వాయుపురాణమ్

గాయత్రీ చైవ త్రిష్టుప్ చ జగతీ చైవ యా స్మృతా। త్ర్యమ్బకా నామతః ప్రోక్తా యోనయః సవనస్య తాః ।। ౩౧.

గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, జగతీ — ఇవి సోమయాగానికి మూలాలు, త్రయంబక నామంతో ప్రసిద్ధి పొందినవి.

తాభిరేకత్వభూతాభిస్త్రివిధాభిః స్వవీర్యతః। త్రిసాధనపురోడాశస్త్రి కపాలః స వై స్మృతః ।। ౩౧.

ఈ మూడు స్వరూపాలు ఒకటిగా కలిసినప్పుడు, తన శక్తితో, మూడు సాధనాలతో చేసిన పూర్ణాన్నం మూడు కపాలాలుగా గుర్తించబడుతుంది.

ఇత్యేతత్పఞ్చవర్షం హి యుగం ప్రోక్తం మనీషిభిః। యచ్చైవ పఞ్చధాత్మా వై ప్రోక్తః సంవత్సరో ద్విజైః। సైకం షట్కం విజజ్ఞేఽథ మధ్వాదీనృతవఃకిల ।। ౩౧.

ఇలా ఈ అయిదు సంవత్సరాల చక్రాన్ని మునులు యుగంగా పేర్కొన్నారు. సంవత్సరానికి అయిదు స్వరూపాలు ఉన్నాయని ద్విజులు చెప్పారు. అది ఆరు భాగాలుగా, తరువాత మధువంటి ఋతువులు ఏర్పడతాయి.

ఋతుపుత్రార్త్తవః పఞ్చ ఇతి సర్గః సమాసతః। ఇత్యేష పవమానో వై ప్రాణినాం జీవితాని తు ।। ౩౧.

ఋతుపుత్రులైన అయిదు ఋతువులు సృష్టిలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ విధంగా పవమానుడు ప్రాణులకు ప్రాణాధారంగా నిలుస్తాడు.

నదీ వేగసమాయుక్తం కాలో ధావతి సంహరన్। అహోరాత్రకరస్తస్మాత్ స వాయురభవత్పునః ।। ౩౧.

నదిలా వేగంగా కాలం పరుగెత్తి, అన్నింటినీ తనలో కలిపేస్తుంది. అందువల్ల, పగలు రాత్రుల మార్పుకు కారణమైన వాయువు మళ్లీ అవతరిస్తాడు.

ఏతే ప్రజానాం పతయః ప్రధానాః సర్వదేహినామ్ । పితరః సర్వ లోకానాం లోకాత్మానః ప్రకీర్తితాః ।। ౩౧.

ఇవే సకల ప్రాణులకు ప్రధానాధిపతులు, లోకాల తండ్రులు, లోకాల ఆత్మలు అని పిలవబడతారు.

ధ్యాయతో బ్రహ్మణో వక్రాదుద్యన్ సమభవద్భవః। ఋషిర్విప్రో మహాదేవో భూతాత్మా ప్రపితామహః ।। ౩౧.

బ్రహ్మదేవుడు ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు, ఆయన వంకర నోటిలో నుండి భవుడు ఉద్భవించాడు. ఆయనే ఋషి, మహర్షి, మహాదేవుడు, భూతాత్మ, మహాపితామహుడు.

ఈశ్వరః సర్వభూతానాం ప్రణవాయోపపద్యతే। ఆత్మవేశేన భూతానామఙ్గప్రత్యఙ్గసమ్భవః ।। ౩౧.

సర్వజీవులకు అధిపతి అయిన ఈశ్వరుడు ప్రణవ రూపంలో ప్రత్యక్షమవుతాడు. ఆయనే ప్రాణుల్లో ప్రవేశించి, ప్రతి అవయవానికి మూలకారణమవుతాడు.

అగ్నిః సంవత్సరః సూర్యశ్చన్ద్రమా వాయురేవ చ। యుగాభిమానీ కాలాత్మా నిత్యం సంక్షేపకృద్విభుః। ఉన్మాదకోఽనుగ్రహకృత్స ఇద్వత్సర ఉచ్యతే ।। ౩౧.

అగ్ని, సంవత్సరం, సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు — వీటిలో ఆయనే యుగాలకు అధిపతి, కాలస్వరూపుడు, ఎప్పుడూ సంగ్రహించేవాడు, మహాశక్తివంతుడు. ఆయనే ఉల్లాసాన్ని కలిగించేవాడు, అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించేవాడు, సంవత్సరంగా పిలవబడతాడు.

రుద్రావిష్టో భగవతా జగత్యస్మిన్ స్వతేజసా। ఆశ్రయాశ్రయసంయోగాత్తనుభిర్నామభిస్తథా ।। ౩౧.

