వాయుపురాణమ్

సంవత్సరస్తు ప్రథమో ద్వితీయః పరివత్సరః। ఇద్వత్సరస్తృతీయస్తు చతుర్థశ్చానువత్సరః ।। ౩౧.

మొదటిది సంవత్సరము, రెండవది పరివత్సరము, మూడవది ఇడ్వత్సరము, నాల్గవది అనువత్సరము.

వత్సరః పఞ్చమస్తేషాం కాలః స యుగసంజ్ఞితః। తేషాన్తు తత్త్వం వక్ష్యామి కీర్త్త్యమానం నిబోధత ।। ౩౧.

వాటిలో ఐదవది వత్సరము. ఈ కాలాన్ని యుగమని అంటారు. వాటి అసలు స్వరూపాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.

ఋతురగ్నిస్తు యః ప్రోక్తః స తు సంవత్సరో మతః। ఆదిత్యే యస్త్వసౌ సారః కాలాగ్నిః పరివత్సరః ।। ౩౧.

ఋతువులలోని అగ్ని సంవత్సరమని పిలుస్తారు. సూర్యునిలోని సారం కాలాగ్ని, దానిని పరివత్సరమని అంటారు.

శుక్లకృష్ణా గతిశ్చాపి అపాం సారమయః ఖగః। స ఇడావత్సరః సోమః పురాణే నిశ్చయో మతః ।। ౩౧.

వృద్ధి, క్షయమనే గమనము, నీటి సారంతో కూడిన పక్షి, అదే ఇడ్వత్సరము. పురాణాలలో దానిని సోమునిగా నిర్ణయించారు.

యశ్చాయం తపతే లోకాంస్తనుభిః సప్తసప్తభిః। ఆశుకర్త్తా చ లోకస్య సవాయురితి వత్సరః ।। ౩౧.

ఏడు కిరణాలతో లోకాలను ప్రకాశింపజేసేవాడు, లోకానికి త్వరగా కార్యసాధకుడు, వత్సరమని పిలవబడే సూర్యుడు, వాయువు.

అహఙ్కారాత్ రుదన్ రుద్రః సద్భూతో బ్రహ్మణస్త్రయః। స రుద్రో వత్సరస్తేషాం విజజ్ఞే నీలలోహితః। తేషాం హి తత్త్వం వక్ష్యామి కీర్త్యమానం నిబోధత ।। ౩౧.

అహంకారంతో రోదించుచూ రుద్రుడు బ్రహ్మ నుండి ఉద్భవించాడు. ఆ నీలలోహితుడే వారి వత్సరమయ్యాడు. వాటి అసలు స్వరూపాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను, మీరు వినండి.

అఙ్గప్రత్యఙ్గసంయోగాత్ కాలాత్మా ప్రపితామహః। ఋక్సామ యజుషాం యోనిః పఞ్చానాం పతిరీశ్వరః ।। ౩౧.

అంగ, ఉపాంగాల కలయికతో కాలాత్మ అయిన పితామహుడు, ఋక్, సామ, యజుర్వేదాలకు మూలమైనవాడు, ఐదింటికి అధిపతి, పరిపాలకుడు.

సోఽగ్నిర్యజుశ్చ సోమశ్చ స భూతః స ప్రజాపతిః। ప్రోక్తః సంవత్సరశ్చేతి సూర్యో యోఽగ్నిర్మనీషిభిః ।। ౩౧.

అతడే అగ్ని, యజుర్వేదము, సోముడు, భూతము, ప్రజాపతి. అతడే సంవత్సరము, మేధావులు సూర్యుని అగ్నిగా పిలుస్తారు.

యస్మాత్ కాలవిభాగానాం మాసర్త్వయనయోరపి। గ్రహనక్షత్రశీతోష్ణవర్షాయుఃకర్మణాం తథా। యోజితః ప్రవిభాగానాం దివసానాఞ్చ భాస్కరః ।। ౩౧.

కాల విభాగాల వల్ల నెలలు, ఋతువులు, సూర్యుని సంచారాలు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, చలిని, వేడిని, వర్షాన్ని, ఆయువు, కర్మలను సూర్యుడు రోజుల్లో విభజించి కలిపాడు.

వైకారికః ప్రసన్నాత్మా బ్రహ్మపుత్రః ప్రజాపతిః। ఏకేనైకోఽథ దివసో మాసోఽథర్తుః పితామహః ।। ౩౧.

మనస్సుతో కూడిన, ప్రశాంత స్వభావమున్న, బ్రహ్మ కుమారుడు అయిన ప్రజాపతి. ఒక్కదానిలో ఒక్కటి—అది పగలు, అది నెల, అది ఋతువు, అది పితామహుడు.

