క్షుద్రసత్త్వైరనాధృష్యం సర్వతో హంసపాణ్డురమ్। దుష్పారం సర్వసత్వానాం దుర్గమం లోమహర్షణమ్ ।। ౩౮.
అది చిన్నజీవులకు అందని, అన్ని వైపులా హంసవర్ణంగా తెల్లగా, అన్ని ప్రాణులకు దాటి పోవడం కష్టమైన, భయంకరంగా కనిపించే ప్రాంతం.
ఇత్యేతా హ్యన్తరద్రోణ్యో దక్షిణే పరికీర్తితాః। యథానుపూర్వమఖిలాః సిద్ధసఙ్ఘనిషేవితాః ।। ౩౮.
ఇలా దక్షిణ దిశలోని అంతర్గత లోయలు అన్నీ క్రమంగా వివరించబడ్డాయి; ఇవన్నీ సిద్ధుల సమూహాలు సందర్శించే ప్రాంతాలు.
పశ్విమాయాం దిశితథా యేఽన్తరద్రోణివిస్తరాః। తాన్ వర్ణ్యమానాంస్తత్వేన శ్రృణుతేమాన్ ద్విజోత్తమాః ।। ౩౮.
ఇప్పుడు పశ్చిమ దిశలోని అంతర్గత లోయలు, వాటి విస్తారాన్ని నేను నిజంగా వివరించబోతున్నాను; మీరు శ్రద్ధగా వినండి, ఉత్తమ ద్విజులారా.
అన్తరాలే గిరౌ తస్మిన్ సువక్షః శిఖిశైలయోః। సమన్తాద్యోజనశతమేకభూమం శిలాతలమ్ ।। ౩౮.
ఆ పర్వతాల మధ్యలో, సువక్ష మరియు శిఖిశైలాల మధ్య, అన్ని వైపులా వంద యోజనాల విస్తీర్ణంలో ఒకే ఒక్క రాతిబండ ప్రాంతం ఉంది.
నిత్యతప్తం మహాఘోరం దుఃస్పర్శం రోమహర్షణమ్। అగమ్యం సర్వసత్త్వానామీశ్వరాణాం సుదారుణమ్ ।। ౩౮.
అది ఎప్పుడూ వేడిగా, అత్యంత భయంకరంగా, తాకడానికి బాధాకరంగా, చూసేవారికి గుండె గుబుర్పడేలా, దేవతలకే భయంకరంగా ఉండే ప్రాంతం.
మధ్యే తస్యాం శిలాస్థల్యాం త్రింశద్యోజనమణ్డలమ్। జ్వాలాసహస్రకలిలం వహ్నిస్థానం సుదారుణమ్ ।। ౩౮.
ఆ రాతిబండ మధ్యలో ముప్పై యోజనాల వ్యాసంలో, వేలాది అగ్ని జ్వాలలతో నిండిన, అత్యంత భయంకరమైన అగ్ని స్థలం ఉంది.
అనిన్ధనస్తత్ర సదా జ్వాలామాలీ విభావసుః। జ్వలత్యేష సదా దేవః శశ్వత్తత్ర హుతాశనః ।। ౩౮.
అక్కడ అగ్ని దేవుడు ఎప్పుడూ ఇంధనం లేకుండానే జ్వాలలతో చుట్టుముట్టి, శాశ్వతంగా అక్కడ దహించుకుంటూ ఉంటాడు.
అధిదేవకృతే యోఽసావగ్నేర్భాగో విధీయతే। స తత్ర జ్వలతే నిత్యం లోకసంవర్త్తకోఽనలః ।। ౩౮.
దేవతల కోసం నిర్ణయించబడిన అగ్నియొక్క ఆ భాగం అక్కడ ఎప్పుడూ మండుతూ, లోకాల వినాశానికి కారణమయ్యే అగ్నిగా ఉంటుంది.
అన్తరే శైలవరయోర్దేవా వాపి తయోః శుభాః । మాతులుఙ్గస్థలీ తత్ర హ్యాయామాద్దశయోజనా ।। ౩౮.
ఆ రెండు ఉత్తమ పర్వతాల మధ్యలో, లేదా దేవతల మధ్య, మాతులింగాల ప్రాంతం ఉంది; అది పది యోజనాల పొడవు కలిగి ఉంటుంది.
మధువ్యఞ్జనసంస్థానైః సురసైః కనకప్రభైః। ఫలైః పరిణతైః సర్వా శోభితా సా మహాస్థలీ ।। ౩౮.
ఆ మహా ప్రాంతం అంతా తేనెల వాసన, రుచితో, బంగారు వర్ణంతో మెరిసే, పండిన రుచికరమైన ఫలాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.
తత్రాశ్రమం మహా పుణ్యం సిద్ధసఙ్ఘనిషేవితమ్। బృహస్పతేః ప్రముదితం సర్వకామగుణైర్యుతమ్ ।। ౩౮.
