వలభీకూటనిర్వ్యూహైర్మణిభక్తివిచిత్రితైః। రత్నచిత్రార్పితతలైః శ్లక్ష్ణచిత్రోత్తరచ్ఛదైః ।। ౩౮.
ఆ నగరంలోని ఇళ్లకు పైకప్పులు, మేడలు, మణులతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. నేలలు రత్నాలతో అలంకరించబడి, మెత్తని రంగురంగుల పరదాలతో కప్పబడి ఉంటాయి.
మహాభవనమాలాభిర్మహాప్రాంశుభిరుత్తమైః। విద్యాధరపురం తత్ర శోభతే భ్రాజయచ్ఛుభమ్ ।। ౩౮.
అక్కడ విద్యాధరుల నగరం ఉంది. అది ఎత్తయిన, గొప్ప భవనాల వరుసలతో, శుభ్రంగా ప్రకాశిస్తూ, ఎంతో అందంగా మెరిసిపోతుంది.
విద్యాధరపతిస్తత్ర పులోమా తత్ర విశ్రుతః। చిత్రవేషధరః స్రగ్వీ మాహేన్ద్రసదృశద్యుతిః ।। ౩౮.
అక్కడ విద్యాధరులలో ప్రసిద్ధుడైన పాలకుడు పులోమా నివసిస్తున్నాడు. అతడు పూలహారాలు ధరించి, విభిన్న వస్త్రాలు వేసుకుని, మహేంద్రునికి సమానమైన తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్నాడు.
దీప్తానాం చిత్రవేషాణాం సూర్యప్రతిమతేజసామ్। విద్యాధరసహస్రాణామనేకేషాం స రాజరాట్ ।। ౩౮.
అతడు వేలాది విద్యాధరులకు రాజు. వారు అందరూ ప్రకాశించే రూపాలతో, రంగురంగుల వస్త్రాలతో, సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో ఉన్నారు.
విశాఖస్యాచలేన్ద్రస్య పతఙ్గస్యాన్తరేణ చ। సరసస్తామ్రవర్ణస్య పూర్వే తీరే పరిశ్రుతమ్ ।। ౩౮.
విశాఖ అనే పర్వతాధిపతి, పతంగ అనే పర్వతానికి మధ్యలో, తామ్రవర్ణమైన సరస్సు తూర్పు తీరంలో ప్రసిద్ధమైన ప్రాంతం ఉంది.
పఞ్చేషుక్షేపణైర్విద్ధం సుశాఖం వర్ణశోభితమ్ । సర్వ కాలఫలం తత్ర స్ఫీతం చామ్రవణం మహత్ ।। ౩౮.
అక్కడ అన్ని కాలాల్లో ఫలించే, అందమైన కొమ్మలతో, ఐదు బాణాలతో తగిలిన, గొప్పగా విరాజిల్లే మామిడి తోట ఉంది.
ఫలైః కనకసఙ్కాశైర్మహాస్వాదైః సుగన్ధిభిః। మహాకుమ్భప్రమాణైశ్చాతనుశాఖైః సమన్తతః ।। ౩౮.
ఆ మామిడి పండ్లు బంగారం వలె మెరిసే, ఎంతో రుచికరమైనవి, పరిమళభరితమైనవి, పెద్ద గడలంత పరిమాణంలో ఉంటాయి. ఆ కొమ్మలు చుట్టూ విస్తరించి ఉన్నాయి.
గన్ధర్వకిన్నరా యక్షా నాగా విద్యాధరాస్తథా। పిబన్త్యామ్రరసం తత్ర సుస్వాదుం హ్యమృతోపమమ్ ।। ౩౮.
అక్కడ గంధర్వులు, కిన్నరులు, యక్షులు, నాగులు, విద్యాధరులు అందరూ అమృతానికి సమానమైన రుచికరమైన మామిడి రసాన్ని త్రాగుతారు.
తత్రామ్రరసపీతానాం ముదితానాం మహాత్మనామ్। శ్రూయన్తే హృష్ట పుష్టానాం నాదాస్తస్మిన్ మహావనే ।। ౩౮.
ఆ మహావనంలో, మామిడి రసం తాగి ఆనందంగా, సంతోషంగా, బలంగా ఉన్న గొప్ప జీవుల హర్షధ్వనులు వినిపిస్తాయి.
సుమూలస్యాచలేన్ద్రస్య వసుధారస్య చాన్తరే। సమా సురభిపూర్ణాఢ్యా విహఙ్గైరుపశోభితా ।। ౩౮.
పర్వతాధిపతి వేరుకు, వసుధార మధ్యలో, పరిమళభరితంగా, పక్షులతో అలంకరించబడిన ఒక భూమి ఉంది.