రుద్రుడు భగవంతుని తేజస్సుతో ఈ లోకంలో నిలిచి, ఆధారమైనదానికీ ఆధారమైనదానికీ కలయికతో, వివిధ రూపాలు, పేర్లతో వ్యాపిస్తాడు.

తతస్తస్య తు వీర్యేణ లోకానుగ్రహకారకమ్। ద్వితీయం భద్రసంయోగం సన్తతస్యైకకారకమ్ ।। ౩౧.

ఆయన శక్తితో, లోకాల మంగళార్థం, రెండవ శుభసంయోగాన్ని కలిగించి, నిరంతరంగా కొనసాగించేవాడిగా ఒకే కారణంగా నిలుస్తాడు.

దేవత్వఞ్చ పితృత్వఞ్చ కాలత్వఞ్చాస్య యత్పరమ్। తస్మాద్వై సర్వథా భద్రస్తద్వద్భిరభిపూజ్యతే ।। ౩౧.

ఆయనకు దేవతగా, పితృగా, కాలంగా ఉన్నతమైన రూపాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల ఆయన ఎల్లప్పుడూ మంగళకరుడై, ఆయనను భక్తులు విశేషంగా పూజించాలి.

పతిః పతీనాం భగవాన్ ప్రజేశానాం ప్రజాపతిః। భవనః సర్వభూతానాం సర్వేషాం నీలలోహితః। ఓషధీః ప్రతిసన్ధత్తే రుద్రః క్షీణాః పునః పునః ।। ౩౧.

అయన ప్రభువులకూ ప్రభువు, ప్రజాపతులకు అధిపతి, సమస్త భూతాల నివాసస్థానం, అందరికీ నీలకంఠుడు. exhausted అయిన ఔషధాలను రుద్రుడు మళ్లీ మళ్లీ పునరుద్ధరిస్తాడు.

ఇత్యేషాం యదపత్యం వై న తచ్ఛక్యం ప్రమాణతః। బహుత్వాత్ పరిసఙ్ఖ్యాతుం పుత్రపౌత్రమనన్తకమ్ ।। ౩౧..

ఈ మహానుభావుల సంతానం ఎంత ఉందో లెక్కించలేం; ఎందుకంటే వారి కుమారులు, మనవళ్లు ఎన్నో అయి, అంతం లేనివిగా ఉంటారు.

ఇమం వంశం ప్రజేశానాం మహతాం పుణ్యకర్మణామ్। కీర్త్తయన్ స్థిరకీర్త్తీనాం మహతీం సిద్ధిమాప్నుయాత్ ।। ౩౧.

ఈ ప్రజాపతుల వంశాన్ని, పుణ్యకర్మలు చేసిన స్థిరకీర్తి గల మహానుభావుల వంశాన్ని ఎవరు వర్ణిస్తారో వారు గొప్ప సిద్ధిని పొందుతారు.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ప్రణవస్య వినిశ్వయమ్। ఓఙ్కారమక్షరం బ్రహ్మ త్రివర్ణఞ్చాదితః స్మృతమ్ ।। ౩౨.

ఇప్పటినుంచి ప్రణవ స్వరూపాన్ని వివరంగా చెబుతాను. ఓంకారమనే అక్షరం బ్రహ్మం, అది మొదటి నుంచే మూడు అక్షరాలుగా ప్రసిద్ధి పొందింది.

యో యో యస్య యథా వర్ణో విహితో దేవతాస్తథా। ఋచో యజూంషి సామాని వాయురగ్నిస్తథా జలమ్ ।। ౩౨.

ప్రతి అక్షరానికి తగిన దేవతలు నిర్ణయించబడ్డాయి. ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, వాయువు, అగ్ని, నీరు కూడా వాటిలో ఉన్నాయి.

తస్మాత్తు అక్షరాదేవ పునరన్యే ప్రజజ్ఞిరే। చతుర్ద్దశ మహాత్మానో దేవానాం యే తు దైవతాః ।। ౩౨.

ఆ అక్షరాల నుంచే మళ్లీ మరికొంత మంది జన్మించారు. ఆ దేవతలకు దేవతలుగా నిలిచిన పద్నాలుగు మహానుభావులు అక్కడ నుంచే పుట్టారు.

తేషు సర్వగతశ్చైవ సర్వగః సర్వయోగవిత్ । అనుగ్రహాయ లోకానామాదిమధ్యాన్త ఉచ్యతే ।। ౩౨.

వారిలో అందరిలోనూ ఉండే, అన్నింటినీ వ్యాపించినవాడు, అన్ని యోగాలను తెలిసినవాడు, లోకాలకు అనుగ్రహం కోసం ఆదిమధ్యాంతంగా చెప్పబడతాడు.

