దణ్డధరః సదణ్డశ్చ దణ్డముణ్డవిభూషితః। విషపోఽమృతపశ్చైవ సురాపః క్షీరసోమపః ।। ౩౦.
దండాన్ని ధరించేవాడు, ఎప్పుడూ దండంతో ఉండేవాడు, ముండచేయబడిన తలతో అలంకరించబడినవాడు. విషాన్ని త్రాగేవాడు, అమృతాన్ని త్రాగేవాడు, మద్యం త్రాగేవాడు, పాలూ సోమరసమూ త్రాగేవాడు.
మధుపశ్చాజ్యపశ్చైవ సర్వపశ్చ మహాబలః। వృషాశ్వవాహ్యో వృషభస్తథా వృషభలోచనః ।। ౩౦.
తేనె త్రాగేవాడు, నెయ్యి త్రాగేవాడు, అన్నీ త్రాగేవాడు, మహాబలుడు. వృషభం, గుర్రం ఎక్కేవాడు, వృషభుడు, వృషభనేత్రుడు.
వృషభశ్చైవ విఖ్యాతో లోకానాం లోకసత్కృతః। చన్ద్రాదిత్యౌ చక్షుషీ తే హృదయఞ్చ పితామహః। అగ్నిరాపస్తథా దేవో ధర్మకర్మప్రసాధితః ।। ౩౦.
వృషభుడిగా ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, లోకాలు గౌరవించేవాడు. చంద్రుడు, సూర్యుడు నీ కళ్ళు, హృదయం పితామహుడు. అగ్ని, నీరు, ధర్మకర్మల వల్ల స్థాపితమైన దేవుడు.
న బ్రహ్మా న చ గోవిన్దః పురాణఋషయో న చ। మాహాత్మ్యం వేదితుం శక్తా యాథాతథ్యేన తే శివ ।। ౩౦.
బ్రహ్మా, గోవిందుడు, పురాతన ఋషులు కూడా నీ మహాత్మ్యాన్ని యథార్థంగా తెలుసుకోలేరు, శివా!
యా మూర్త్తయః సుసూక్ష్మాస్తే న మహ్యం యాన్తి దర్శనమ్। తాభిర్ణాం సతతం రక్ష పితా పుత్రమివౌరసమ్ ।। ౩౦.
ఎన్ని సూక్ష్మమైన రూపాలు నాకు కనబడవో, అవన్నీ నన్ను నిత్యం రక్షించు. తండ్రి తన కుమారుడిని ఎలా కాపాడుతాడో, అలాగే నన్ను కాపాడు.
రక్ష మాం రక్షణీయోఽహం తవానఘ నమోఽస్తు తే ౩౦.
నీవు నన్ను రక్షించు. నేను నీ చేత రక్షింపబడవలసినవాడిని. పాపరహితుడా! నీకు నమస్కారం.
యః సహస్రాణ్యనేకాని పుంసామాహృత్య దుర్ద్దశః। తిష్ఠత్యేకః సముద్రాన్తే స మే గోప్తాస్తు నిత్యశః ।। ౩౦.
ఎవరెవరో వేలాది మందిని పట్టుకుని, సముద్రపు అంచున ఒంటరిగా నిలిచివుంటాడో, అతడే నన్ను ఎప్పుడూ కాపాడాలని కోరుకుంటున్నాను.
యం వినిద్రా జితశ్వాసాః సత్త్వస్థాః సమదర్శినః। జ్యోతిః పశ్యన్తి యుఞ్జానాస్తస్మై యోగాత్మనే నమః ।। ౩౦.
ఎవరు నిద్రలేని వారు, శ్వాసను జయించిన వారు, సత్వగుణంలో నిలిచిన వారు, సమదృష్టితో యోగంలో తలమునకలై ఆ వెలుగును చూస్తారో, ఆ యోగాత్మకు నా నమస్కారం.
సమ్భక్ష్య సర్వ భూతాని యుగాన్తే సముపస్థితే। యః శేతే జలమధ్యస్థస్తం ప్రపద్యేఽప్సుశాయినమ్ ।। ౩౦.
యుగాంతంలో అన్ని జీవులను తనలో కలిపేసుకుని, నీటిలో నిద్రించే వాడిని ఆశ్రయిస్తున్నాను. ఆ జలాశయినికి నేను శరణు.
ప్రవిశ్య వదనే రాహోర్యః సోమం గ్రసతే నిశి । గ్రసత్యర్కఞ్చ స్వర్భానుర్భుత్వా సోమాగ్నిరేవ చ ।। ౩౦.
రాహువు నోటిలోకి ప్రవేశించి, రాత్రి చంద్రుడిని మింగేవాడెవరో, స్వర్భాను చంద్రుడిగా, అగ్నిగా మారి, సూర్యుడిని కూడా మింగుతాడని చెప్పబడింది.