త్రింశద్యోజనవిస్తీర్ణా పఞ్చాశద్యోజనాయతా। తత్ర బిల్వస్థలీ విప్రాః శుద్ధా నిమ్నఫలద్రుమాః ।। ౩౮.
అక్కడ, ముప్పై యోజనాల వెడల్పు, యాభై యోజనాల పొడవుతో, పండ్లు నేలకు దగ్గరగా ఉండే పవిత్రమైన బిల్వ వనం ఉంది.
సుస్వాదైర్విద్రుమనిభైః ఫలైర్బిల్వైర్మహోపమైః। శీర్యమాణైర్విశీర్ణైశ్చ ప్రక్లిన్నతలమృత్తికాః ।। ౩౮.
ఆ బిల్వ వనంలో, పెద్దవి, ముత్యపు రంగులో మెరిసే, రుచికరమైన బిల్వపండ్లు నేలపై పడిపడి, చెల్లిపోతూ, మట్టి తడిగా మారింది.
తాం స్థలీముపజీవన్తి యక్షగన్ధర్వకిన్నరాః। సిద్ధా నాగాశ్చ బహుశో నిత్యం బిల్వఫలాశినః ।। ౩౮.
ఆ ప్రాంతంలో యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, సిద్ధులు, నాగులు ఎంతో మంది ఎప్పుడూ బిల్వపండ్లు తింటూ నివసిస్తున్నారు.
అన్తరే వసుధారస్య రత్నధారస్య చాన్తరే। త్రింశద్యోజనవిస్తీర్ణమాయతం శతయోజనమ్ ।। ౩౮.
భూమి ప్రవాహం మరియు రత్న ప్రవాహం మధ్యలో ముప్పై యోజనాల వెడల్పుతో, వంద యోజనాల పొడవుతో ఒక విస్తారమైన ప్రాంతం ఉంది.
సుగన్ధం కింశుకవనం నిత్యం పుష్పితపాదపమ్। పుష్పలక్ష్మ్యావృతం భాతి ప్రదీప్తమివ సర్వతః ।। ౩౮.
అక్కడ ఎప్పుడూ పువ్వులతో కళకళలాడే, పరిమళభరితమైన కింశుక వనం అన్ని వైపులా పుష్పాల తేజంతో ప్రకాశిస్తోంది.
యస్య గన్ధేన దివ్యేన వాస్యతే పరిమణ్డలమ్। సమగ్రం యోజనశతం కాననాని సమన్తతః ।। ౩౮.
ఆ దివ్యమైన వాసనతో చుట్టూ వంద యోజనాల అటవీప్రాంతం మొత్తం పరిమళంతో నిండిపోతుంది.
తత్ సిద్ధచారణగణైరప్సరోభిశ్చ సేవితమ్ । రమ్యం తత్ కింశుక వనం జలాశయవిభూషితమ్ ।। ౩౮.
ఆ అందమైన కింశుక వనం సరస్సులతో అలంకరించబడి, సిద్ధులు, చారణులు, అప్సరసలు తరచూ సందర్శించే స్థలంగా ఉంది.
తత్రాదిత్యస్య దేవస్య దీప్తమాయతనం మహత్ । మాసే మాసేఽనతరతి తత్ర సూర్యః ప్రజాపతిః ।। ౩౮.
అక్కడ ఆదిత్యుని మహత్తరమైన, ప్రకాశవంతమైన ఆలయం ఉంది; ప్రతి నెలా సూర్యుడు, ప్రాణుల అధిపతి, అక్కడ సంచరిస్తాడు.
తత్ర కాలస్య కర్త్తారం సహస్రాంశుం సురోత్తమమ్। సిద్ధసఙ్ఘా నమస్యన్తి సర్వలోకనమస్కృతమ్ ।। ౩౮.
అక్కడ కాలాన్ని సృష్టించే సహస్రకిరణుడైన పరమదేవుణ్ని, అన్ని లోకాల్లో పూజింపబడే వాడిని, సిద్ధుల సమూహం నమస్కరిస్తుంది.
పఞ్చకూటస్య శైలస్య కైలాసస్యాన్తరేణ తు। షట్త్రింశద్యోజనాయామం విస్తీర్ణం శతయోజనమ్ ।। ౩౮.
ఐదు శిఖరాల పర్వతం మరియు కైలాసం మధ్యలో ముప్పై ఆరు యోజనాల పొడవుతో, వంద యోజనాల వెడల్పుతో ఒక ప్రాంతం ఉంది.