సప్తర్షయస్తథేన్ద్రా యే దేవాశ్చ పితృభిః సహ। అక్షరాన్నిః సృతాః సర్వే దేవదేవాన్మహేశ్వరాత్ ।। ౩౨.

ఏడు ఋషులు, ఇంద్రులు, దేవతలు, పితృదేవతలు — వీరందరూ అక్షరాల నుంచే, దేవతలకు దేవుడైన మహేశ్వరుని నుండి ఉద్భవించారు.

ఇహాముత్ర హితార్థాయ వదన్తి పరమం పదమ్। పూర్వమేవ మయోక్తస్తే కాలస్తు యుగసంజ్ఞితః ।। ౩౨.

ఇహపరలోక హితార్థంగా వారు పరమపదాన్ని వివరించారు. కాలం అంటే యుగాలే అని నేను ముందే చెప్పాను.

కృతం త్రేతా ద్వాపరఞ్చ యుగాదిః కలినా సహ। పరివర్త్తమానైస్తైరేవ భ్రమమాణేషు చక్రవత్ ।। ౩౨.

కృతయుగం, త్రేతాయుగం, ద్వాపరయుగం, కలియుగం — ఇవే యుగాల ప్రారంభాలు. ఇవన్నీ చక్రంలా తిరుగుతూ మారుతూ ఉంటాయి.

దేవతాస్తు తదోద్విగ్నాః కాలస్య వశమాగతాః. న శక్నువన్తి తన్మానం సంస్స్థాపయితుమాత్మనా ।। ౩౨.

ఆ సమయంలో దేవతలు కలవరపడి, కాలానికి లోబడి, దాని పరిమాణాన్ని తాము నిర్ణయించలేకపోతారు.

తదా తే వాగ్యతా భూత్వా ఆదౌ మన్వన్తరస్య వై। ఋషయశ్చైవ దేవాశ్చ ఇన్ద్రశ్చైవ మహాతపాః ।। ౩౨.

అప్పుడు మన్వంతర ప్రారంభంలో ఋషులు, దేవతలు, మహాతపస్వి ఇంద్రుడు నిశ్శబ్దంగా సమీపించారు.

సమాధాయ మనస్తీవ్రం సహస్రం పరివత్సరాన్। ప్రపన్నాస్తే మహాదేవం భీతాః కాలస్య వై తదా ।। ౩౨.

వారు సహస్ర సంవత్సరాలు మనస్సును ఏకాగ్రంగా నిలిపి, కాలాన్ని భయపడి, మహాదేవుని ఆశ్రయించడానికి వెళ్లారు.

అయం హి కాలో దేవేశశ్చతుర్మూర్తిశ్చతుర్ముఖః । కోఽస్య విద్యాన్మహాదేవ అగాధస్య మహేశ్వర ।। ౩౨.

ఈ కాలమే దేవతలకు అధిపతి, నాలుగు ముఖాలు, నాలుగు రూపాలు కలవాడు. ఓ మహేశ్వరా, అపారమైన ఆయన జ్ఞానాన్ని ఎవరు తెలుసుకోగలరు?

అథ దృష్ట్వా మహాదేవస్తం తు కాలఞ్చతుర్ముఖమ్। న భేతవ్యమితి ప్రాహ కో వః కామః ప్రదీయతామ్ ।। ౩౨.

అప్పుడు మహాదేవుడు ఆ నాలుగు ముఖాల కాలాన్ని చూసి, "భయపడకండి. మీ కోరిక ఏమిటో చెప్పండి, తీరుస్తాను" అని అన్నాడు.

తత్కరిష్యామ్యహం సర్వం న వృథాయం పరిశ్రమః । ఉవాచ దేవో భగవాన్ స్వయఙ్కాలః సుదుర్జయః ।। ౩౨.

"మీరు చేసిన శ్రమ వృథా కాదు, నేను అన్నీ నెరవేర్చుతాను," అని కాలస్వరూపుడైన, దుర్జయుడైన భగవంతుడు స్వయంగా అన్నాడు.

యదేతస్య ముఖం శ్వేతం చతుర్జిహ్వం హి లక్ష్యతే। ఏతత్ కృతయుగం నామ తస్య కాలస్య వై ముఖమ్। అసౌ దేవః సురశ్రేష్ఠో బ్రహ్మా వైవస్వతో ముఖః ।। ౩౨.

ఆయనకు తెల్లని ముఖం, నలుగురు నాలుకలు కనిపిస్తే, అది కాలానికి సంబంధించిన కృతయుగ ముఖం. ఆ దేవుడు, దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడు, బ్రహ్మగా, వైవస్వత ముఖంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.