అక్కడ ఒక పవిత్రమైన ఆశ్రమం ఉంది. అక్కడ సిద్ధులు సమూహాలుగా వచ్చి నివసిస్తారు. అది బృహస్పతి నివాసంలా ఆనందంగా, అన్ని కోరుకున్న గుణాలతో నిండినదిగా ఉంది.
తథైవ శైలవరయోః కుముదాఞ్జనయోరపి। అన్తరే కేసరద్రోణీ హ్యనేకాయామ యోజనా ।। ౩౮.
అలాగే, కుముదా, అంజన అనే రెండు గొప్ప పర్వతాల మధ్యలో, అనేక యోజనాల పొడవుతో కేసరద్రోణి అనే లోయ ఉంది.
ద్విబాహుపరిణాహైస్తైస్త్రిహస్తాయతవిస్తృతైః। చన్ద్రాంశువర్ణైర్వ్యాకోశైర్మత్తషట్పదనాదితైః ।। ౩౮.
అక్కడ ఉన్న చెట్లు రెండు చేతుల వెడల్పుతో, మూడు హస్తాల ఎత్తు, వెడల్పుతో ఉన్నాయి. వాటి కొమ్మలు చంద్రకాంతిలా మెరిసిపోతూ, మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల గానంతో మారుమోగిపోతున్నాయి.
మధుసర్పీరజః పృక్తైర్మహాగన్ధైర్మనోహరైః। శబలం తద్వనం భాతి కుసుమైః సర్వకాలజైః ।। ౩౮.
ఆ అడవి అన్ని కాలాల్లో పూసే పూలతో రంగురంగులుగా మెరిసిపోతుంది. ఆ పువ్వులు తేనె, నెయ్యి, రేణువులతో పరిమళభరితంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయి.
తత్ర విష్ణోః సురగురోర్దీప్తమాయతనం మహత్। ప్రకాశన్త్రిషు లోకేషు సర్వలోకనమస్కృతమ్ ।। ౩౮.
అక్కడ దేవతల గురువు అయిన విష్ణువు యొక్క గొప్ప, ప్రకాశవంతమైన ఆలయం ఉంది. అది మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందినది, అన్ని లోకాలు ఆ ఆలయాన్ని గౌరవిస్తాయి.
అన్తరే శైలవరయోః కృష్ణపాణ్డురయోరపి। త్రింశద్యోజనవిస్తీర్ణం నవత్యాయతయోజనమ్ ।। ౩౮.
కృష్ణ, పాండుర అనే రెండు గొప్ప పర్వతాల మధ్యలో, ముప్పై యోజనాల వెడల్పుతో, తొంభై యోజనాల పొడవుతో విస్తరించిన ప్రాంతం ఉంది.
శ్లక్ష్ణమేకశిలం దేశం వృక్షవీరుద్వివర్జితమ్ । సుఖపాదప్రచా రఞ్చ నిమ్నోన్నతవివర్జితమ్ ।। ౩౮.
ఆ ప్రాంతం ఒక్కరాయి మీద ఏర్పడింది. అక్కడ చెట్లు, మొక్కలు లేవు. నడవడానికి సౌకర్యంగా, ఎక్కడా లోతులు, ఎత్తులు లేని సమతలంగా ఉంది.
మధ్యే తు సరసస్తస్య రమ్యా తు స్థలపద్మినీ। సహస్రపత్రైర్వ్యాకోశైః ఛత్రమాత్రైరలఙ్కృతా ।। ౩౮.
ఆ సరస్సు మధ్యలో అందమైన భూమిపై పద్మాలు పూసి ఉన్నాయి. వాటి పువ్వులు వెయ్యి రేకులతో, ప్రతి ఒక్కటి గొడుగు పరిమాణంలో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
పుణ్డరీకైర్మహాపద్మై రుచిరైర్గన్ధశాలిభిః । శతపత్రైశ్చ వికచైరుత్పలైర్నీలపత్రకైః ।। ౩౮.
అక్కడ తెల్ల పద్మాలు, పెద్ద ఎరుపు పద్మాలు, సువాసనతో ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయి. వంద రేకులతో పూర్తిగా వికసించిన పువ్వులు, నీలిరేకులతో ఉన్న ఉత్పలాలు కూడా ఉన్నాయి.
మదోత్కటైర్మధుకరైర్భ్రమరైశ్చ మదోత్కటైః। మృదుగద్ఘదకణ్ఠానాం కిన్నరాణాఞ్చ నిస్వనైః ।। ౩౮.
అక్కడ మత్తులో ఉన్న తేనెటీగలు, భ్రమరాలు గానాలు చేస్తుంటే, మృదువుగా, మధురంగా కిన్నరుల స్వరాలు కూడా వినిపిస్తుంటాయి.
ఉపగీతపద్మఖణ్డాఢ్యా విస్తీర్ణా స్థలపద్మినీ। యక్షగన్ధర్వచరితా సిద్ధచారణసేవితా ।। ౩౮.