యేఽఙ్గుష్ఠమాత్రాః పురుషా దేహస్థాః సర్వదేహినామ్। రక్షన్తు తే హి మాం నిత్యం నిత్యమాప్యాయయన్తు మామ్ ।। ౩౦.
ప్రతి జీవిలో, అంగుళంత పరిమాణంలో ఉన్న వారు నన్ను ఎల్లప్పుడూ రక్షించాలి, నన్ను ఎప్పుడూ పోషించాలి.
యే చాప్యుత్పతితా గర్భాదధోభాగగతాశ్చ యే। తేషాం స్వాహాః స్వధాశ్చైవ ఆప్నువన్తు స్వదన్తు చ ।। ౩౦.
గర్భంలో పుట్టినవారు, క్రిందికి వెళ్లినవారు, వారందరికీ స్వాహా, స్వధా లభించాలి. వారు తృప్తిపొందాలి.
యే న రోదన్తి దేహస్థాః ప్రాణినో రోదయన్తి చ। హర్షయన్తి చ హృష్యన్తి నమస్తేభ్యోఽస్తు నిత్యశః ।। ౩౦.
శరీరంలో ఉండి, తాము ఏడవక, ఇతరులను ఏడిపించే వారు, ఆనందాన్ని కలిగించే వారు, తామూ ఆనందించే వారు, వారందరికీ ఎల్లప్పుడూ నమస్కారం.
యే సముద్రే నదీదుర్గే పర్వతేషు గుహాసు చ। వృక్షమూలేషు గోష్ఠేషు కాన్తారగహనేషు న ।। ౩౦.
సముద్రంలో, నదుల్లో, కొండలపై, గుహల్లో, వృక్షమూలాల్లో, ఆవుల గోషాలలో, అడవి లోతుల్లో ఉన్నవారు—
చతుష్పథేషు రథ్యాసు చత్వరేషు సభాసు చ। చన్ద్రార్కయోర్మధ్యగతా యే చ చన్ద్రార్కరశ్మిషు ।। ౩౦.
చౌరస్తాల్లో, వీధుల్లో, బజార్లలో, సభల్లో, చంద్రుడు సూర్యుడు మధ్యలో ఉన్నవారు, చంద్రుడు సూర్యుని కిరణాల్లో ఉన్నవారు—
రసాతలగతా యే చ యే చ తస్మాత్పరఙ్గతాః। నమస్తేభ్యో నమస్తేభ్యో నమస్తేభ్యశ్చ నిత్యశః। సూక్ష్మాః స్థూలాః కృశా హ్రస్వా నమస్తేభ్యస్తు నిత్యశః ।। ౩౦.
రసాతలంలో ఉన్నవారు, దాని కన్నా పైన ఉన్నవారు, వారందరికీ ఎప్పటికీ నమస్కారం, నమస్కారం, నమస్కారం. సూక్ష్మమైనవారు, స్థూలమైనవారు, క్షీణమైనవారు, చిన్నవారు—అందరికీ ఎల్లప్పుడూ నమస్కారం.
సర్వస్త్వం సర్వగో దేవ సర్వభూతపతిర్భవాన్। సర్వభూతాన్తరాత్మా చ తేన త్వం న నిమన్త్రితః ।। ౩౦.
ప్రభూ! నీవే అన్నీ, నీవే అన్నిటిలోనూ వ్యాపించినవాడు, నీవే సమస్త భూతాలకు అధిపతి, నీవే ప్రతి జీవిలో అంతర్యామి. అందువల్ల నిన్ను ప్రత్యేకంగా ఆహ్వానించాల్సిన అవసరం లేదు.
త్వమేవ చేజ్యసే యస్మాద్యజ్ఞైర్వివిధదక్షిణైః। త్వమేవ కర్త్తా సర్వస్య తేన త్వం న నిమన్త్రితః ।। ౩౦.
వివిధ యజ్ఞాల ద్వారా, ఎన్నో బహుమతులతో పూజింపబడేది నీవే. అన్నిటికీ కర్త నీవే. అందుకే నిన్ను ప్రత్యేకంగా ఆహ్వానించాల్సిన పని లేదు.
అథ వా మాయయా దేవ మోహితః సూక్ష్మయా త్వయా। ఏతస్మాత్ కారణాద్వాపి తేన త్వం న నిమన్త్రితః ।। ౩౦.
లేదా ప్రభూ! నీ సూక్ష్మమైన మాయ వల్ల నేను మోహితుడనై ఉండవచ్చు. లేదా మరే కారణమైనా, అందువల్ల నిన్ను ప్రత్యేకంగా ఆహ్వానించాల్సిన అవసరం లేదు.
ప్రసీద మమ దేవేశ త్వమేవ శరణం మమ। త్వం గతిస్త్వం ప్రతిష్ఠా చ న చాన్యాస్తి న మే గతిః ।। ౩౦.
దేవేశా! నాపై దయచూపు. నీవే నా శరణు, నీవే నా గమ్యం, నీవే నా ఆధారం. నాకు నీవు తప్ప ఇంకెవరూ లేరు, నాకు వేరే దారి లేదు.
స్తుత్వైవం స మహాదేవం విరరామ ప్రజాపాతిః। భగవానపి సుప్రీతః పునర్దక్షమభాషత ।। ౩౦.
ఇలా మహాదేవుని స్తుతించి, ప్రజాపతి మౌనంగా నిలిచాడు. ఆ భగవంతుడు సంతోషంతో మళ్లీ దక్షుణ్ణి ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
పరితుష్టోఽస్మి తే దక్ష స్తవేనానేన సువ్రత। బహునాత్ర కిముక్తేన మత్సమీపం గమిష్యసి ।। ౩౦.
దక్షా! నీ ఈ స్తోత్రంతో నేను చాలా సంతోషించాను. నీకు ఇంకా ఏమి చెప్పాలి? నువ్వు నా సన్నిధికి రాబోతున్నావు.
అథైనమబ్రవీద్వాక్యం త్రైలోక్యాధిపతిర్భవః। కృత్వాశ్వాసకరం వాక్యం వాక్యజ్ఞో వాక్యమాహతమ్ ।। ౩౦.
అప్పుడు మూడు లోకాల అధిపతి అయిన భవుడు, అతనికి ధైర్యం కలిగించే మాటలు చెప్పాడు. మాటలలో నిపుణుడైన ఆయన, గొప్పగా ఇలా పలికాడు.
దక్ష దక్ష న కర్త్తవ్యో మన్యుర్విఘ్నమిమం ప్రతి। అహం యజ్ఞహా న త్వన్యో దృశ్యతే తత్పురా త్వయా ।। ౩౦.
దక్షా, దక్షా, ఈ అడ్డంకి విషయమై కోపపడకూడదు. యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినవాడు నేనే, మరెవ్వరూ కాదు. నీవు ముందుగా చూశావు కదా.
భూయశ్చ తం వరమిమం మత్తో గృహ్ణీష్వ సువ్రత। ప్రసన్నవదనో భూత్వా త్వమేకాగ్రమనాః శ్రృణు ।। ౩౦.
ధైర్యంగా ఉన్నవాడా, మళ్లీ నా నుండి ఈ వరాన్నిGraహించు. సంతోషంగా ముఖంతో, ఏకాగ్రతతో నా మాటలు విను.
అశ్వమేధసహస్రస్య వాజపేయశతస్య చ। ప్రజాపతే మత్ప్రసాదాత్ ఫలభాగీ భవిష్యసి ।। ౩౦.
నా అనుగ్రహంతో, నువ్వు వెయ్యి అశ్వమేధ యాగాలూ, వంద వాజపేయ యాగాల ఫలితాన్ని పొందుతావు, ప్రజాపతీ.
వేదాన్ షడఙ్గానుద్ధృత్య సాఙ్ఖ్యాన్యోగాంశ్చ కృత్స్నశః। తపశ్చ విపులం తప్త్వా దుశ్చరం దేవదానవైః ।। ౩౦.
వేదాలు, వాటి ఆరు అంగాలు, సాంఖ్య, యోగ శాస్త్రాలు అన్నీ నేర్చుకొని, దేవతలు, దానవులు కూడా చేయలేని గొప్ప తపస్సు చేసినవాడవు.
అర్థైర్ద్దశార్ద్ధసంయుక్తైర్గూఢమప్రాజ్ఞనిర్మ్మితమ్। వర్ణాశ్రమకృతైర్ధర్మైంర్విపరీతం క్వచిత్సమమ్ ।। ౩౦.
పదార్థాలు పది, అరలు కలిపి, తెలియని వారు రహస్యంగా చేసినవి, వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు ఎక్కడైనా వ్యత్యాసంగా, ఎక్కడైనా సమంగా ఉండేవి.
శ్రుత్యర్థైరధ్యవసితం పశుపాశవిమోక్షణమ్। సర్వేషామాశ్రమాణాన్తు మయా పాశుపతం వ్రతమ్। ఉత్పాదితం శుభం దక్ష సర్వపాపవిమోక్షణమ్ ।। ౩౦.
వేదార్థాలతో స్థిరమైన, జీవుల బంధనాల నుండి విముక్తి కలిగించే, అన్ని ఆశ్రమాల వారికి నేను పాశుపత వ్రతాన్ని స్థాపించాను, దక్షా. ఇది శుభమయమైనది, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి కలిగించేది.
అస్య చీర్ణస్య యత్సమ్యక్ ఫలం భవతి పుష్కలమ్। తదస్తు తే మహాభాగ మానసస్త్యజ్యతాం జ్వరః ।। ౩౦.
ఈ వ్రతాన్ని సరిగ్గా ఆచరించిన వారికి ఎంత గొప్ప ఫలం వస్తుందో, అది నీకూ కలగనీ, మహాభాగా. నీ మనసులోని బాధను వదిలేయి.