కర్ణికారస్రజం దీప్తం క్రోధాదుద్భ్రాన్తలోచనమ్। వ్కచిన్నృత్యతి చిత్రాఙ్గం వ్కచిద్వదతి సుస్వరమ్ ।। ౩౦.
కర్ణికార పువ్వుల కాంతివంతమైన హారాన్ని ధరించి, కోపంతో కళ్లు ఎర్రగా మెరిసిపోతూ, కొన్ని సార్లు అలంకృతమైన శరీరంతో నృత్యం చేస్తూ, కొన్ని సార్లు మధురమైన స్వరంతో మాట్లాడుతున్నాడు.
వ్కచిద్ధ్యాయతి యుక్తాత్మా వ్కచిత్స్తూలం ప్రమార్జతి। వ్కచిద్గాయతి విశ్వాత్మా వ్కచిద్రౌతి ముహుర్ముహుః ।। ౩౦.
కొన్ని సార్లు ఏకాగ్రతతో ధ్యానం చేస్తూ, కొన్ని సార్లు వేదికను శుభ్రం చేస్తూ, కొన్ని సార్లు విశ్వాన్ని నిండేలా పాడుతూ, కొన్ని సార్లు మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తున్నాడు.
జ్ఞానం వైరాగ్యమైశ్వర్య్యం తపః సత్యం క్షమా ధృతిః। ప్రభుత్వమాత్మసంబోధో హ్యధిష్ఠానగుణైర్యుతః ।। ౩౦.
జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం, తపస్సు, సత్యం, సహనం, స్థిరత, పరిపాలన, ఆత్మజ్ఞానం, అధికారం వంటి లక్షణాలతో నిండినవాడు.
జానుభ్యామవనిం గత్వా ప్రణతః ప్రాఞ్జలిః స్థితః। ఆజ్ఞాపయ త్వం దేవేశ కిం కార్య్యం కరవాణి తే ।। ౩౦.
మోకాళ్లపై భూమిని తాకి, చేతులు జోడించి నమస్కరించి, 'దేవతల అధిపతీ! నేను ఏ పని చేయాలో ఆజ్ఞాపించండి' అని అడిగాడు.
తమువాచాక్షిప మఖం దక్షస్యేహ మహేశ్వరః। దేవస్యానుమతిం శ్రుత్వా వీరభద్రో మహాబలః। ప్రణమ్య శిరసా పాదౌ దేవేశస్య ఉమాపతేః ।। ౩౦.
అప్పుడు మహేశ్వరుడు, 'ఇక్కడ దక్షుడి యజ్ఞాన్ని నాశనం చేయి' అని ఆజ్ఞాపించాడు. దేవి అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత, మహాబలుడు వీరభద్రుడు, ఉమాపతికి పాదాలకు తల వంచి నమస్కరించాడు.
తతో బన్ధాత్ ప్రముక్తేన సింహేనేవేహ లీలయా। దేవ్యా మన్యుకృతం మత్వా హతో దక్షస్య స క్రతుః ।। ౩౦.
అనంతరం బంధనాల నుంచి విడిపడి, సింహంలా ఆడుకుంటూ, దేవి కోపాన్ని గుర్తించి, దక్షుడి యజ్ఞాన్ని నాశనం చేశాడు.
మన్యునా చ మహాభీమా భద్రకాలీ మహేశ్వరీ। ఆత్మనః సర్వసాక్షిత్వే తేన సార్ద్ధ సహానుగా ।। ౩౦.
అపారమైన కోపంతో, భద్రకాళీ మహేశ్వరీ, సర్వసాక్షిగా, తన అనుచరులతో కలిసి అతనితో పాటు వెళ్లింది.
స ఏష భగవాన్ క్రుద్ధః ప్రేతావాసకృతాలయః। వీరభద్ర ఇతి ఖ్యాతో దేవ్యా మన్యుప్రమార్జకః ।। ౩౦.
ఇలా, ఆ భగవంతుడు కోపంతో, ప్రేతల నివాసంగా ఉండి, వీరభద్రుడు అని ప్రసిద్ధి చెందినవాడు; దేవి కోపాన్ని శాంతిపరిచే వాడిగా నిలిచాడు.
సోఽసృజద్రోమకూపేభ్యో రౌద్రాన్నామ గణేశ్వరాన్। రుద్రానుగా మహావీర్య్యా రుద్రవీర్యపరాక్రమాః ।। ౩౦.