ఆ విశాలమైన పద్మభూమి పుష్ప సమూహాలతో నిండి ఉంది. అక్కడ యక్షులు, గంధర్వులు పాటలు పాడుతూ, సిద్ధులు, చారణులు సేవ చేస్తూ ఉంటారు.
మధ్యే తస్యాశ్చ పద్మిన్యాః పఞ్చయోజనమణ్డలః। న్యగ్రోధో విపులస్కన్ధో హ్యనేకారోహిమణ్డితః ।। ౩౮.
ఆ పద్మభూమి మధ్యలో ఐదు యోజనాల విస్తారంతో, గొప్ప కాండంతో, అనేక మంది ఎక్కేలా అలంకరించబడిన ఒక పెద్ద మర్రిచెట్టు ఉంది.
తత్ర చన్ద్రప్రభః శ్రీమాన్ పూర్ణచన్ద్రనిభానన)। సహస్రవదనో దేవో నీలవాసాః సురారిహా ।। ౩౮.
అక్కడ చంద్రప్రభ అనే మహిమగల దేవుడు, whose ముఖం పూర్ణచంద్రునిలా మెరిసిపోతుంది, వెయ్యి తలలతో, నీల వస్త్రాలు ధరించి, దేవతలకు శత్రువులను నాశనం చేసే వాడు నివసిస్తాడు.
పద్మ మాల్యధరస్థల్యాం మహాభాగోఽపరాజితః। ఇజ్యతే యక్షగన్ధర్వైర్విద్యాధరగణైస్తథా ।। ౩౮.
ఆ పద్మమాలలతో అలంకరించబడిన భూమిపై, మహిమాన్వితుడైన, ఎవ్వరూ జయించలేని వాడిని యక్షులు, గంధర్వులు, విద్యాధరుల సమూహాలు పూజిస్తారు.
తస్మిన్నాయతనే సాక్షాదనాదినిధనో హరిః। పద్మోపహారౌర్వివిధై రిజ్యతే సిద్ధచారణైః ।। ౩౮.
అక్కడే ఆ ఆలయంలో, ఆదియంత రహితుడైన హరి, సిద్ధులు, చారణులు వివిధ పద్మ పుష్పాలను సమర్పిస్తూ ప్రత్యక్షంగా పూజిస్తారు.
తదనన్తసదో నామ సర్వలోకేషు విశ్రుతమ్। పద్మమాలావలమ్బాభిర్మాలాభిరుపశోభితమ్ ।। ౩౮.
ఆ స్థలం అన్నింటి లోకాల్లో 'అనంతసద' అని ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ పద్మమాలలు వరుసగా వేలాడుతూ అందాన్ని చాటుతున్నాయి.
తథా సహస్రశిఖరకుముదస్యాన్తరేణ చ। పఞ్చాశద్యోజనాయామం త్రింశద్యోజనవిస్తరమ్ । ఇషుక్షేపోచ్చశిఖరం నానావిహగసేవితమ్ ।। ౩౮.
అలాగే, సహస్రశిఖర కుముద పర్వత మధ్యలో, యాభై యోజనాల పొడవు, ముప్పై యోజనాల వెడల్పుతో, బాణం ఎగురుతున్నంత ఎత్తైన శిఖరాలతో, వివిధ పక్షులు సంచరించే ప్రాంతం ఉంది.
మహాగన్ధైర్మహాస్వాదైర్గజదేహనిభైః ఫలైః। మధుస్రవైర్మహావృక్షైరుపేతం తత్ సమన్తతః ।। ౩౮.
ఆ ప్రాంతం చుట్టూ పెద్ద చెట్లు ఉన్నాయి. వాటి ఫలాలు ఏనుగు శరీరాలంత పెద్దవి, పరిమళభరితంగా, రుచిగా, తేనె కారుతూ ఉంటాయి.
తత్రాశ్రమం మహాపుణ్యం దేవర్షిగణసేవితమ్। శుక్రస్య ప్రథితం తత్ర భాస్వరం పుణ్యకర్మణః ।। ౩౮.
అక్కడ దేవతల ఋషులు సేవించే, మహాపుణ్యమైన ఆశ్రమం ఉంది. అది శుక్రుని ప్రసిద్ధమైన, ప్రకాశవంతమైన నివాసంగా పేరుగాంచింది; ఆయన పుణ్యకర్మలకు అది ప్రసిద్ధి చెందింది.
శఙ్కుకూటస్య శైలస్య వృషభస్యాన్తరేణ చ। పరూషకస్థలీ రమ్యా హ్యనేకాయతయోజనా ।। ౩౮.
శంకుకూట పర్వతం, వృషభ పర్వతం మధ్యలో, అనేక యోజనాల పొడవున పరూషక స్థలీ అనే అందమైన మైదానం విస్తరించి ఉంది.