ఆదిత్యః సవితా భానుర్జీవనో బ్రహ్మసత్కృతః। ప్రభవశ్చాత్య యశ్చైవ భూతానాం తేన భాస్కరః ।। ౩౧.

అతడే ఆదిత్యుడు, సవిత, భాను, ప్రాణదాత, బ్రహ్మ చేత గౌరవించబడినవాడు. అతడే భూతాలకు ఆదికారణం, అంతమైన సూర్యుడు.

తారాభిమానీ విజ్ఞేయస్తృతీయః పరివత్సరః। సోమః సర్వౌషధిపతిర్యస్మాత్స ప్రపితామహః ।। ౩౧.

మూడవ పరివత్సరమును నక్షత్రాధిపతిగా తెలుసుకోవాలి. సోముడు అన్ని ఔషధాలకు అధిపతి, అతడినుండే పితామహుడు ఉద్భవించాడు.

ఆజీవః సర్వభూతానాం యోగక్షేమకృదీశ్వరః। అవేక్షణాణః సతతం బిభర్తి జగదంశుభిః ।। ౩౧.

అతడే సమస్త భూతాలకు జీవాన్ని పోషించేవాడు, సంక్షేమాన్ని కాపాడే అధిపతి. ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా తన కిరణాలతో జగత్తును ధరిస్తున్నాడు.

తిథీనాం పర్వసన్ధీనాం పూర్ణిమాదర్శయోరపి। యోనిర్నిశాకరో యశ్చ యోఽమృతాత్మా ప్రజాపతిః ।। ౩౧.

తిథుల మధ్య సంధులు, పౌర్ణమి, అమావాస్యలు — ఇవన్నీ చంద్రుని నుండి ఉద్భవించాయి. ఆయనే చంద్రునికి మూలకారణం, అమృతస్వరూపుడు, సకల ప్రాణులకు కర్త.

తస్మాత్ స పితృమాన్ సోమ ఋగ్యజుశ్ఛన్దఆత్మకః। ప్రాణాపానసమానాద్యైర్వ్యానోదానాత్మకైరపి ।। ౩౧.

అందువల్ల సోముడు పితృదేవతలతో కూడి, ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేద స్వరూపుడై, ప్రాణ, అపాన, సమాన, వ్యాన, ఉదానమనే ప్రాణవాయువులతో కూడి ఉన్నాడు.

కర్మభిః ప్రాణినాం లోకే సర్వచేష్టాప్రవర్త్తకః। ప్రాణాపానసమానానాం వాయూనాఞ్చ ప్రవర్త్తకః ।। ౩౧.

ప్రపంచంలోని జీవుల క్రియల ద్వారా, ఆయనే అన్ని చర్యలకు ప్రేరణ కలిగిస్తాడు. ప్రాణ, అపాన, సమానమనే వాయువులను కూడా ఆయనే నడిపిస్తాడు.

పఞ్చానాఞ్చేన్ద్రియమనోబుద్ధిస్మృతి జలాత్మనామ్। సమానకాలకరణః క్రియాః సమ్పాదయన్నివ ।। ౩౧.

ఐదు ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, స్మృతి, నీటి తత్వాలు — వీటి కార్యాలను ఒకేసారి కలిగించేవాడివలె ఆయనే ఏర్పరుస్తాడు.

సర్వాత్మా సర్వలోకానామావహః ప్రవహాదిభిః। విధాతా సర్వభూతానాం క్షమీ నిత్యం ప్రభఞ్జనః ।। ౩౧.

అయనే సర్వప్రాణులకు ఆత్మ, అన్ని లోకాల్ని ప్రవాహాల ద్వారా మోసుకుపోయేవాడు, సర్వజీవులకు కర్త, ఎప్పుడూ సహనశీలుడు, శాశ్వతంగా వ్యాపించేవాడు.

యోనిరగ్నేరపాం భూమే రవేశ్చన్ద్రమసశ్చయః। వాయుః ప్రజాపిర్భూతం లోకాత్మా ప్రపితామహః ।। ౩౧.

అగ్ని, నీరు, భూమి, సూర్యుడు, చంద్రుడు — వీటికి మూలకారణం వాయువు. ఆయనే ప్రాణులకు జనకుడు, లోకాల ఆత్మ, మహాపితామహుడు.

ప్రజాపతి ముఖైర్దేవైః సమ్యగిష్టఫలార్థిభిః। త్రిభిరేవ కపాలైస్తు అమ్బకైరోషధిక్షయే। ఇజ్యతే భగవాన్ యస్మాత్తస్మాత్ త్ర్యమ్బక ఉచ్యతే ।। ౩౧.