క్షుద్రసత్త్వైరనాధృష్యం సర్వతో హంసపాణ్డురమ్। దుష్పారం సర్వసత్వానాం దుర్గమం లోమహర్షణమ్ ।। ౩౮.
అది చిన్నజీవులకు అందని, అన్ని వైపులా హంసవర్ణంగా తెల్లగా, అన్ని ప్రాణులకు దాటి పోవడం కష్టమైన, భయంకరంగా కనిపించే ప్రాంతం.
ఇత్యేతా హ్యన్తరద్రోణ్యో దక్షిణే పరికీర్తితాః। యథానుపూర్వమఖిలాః సిద్ధసఙ్ఘనిషేవితాః ।। ౩౮.
ఇలా దక్షిణ దిశలోని అంతర్గత లోయలు అన్నీ క్రమంగా వివరించబడ్డాయి; ఇవన్నీ సిద్ధుల సమూహాలు సందర్శించే ప్రాంతాలు.
పశ్విమాయాం దిశితథా యేఽన్తరద్రోణివిస్తరాః। తాన్ వర్ణ్యమానాంస్తత్వేన శ్రృణుతేమాన్ ద్విజోత్తమాః ।। ౩౮.
ఇప్పుడు పశ్చిమ దిశలోని అంతర్గత లోయలు, వాటి విస్తారాన్ని నేను నిజంగా వివరించబోతున్నాను; మీరు శ్రద్ధగా వినండి, ఉత్తమ ద్విజులారా.
అన్తరాలే గిరౌ తస్మిన్ సువక్షః శిఖిశైలయోః। సమన్తాద్యోజనశతమేకభూమం శిలాతలమ్ ।। ౩౮.
ఆ పర్వతాల మధ్యలో, సువక్ష మరియు శిఖిశైలాల మధ్య, అన్ని వైపులా వంద యోజనాల విస్తీర్ణంలో ఒకే ఒక్క రాతిబండ ప్రాంతం ఉంది.
నిత్యతప్తం మహాఘోరం దుఃస్పర్శం రోమహర్షణమ్। అగమ్యం సర్వసత్త్వానామీశ్వరాణాం సుదారుణమ్ ।। ౩౮.
అది ఎప్పుడూ వేడిగా, అత్యంత భయంకరంగా, తాకడానికి బాధాకరంగా, చూసేవారికి గుండె గుబుర్పడేలా, దేవతలకే భయంకరంగా ఉండే ప్రాంతం.
మధ్యే తస్యాం శిలాస్థల్యాం త్రింశద్యోజనమణ్డలమ్। జ్వాలాసహస్రకలిలం వహ్నిస్థానం సుదారుణమ్ ।। ౩౮.
ఆ రాతిబండ మధ్యలో ముప్పై యోజనాల వ్యాసంలో, వేలాది అగ్ని జ్వాలలతో నిండిన, అత్యంత భయంకరమైన అగ్ని స్థలం ఉంది.
అనిన్ధనస్తత్ర సదా జ్వాలామాలీ విభావసుః। జ్వలత్యేష సదా దేవః శశ్వత్తత్ర హుతాశనః ।। ౩౮.
అక్కడ అగ్ని దేవుడు ఎప్పుడూ ఇంధనం లేకుండానే జ్వాలలతో చుట్టుముట్టి, శాశ్వతంగా అక్కడ దహించుకుంటూ ఉంటాడు.
అధిదేవకృతే యోఽసావగ్నేర్భాగో విధీయతే। స తత్ర జ్వలతే నిత్యం లోకసంవర్త్తకోఽనలః ।। ౩౮.
దేవతల కోసం నిర్ణయించబడిన అగ్నియొక్క ఆ భాగం అక్కడ ఎప్పుడూ మండుతూ, లోకాల వినాశానికి కారణమయ్యే అగ్నిగా ఉంటుంది.
అన్తరే శైలవరయోర్దేవా వాపి తయోః శుభాః । మాతులుఙ్గస్థలీ తత్ర హ్యాయామాద్దశయోజనా ।। ౩౮.
ఆ రెండు ఉత్తమ పర్వతాల మధ్యలో, లేదా దేవతల మధ్య, మాతులింగాల ప్రాంతం ఉంది; అది పది యోజనాల పొడవు కలిగి ఉంటుంది.
మధువ్యఞ్జనసంస్థానైః సురసైః కనకప్రభైః। ఫలైః పరిణతైః సర్వా శోభితా సా మహాస్థలీ ।। ౩౮.
ఆ మహా ప్రాంతం అంతా తేనెల వాసన, రుచితో, బంగారు వర్ణంతో మెరిసే, పండిన రుచికరమైన ఫలాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.