ఆయన తన చర్మ రంధ్రాల నుండి భయంకరమైన, గొప్ప శక్తి కలిగిన, రుద్రుని అనుచరులైన గణాధిపతులను సృష్టించాడు. వీరు రుద్రుని పరాక్రమంతో, రుద్రుని వీర్యంతో నిండినవారు.
రుద్రస్యానుచరాః సర్వే సర్వే రుద్రసమప్రభాః। తే నిపేతుస్తతస్తూర్ణం శతశోఽథ సహస్రశః ।। ౩౦.
వారు అందరూ రుద్రుని సేవకులు, రుద్రుని వంటి ప్రకాశంతో మెరిసిపోతున్నారు. వారు వందల సంఖ్యలో, వేల సంఖ్యలో వేగంగా అక్కడికి వచ్చారు.
తతః కిలకిలాశబ్ద ఆకాశం పూరయన్నివ। తేన శబ్దేన మహతా త్రస్తాః సర్వే దివౌకసః।। ౩౦.
ఆ సమయంలో, ఆకాశాన్ని నిండ్చేలా గొప్ప శబ్దం వినిపించింది. ఆ భయంకరమైన శబ్దానికి దేవలోకంలో ఉన్నవారు అందరూ భయంతో వణికిపోయారు.
పర్వతాశ్చ వ్యశీర్యన్త కమ్పతే చ వసున్ధరా। మేరుశ్చ ఘూర్ణతే విప్రాః క్షుభ్యన్తే వరుణాలయాః ।। ౩౦.
పర్వతాలు చీలిపోయాయి, భూమి కంపించసాగింది, మేరు పర్వతం తాళలేక తడబడింది, మునులారా! వరుణుని నివాసాలు కూడా కలతచెందాయి.
అగ్నయో నైవ దీప్యన్తే న చ దీప్యన్తి భాస్కరాః। గ్రహా నైవ ప్రకాశన్తే నక్షత్రాణి న తారకాః ।। ౩౦.
అగ్నులు మండలేదు, సూర్యులు ప్రకాశించలేదు, గ్రహాలు వెలుతురు ఇవ్వలేదు, నక్షత్రాలు, తారలు కూడా మెరవలేదు.
ఋషయో నాభ్యభాషన్త న దేవా న చ దానవాః। ఏవం హి తిమిరీభూతం నిర్ద్దహన్తి విమానితాః ।। ౩౦.
మహర్షులు మాట్లాడలేదు, దేవతలు మాట్లాడలేదు, దానవులు కూడా మౌనంగా ఉన్నారు. అలా చీకటిలో మునిగిపోయి, అవమానానికి గురైనవారి కోపంతో అంతా కాలిపోయింది.
సింహనాదం ప్రముఞ్చన్తే ఘోరరూపా మహాబలాః। ప్రభఞ్జన్తే పరే ఘోరా యూపానుత్పాటయన్తి చ ।। ౩౦.
భయంకరమైన రూపంతో, అపారమైన బలంతో వారు సింహగర్జనలు చేశారు. మరికొందరు భయానకులు యజ్ఞస్తంభాలను విరగ్గొట్టి పీకేశారు.
ప్రమర్ద్దన్తి తథా చాన్యే వినృత్యన్తి తతాఽపరే। ఆధావన్తి ప్రధావన్తి వాయువేగా మనోజవాః ।। ౩౦.
కొంతమంది నాశనం చేశారు, మరికొందరు నాట్యం చేశారు, ఇంకొందరు గాలి వేగంతో, మనస్సు వేగంతో పరుగులు తీశారు.
చూర్ణన్తే యజ్ఞపాత్రాణి యాగస్యాయతనాని చ। శీర్యమాణాని దృశ్యన్తే తారా ఇవ నభస్తలాత్ ।। ౩౦.
వారు యజ్ఞపాత్రలను, యాగస్థలాలను పగలగొట్టారు. అవి విరిగిపడుతూ ఆకాశం నుండి తారలు పడిపోవడం లాగ కనిపించాయి.
దివ్యాన్నపానభక్షాణాం రాశయః పర్వతోపమాః। క్షీర నద్యస్తథా చాన్యా ఘృతపాయసకర్దమాః. మధుమణ్డోదకా దివ్యాః ఖణ్డశర్కరవాలుకాః ।। ౩౦.
పర్వతాల్లాంటి దివ్యమైన అన్నపానీయాల గుట్టలు కనిపించాయి. పాల నదులు, నెయ్యి, పాయసం మట్టి కలిసినవి, తేనె, తీపి నీళ్ళు, సక్కర తుక్కలతో కూడిన వణులు అక్కడ ప్రవహించాయి.