ప్రజాపతుల ముఖాలైన దేవతలు, యాగఫలాల కోరికతో, మూడు కపాలాలు, మూడు కళ్ళతో, ఔషధ నాశన సమయంలో భగవంతుణ్ణి పూజిస్తారు. అందుకే ఆయన్ని త్రయంబకుడు అంటారు.

గాయత్రీ చైవ త్రిష్టుప్ చ జగతీ చైవ యా స్మృతా। త్ర్యమ్బకా నామతః ప్రోక్తా యోనయః సవనస్య తాః ।। ౩౧.

గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, జగతీ — ఇవి సోమయాగానికి మూలాలు, త్రయంబక నామంతో ప్రసిద్ధి పొందినవి.

తాభిరేకత్వభూతాభిస్త్రివిధాభిః స్వవీర్యతః। త్రిసాధనపురోడాశస్త్రి కపాలః స వై స్మృతః ।। ౩౧.

ఈ మూడు స్వరూపాలు ఒకటిగా కలిసినప్పుడు, తన శక్తితో, మూడు సాధనాలతో చేసిన పూర్ణాన్నం మూడు కపాలాలుగా గుర్తించబడుతుంది.

ఇత్యేతత్పఞ్చవర్షం హి యుగం ప్రోక్తం మనీషిభిః। యచ్చైవ పఞ్చధాత్మా వై ప్రోక్తః సంవత్సరో ద్విజైః। సైకం షట్కం విజజ్ఞేఽథ మధ్వాదీనృతవఃకిల ।। ౩౧.

ఇలా ఈ అయిదు సంవత్సరాల చక్రాన్ని మునులు యుగంగా పేర్కొన్నారు. సంవత్సరానికి అయిదు స్వరూపాలు ఉన్నాయని ద్విజులు చెప్పారు. అది ఆరు భాగాలుగా, తరువాత మధువంటి ఋతువులు ఏర్పడతాయి.

ఋతుపుత్రార్త్తవః పఞ్చ ఇతి సర్గః సమాసతః। ఇత్యేష పవమానో వై ప్రాణినాం జీవితాని తు ।। ౩౧.

ఋతుపుత్రులైన అయిదు ఋతువులు సృష్టిలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ విధంగా పవమానుడు ప్రాణులకు ప్రాణాధారంగా నిలుస్తాడు.

నదీ వేగసమాయుక్తం కాలో ధావతి సంహరన్। అహోరాత్రకరస్తస్మాత్ స వాయురభవత్పునః ।। ౩౧.

నదిలా వేగంగా కాలం పరుగెత్తి, అన్నింటినీ తనలో కలిపేస్తుంది. అందువల్ల, పగలు రాత్రుల మార్పుకు కారణమైన వాయువు మళ్లీ అవతరిస్తాడు.

ఏతే ప్రజానాం పతయః ప్రధానాః సర్వదేహినామ్ । పితరః సర్వ లోకానాం లోకాత్మానః ప్రకీర్తితాః ।। ౩౧.

ఇవే సకల ప్రాణులకు ప్రధానాధిపతులు, లోకాల తండ్రులు, లోకాల ఆత్మలు అని పిలవబడతారు.

ధ్యాయతో బ్రహ్మణో వక్రాదుద్యన్ సమభవద్భవః। ఋషిర్విప్రో మహాదేవో భూతాత్మా ప్రపితామహః ।। ౩౧.

బ్రహ్మదేవుడు ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు, ఆయన వంకర నోటిలో నుండి భవుడు ఉద్భవించాడు. ఆయనే ఋషి, మహర్షి, మహాదేవుడు, భూతాత్మ, మహాపితామహుడు.

ఈశ్వరః సర్వభూతానాం ప్రణవాయోపపద్యతే। ఆత్మవేశేన భూతానామఙ్గప్రత్యఙ్గసమ్భవః ।। ౩౧.

సర్వజీవులకు అధిపతి అయిన ఈశ్వరుడు ప్రణవ రూపంలో ప్రత్యక్షమవుతాడు. ఆయనే ప్రాణుల్లో ప్రవేశించి, ప్రతి అవయవానికి మూలకారణమవుతాడు.

అగ్నిః సంవత్సరః సూర్యశ్చన్ద్రమా వాయురేవ చ। యుగాభిమానీ కాలాత్మా నిత్యం సంక్షేపకృద్విభుః। ఉన్మాదకోఽనుగ్రహకృత్స ఇద్వత్సర ఉచ్యతే ।। ౩౧.

అగ్ని, సంవత్సరం, సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు — వీటిలో ఆయనే యుగాలకు అధిపతి, కాలస్వరూపుడు, ఎప్పుడూ సంగ్రహించేవాడు, మహాశక్తివంతుడు. ఆయనే ఉల్లాసాన్ని కలిగించేవాడు, అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించేవాడు, సంవత్సరంగా పిలవబడతాడు.