమ్ ।। ౪౧.
అక్కడ ఋషులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు అందరూ తారాదేవి భర్త అయిన మహిమాన్వితుడైన, నిందలేని, అంధకారాన్ని తొలగించే దేవుణ్ణి ప్రత్యక్షంగా ఆరాధిస్తారు.
తత్రైవ చోత్తరే కూటే బ్రహ్మపార్శ్వమితి స్మృతమ్। స్థానం తత్ర సురేశస్య బ్రహ్మణః ప్రథితం దివి ।। ౪౧.
అదే విధంగా, ఉత్తర శిఖరంలో బ్రహ్మపార్శ్వం అని ప్రసిద్ధి చెందిన స్థలం ఉంది. అక్కడ స్వర్గంలో పేరుగాంచిన బ్రహ్మదేవుని స్థానం ఉంది.
ఇజ్యాపూజానమస్కారైస్తత్ర సిద్ధాః స్వయమ్భువమ్। ఉపాసతే మహాత్మానం యక్షగన్ధర్వదానవాః ।। ౪౧.
అక్కడ యక్షులు, గంధర్వులు, దానవులు వంటి సిద్ధులు మహాత్ముడైన స్వయంభువుని పూజలు, నమస్కారాలు, యజ్ఞాలతో ఆరాధిస్తారు.
తథైవాయతనం వహ్నేః సర్వలోకేషు విశ్రుతమ్। తత్ర విగ్రహవాన్ వాహ్నిః సేవ్యతే సిద్ధచారణైః ।। ౪౧.
అలాగే, అన్ని లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన అగ్నిదేవుని ఆలయం అక్కడ ఉంది. అక్కడ రూపంతో ఉన్న అగ్ని సిద్ధచారణుల సేవను పొందుతున్నాడు.
తథైవ చోత్తరే రమ్యే త్రిశ్రృఙ్గే వరపర్వతే। ఋషిసిద్ధానుచరితే నానాభూతగణాలయే। పురం తత్ త్రిషు లోకేషు హేమచిత్రన్తు విశ్రుతమ్ ।। ౪౧.
అదే విధంగా, ఉత్తర దిశలోని అందమైన మూడు శిఖరాలున్న గొప్ప పర్వతంలో, ఋషులు, సిద్ధులు సంచరించే, అనేక భూతగణాలు నివసించే ప్రదేశంలో, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన బంగారు అలంకారాలతో కూడిన నగరం ఉంది.
త్రయాణాం దేవముఖ్యానాం త్రీణ్యేవాయతనాని చ। నారాయణస్యాయతనం పూర్వకూటే ద్విజోత్తమాః । మధ్యమే బ్రహ్మణః స్థానం శఙ్కరస్య తు పశ్చిమే ।। ౪౧.
మూడు ప్రధాన దేవతలకు మూడు ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఉత్తమ ద్విజులారా! నారాయణుని ఆలయం తూర్పు శిఖరంలో, మధ్యలో బ్రహ్మదేవుని స్థానం, పశ్చిమంలో శంకరుని స్థానం ఉంది.
దైత్యదానవగన్ధర్వైర్యక్షరాక్షసపన్నగైః। ఇజానా అభిపూజ్యన్తే దేవదేవా మహాబలాః ।। ౪౧.
దానవులు, దైత్యులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పాములు అందరూ మహాబలశాలులు అయిన దేవదేవులను యజ్ఞాలు చేసి భక్తితో పూజిస్తారు.
తథా పురాణి రమ్యాణి దేశే చైవ వ్కచిత్ వ్కచిత్। యక్షగన్ధర్వనాగానాం త్రిశ్రృఙ్గే వరపర్వతే ।। ౪౧.
అలాగే, మూడు శిఖరాలున్న ఆ గొప్ప పర్వతంలో యక్షులు, గంధర్వులు, నాగులకు చెందిన అందమైన పురాతన నగరాలు వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి.