వాయుపురాణమ్

నైషధం యత్ స్మృతం వర్షం హరివర్షాయ తద్దదౌ। మధ్యమం యత్సుమేరోస్తు స దదౌ తదిలావృతే ।। ౩౩.

నైషధం అనే ప్రాంతాన్ని హరివర్షునికి ఇచ్చాడు. సుమేరు మధ్యభాగాన్ని ఇలావృతానికి అప్పగించాడు.

నీలన్తు యత్ స్మృతం వర్షం రమ్యాయైతత్ పితా దదౌ । శ్వేతం యదుత్తరం తస్మాత్ పిత్రా దత్తం హరిన్మతే ।। ౩౩.

నీలం అనే ప్రాంతాన్ని రమ్యకు తండ్రి ఇచ్చాడు. ఆ ఉత్తర భాగమైన శ్వేతాన్ని కూడా తండ్రే ఇచ్చాడు, ఓ జ్ఞానవంతుడా!

యదుత్తరం శ్రృఙ్గవతో వర్ష తత్ కురవే దదౌ । వర్షం మాల్యవత శ్చాపి భద్రాశ్వాయ న్యవేదయత్ ।। ౩౩.

శృంగవాన్ పర్వతానికి ఉత్తరంగా ఉన్న ప్రాంతాన్ని కురువుకు ఇచ్చాడు. మాల్యవత్ ప్రాంతాన్ని భద్రాశ్వునికి అప్పగించాడు.

గన్ధమాదనవర్షన్తు కేతుమాలే న్యవేదయత్। ఇత్యేతాని మహాన్తీహ నవవర్షాణి భాగశః ।। ౩౩.

గంధమాదన ప్రాంతాన్ని కేతుమాలునికి అప్పగించాడు. ఇలా ఈ తొమ్మిది మహా ప్రాంతాలు ఒక్కొక్కరికి విడివిడిగా అప్పగించబడ్డాయి.

ఆగ్నీధ్రస్తేషు సర్వేషు పుత్రాంస్తానభ్యషిఞ్చత। యథాక్రమం స ధర్మాత్మా తతస్తు తపసి స్థితః ।। ౩౩.

ఆగ్నీధ్రుడు తన కుమారులను ఈ ప్రాంతాలన్నింటిలో క్రమంగా రాజులుగా నియమించాడు. ఆ ధర్మాత్ముడు తర్వాత తపస్సులో నిమగ్నమయ్యాడు.

ఇత్యేతైః సప్భిః కృత్స్నాః సప్తద్వీపా నివేశితాః । ప్రియవ్రతస్య పుత్రైస్తైః పౌత్రైః స్వాయమ్భువస్య తు ।। ౩౩.

ఇలా ప్రియవ్రతుని కుమారులు, మనవులు కలసి ఈ ఏడుద్వీపాలను పూర్తిగా స్థాపించారు, స్వాయంభువుని వంశస్థులు.

యాని కిమ్పురుషాద్యాని వర్షాణ్యష్టౌ శుభాని తు। తేషాం స్వభావతః సిద్ధిః సుఖప్రాయా హ్యయత్నతః ।। ౩౩.

కింపురుష మొదలైన ఎనిమిది శుభమైన ప్రాంతాల్లో నివసించే వారికి సహజంగా సుఖంగా జీవనం లభిస్తుంది; వారు పెద్దగా శ్రమ లేకుండానే సంతోషంగా ఉంటారు.

విపర్యయో న తేష్వస్తి జరామృత్యుభయం న చ । ధర్మాధర్మౌ న తేష్వాస్తాం నోత్తమాధమమధ్యమాః । న తేష్వస్తి యుగావస్థా క్షేత్రేష్వేవ తు సర్వశః ।। ౩౩.

వారికి ఎలాంటి విపరీత పరిస్థితి లేదు, వారికీ వృద్ధాప్యం లేదా మరణ భయం లేదు. ధర్మం, అధర్మం, ఉన్నతమైన, తక్కువ, మధ్య స్థాయిలు లేవు. యుగ మార్పులు కూడా ఉండవు; కేవలం భూముల్లో మాత్రమే మార్పులు జరుగుతాయి.

నాభేర్హి సర్గం వక్ష్యామి హిమాహ్వే తన్నిబోధత। నాభిస్త్వజనయత్ పుత్రం మేఱుదేవ్యాం మహాద్యుతిః। ఋషభం పార్థివశ్రేష్ఠం సర్వక్షత్రస్య పూర్వజమ్ ।। ౩౩.

ఇప్పుడు నాభి వంశ సృష్టిని చెప్పబోతున్నాను, హిమాహ్వ గురించి విను. మహాతేజస్సు గల నాభి, మెరుదేవి నుండి ఋషభుడనే కుమారుణ్ని కనెను. అతడు రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, సమస్త క్షత్రియుల పూర్వజుడు.

ఋషభాద్భరతో జజ్ఞే వీరః పుత్రశతాగ్రజః। సోఽభిషిచ్యాథ భరతః పుత్రం ప్రావ్రాజ్యమాస్థితః ।। ౩౩.

ఋషభునికి భరతుడు జన్మించాడు. అతడు వంద మంది కుమారుల్లో పెద్దవాడు, వీరుడు. భరతుడు తన కుమారుణ్ని రాజుగా నియమించి, తాను అరణ్యవాసం చేపట్టాడు.

హిమాహ్వం దక్షిణం వర్షం భరతాయ న్యవేదయత్। తస్మాత్తద్భారతం వర్షం తస్య నామ్నా విదుర్బుధాః ।। ౩౩.

దక్షిణంగా ఉన్న హిమాహ్వ అనే ప్రాంతాన్ని భరతునికి అప్పగించాడు. అందువల్ల ఆ ప్రాంతాన్ని భరతుని పేరుతో 'భారత' అని పండితులు పిలుస్తారు.

భరతస్యాత్మజో విద్వాన్ సుమతిర్నామ ధార్మికః। బభూవ తస్మింస్తద్రాజ్యం భరతః సంన్యయోజయత్। పుత్ర సంక్రామితశ్రీకో వనం రాజా వివేశ సః ।। ౩౩.

భరతునికి సుమతి అనే జ్ఞానవంతుడు, ధార్మికుడు కుమారుడు జన్మించాడు. భరతుడు తన రాజ్యాన్ని అతనికి అప్పగించాడు. తన ఐశ్వర్యాన్ని కుమారునికి ఇచ్చి, రాజు అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు.

తేజసస్తు సుతశ్చాపి ప్రజాపతిరమిత్రజిత్। తైజసస్యాత్మజో విద్వానిన్ద్రద్యుమ్న ఇతి శ్రుతః ।। ౩౩.

సుమతికి అమిత్రజిత్ అనే ప్రజాపతి కుమారుడు జన్మించాడు. అమిత్రజితునికి జ్ఞానంలో ప్రసిద్ధుడైన ఇంద్రద్యుమ్నుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు.

పరమేష్ఠీ సుతశ్చాథ నిధనే తస్య శోభనః । ప్రతీహారకులే తస్య నామ్నా జజ్ఞే తదన్వయాత్। ప్రతిహర్త్తేతి విఖ్యాతో జజ్ఞే తస్యాపి ధీమతః ।। ౩౩.

ఇంద్రద్యుమ్నునికి పరమేశ్ఠి కుమారుడు. అతని మరణానంతరం ప్రతిహార వంశంలో శోభనుడు జన్మించాడు. ఆ వంశంలోనే ధీమంతుడు అయిన ప్రతిహర్తా జన్మించాడు.

ఉన్నేతా ప్రతిహర్త్తుస్తు భువస్తస్య సుతః స్మృతః । ఉద్గీథస్తస్య పుత్రోఽభూత్ప్రతావిశ్చాపి తత్సుతః ।। ౩౩.

ప్రతిహర్తాకు ఉనేత అనే కుమారుడు పుట్టాడు. ఉనేతకు ఉద్గీథుడు కుమారుడు, ఉద్గీథునికి ప్రతావి కుమారుడు.

ప్రతావేస్తు విభుః పుత్రః పృథుస్తస్య సుతో మతః । పృథోశ్చాపి సుతో నక్తో నక్తస్యాపి గయః స్మృతః ।। ౩౩.

ప్రతావికి విభు కుమారుడు, విభుకు పృథు కుమారుడు. పృథునికి నక్తుడు కుమారుడు, నక్తునికి గయుడు కుమారుడు.

గయస్య తు నరః పుత్రో నరస్యాపి సుతో విరాట్। విరాట్‌సుతో మహావీర్యో దీమాంస్తస్య సుతోఽభవత్ ।। ౩౩.

గయునికి నరుడు కుమారుడు, నరునికి విరాట్ కుమారుడు. విరాట్ కుమారుడు మహాశక్తిశాలి, అతని కుమారుడు దీమంతుడు.

ధీమతశ్చ మహాన్ పుత్రో మహతశ్చాపి భౌవనః। భౌవనస్య సుతస్త్వష్టా అరిజస్తస్య చాత్మజః ।। ౩౩.

ధీమంతుడు గొప్ప కుమారుడిని పొందాడు. భౌవనుడు కూడా మహోన్నతుడు. భౌవనునికి త్వష్టా కుమారుడు, త్వష్టాకు అరిజుడు పుత్రుడు.

అరిజస్య రజః పుత్రః శతజిద్రజసో మతః। తస్య పుత్రశతం త్వాసీద్రాజానః సర్వ ఏవ తే ।। ౩౩.

అరిజునికి రాజః కుమారుడు, రాజఃకు శతజిత్ అని ప్రసిద్ధి. శతజిత్‌కు వంద మంది కుమారులు, వారు అందరూ రాజులయ్యారు.

విశ్వజ్యోతిః ప్రధానాయైస్తైరిమా వర్ద్ధితాః ప్రజాః। తైరిదం భారతం వర్షం సప్తఖణ్డం కృతం పురా ।। ౩౩.

విశ్వజ్యోతి మరియు ఇతర ప్రముఖులు ఈ ప్రజలను అభివృద్ధి చేశారు. వారి వల్ల ఈ భారతదేశం ఏడు భాగాలుగా పూర్వం విభజించబడింది.

తేషాం వంశప్రకూతైస్తు భుక్తేయం భారతీ ధరా। కృతత్రేతాదియుక్తాని యుగాఖ్యాన్యేకసప్తతిః ।। ౩౩.

వారి వంశజుల ద్వారా ఈ భారత భూమి అనుభవించబడింది. కృత, త్రేతా మొదలైన యుగాలు కలిపి డబ్బై ఒకటి గడిచిపోయాయి.

యేఽతీతాస్తైర్యుగైః సార్ద్ధం రాజానస్తే తదన్వయాః। స్వాయమ్భువేఽన్తరే పూర్వం శతశోఽథ సహస్రశః ।। ౩౩.

ఆ యుగాలతో పాటు గతించిన రాజులు, వారి వంశస్థులు, స్వాయంభువ మాన్వంతరంలో ముందు నూర్లలో, వేలల్లో ఉన్నారు.

ఏష స్వాయమ్భువః సర్గో యేనేదం పూరితం జగత్। ఋషిభిర్దైవతైశ్చాపి పితృగన్ధర్వరాక్షసైః ।। ౩౩.

ఇదే స్వాయంభువ సృష్టి, దీని ద్వారా ఈ లోకం ఋషులు, దేవతలు, పితృదేవతలు, గంధర్వులు, రాక్షసులతో నిండిపోయింది.

యక్షభూతపిశాచైశ్చ మనుష్యమృగపక్షిభిః । తైషాం సృష్టిరియం లోకే యుగైః సహ వివర్త్తతే ।। ౩౩.

యక్షులు, భూతాలు, పిశాచులు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులతో కూడిన వారి సృష్టి ఈ లోకంలో యుగాల ప్రకారం మారుతూ వస్తోంది.

ఏవం ప్రజాసన్నివేశం శ్రుత్వా చ ఋషిపుఙ్గవః। పప్రచ్ఛ నిపుణః సూతం పృథివ్యాయామ విస్తరౌ ।। ౩౪.

ఇలా ప్రజల ఏర్పాటును విన్న ఋషిపుంగవుడు, సూతుడిని భూమి పొడవు, వెడల్పు గురించి నిపుణంగా ప్రశ్నించాడు.

కతి ద్వీపాః సముద్రా వా పర్వతాశ్చ కతి ప్రభోః। కియన్తి చైవ వర్షాణి తేషు నద్యశ్చ కాః స్మృతాః ।। ౩౪.

ప్రభూ! ఎన్ని ద్వీపాలు, సముద్రాలు, ఎన్ని పర్వతాలు ఉన్నాయి? వాటిలో ఎన్ని దేశాలు, ఏ నదులు ప్రసిద్ధి చెందాయి?

మహాభూతప్రమాణఞ్చ లోకా లోకౌ తథైవ చ। పర్యాయపారిమాణ్యఞ్చ గతిశ్చన్ద్రార్కయోస్తథా। ఏతత్ ప్రబ్రూహి నః సర్వం విస్తరేణ యథా తథా ।। ౩౪.

మహాభూతాల పరిమాణం, లోకాలు, లోకాలొక పరిమితి, వాటి పరిమాణాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఎలా సంచరిస్తారు — ఇవన్నీ వివరంగా చెప్పండి.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి పృథివ్యాయామవిస్తరమ్। సఙ్ఖ్యాశ్చైవ సముద్రాణాం ద్వీపానాఞ్చైవ విస్తరమ్ ।। ౩౪.

ఇప్పుడే భూమి వెడల్పు, సముద్రాల సంఖ్య, ద్వీపాల పరిమాణాన్ని చెప్పబోతున్నాను.

యావన్తి చైవ వర్షాణి తేషు నద్యశ్చ యాః స్మృతాః। మహాభూతప్రమాణఞ్చ లోకాలోకౌ తథైవ చ। పర్యాయపారిమాణ్యఞ్చ గతిశ్చన్ద్రార్కయోస్తథా ।। ౩౪.

ఎన్ని దేశాలు, వాటిలో ప్రసిద్ధమైన నదులు, మహాభూతాల పరిమాణం, లోకాలు, లోకాలొక పరిమితి, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఎలా సంచరిస్తారు — ఇవన్నీ వివరంగా చెబుతాను.