షడ్రసాన్నివహన్త్యన్యా గుడకుల్యా మనోరమాః। ఉచ్చావచాని మాంసాని భక్ష్యాణి వివిధాని చ ।। ౩౦.
మరిన్ని ఆకర్షణీయమైన వణులు ఆరు రుచులతో నిండినవి. ఎత్తైనవి, తక్కువైనవి, వివిధ రకాల మాంసాహారాలు, అనేక భక్ష్యాలు అక్కడ ఉన్నాయి.
యాని కాని చ దివ్యాని లేహ్యఞ్చోష్యం తథాపరే। భుఞ్జతే వివిధైర్వక్త్రైర్విలుణ్ఠన్తి చ సర్వసః। క్రీడన్తి వివిధాకారాశ్చిక్షిపుః సురయోషితః ।। ౩౦.
ఏదైనా దివ్యమైన లేహ్యం, చప్పరించేది ఉన్నా, వారు అనేక నోళ్లతో వాటిని తినిపెట్టారు, అన్నీ దోచుకున్నారు. వారు అనేక రూపాల్లో ఆడుకున్నారు, దేవకన్యలను విసిరేశారు.
రుద్రకోపప్రయుక్తాస్తు సర్వదేవైః సురక్షితమ్। తం యజ్ఞమహనన్ శీఘ్రం రుద్రకల్పాః సమీపతః ।। ౩౦.
రుద్రుని కోపంతో ప్రేరేపితులై, అన్ని దేవతలు కాపాడుతున్నా, ఆ రుద్రసమానులు దగ్గరగా వచ్చి ఆ యజ్ఞాన్ని వేగంగా ధ్వంసం చేశారు.
చక్రురన్యే తథా నాదాన్ సర్వభూతభయంకరాన్। ఛిత్త్వా శిరోఽన్యే యజ్ఞస్య వినదన్తి భయఙ్కరాః ।। ౩౦.
మరికొందరు భయంకరమైన శబ్దాలు చేసి అన్ని ప్రాణులను భయపెట్టారు. ఇంకొందరు యజ్ఞశిరస్సు కోసి భయానకంగా అరచేశారు.
దక్షో దక్షపతిశ్చైవ దేవో యజ్ఞపతిస్తథా। మృగరూపేణ చాకాశే ప్రపలాయితుమారభత్ ।। ౩౦.
దక్షుడు, యజ్ఞపతి, దేవుడు కూడా మృగరూపంలో ఆకాశంలో పారిపోవడానికి ప్రయత్నించాడు.
వీరభద్రోఽప్రమేయాత్మా జ్ఞాత్వా తస్య బలన్తదా। అన్తరిక్షగతస్యాశు చిచ్ఛేదాస్య శిరో మహాన్ ।। ౩౦.
అపారమైన స్వభావం కలిగిన వీరభద్రుడు, అతని బలాన్ని తెలుసుకొని, అతను ఆకాశంలో పరుగెత్తుతున్నప్పుడు వెంటనే అతని తలను కోసేశాడు.
దక్షః ప్రజాపతిశ్చైవ వినష్ట భ్రాన్తచేతనః। క్రుద్ధేన వీరభద్రేణ శిరః పాదేన పీడితః। జరాభిభూతతీవ్రాత్మా నిపపాత మహీతలే ।। ౩౦.
దక్షుడు, ప్రజాపతి, తన మనస్సు పోయి, నాశనం అయి, కోపంతో ఉన్న వీరభద్రుడు అతని తలపై కాలితో తన్నాడు. వృద్ధాప్యం వల్ల బలహీనుడై, భూమిపై పడిపోయాడు.
త్రయస్త్రింశద్దేవతానాం తాః కోటయో విమలాత్మకాః। పాశేనాగ్నిబలేనాశు బద్ధాః సింహబలేన చ ।। ౩౦.
ముప్పత్తి మూడువేల దేవతల కోట్లు, పవిత్రమైన స్వభావం కలిగినవారు, వెంటనే పాశంతో, అగ్నిబలంతో, సింహబలంతో బంధించబడ్డారు.
తతో జగ్ముర్మహాత్మానం సర్వే దేవా మహాబలమ్। ప్రసీద భగవన్ రుద్ర బృత్యానాం మా కుధః ప్రభో ।। ౩౦.
అంతటా దేవతలు అందరూ మహాత్ముడైన, అపార బలమున్న రుద్రుని దగ్గరకు వెళ్లి, "ప్రభూ! భగవంతుడా రుద్రా! మేము నీ సేవకులం, మాపై కోపం పెట్టుకోకుము, దయచేయుము" అని ప్రార్థించారు.
తతో బ్రహ్మాదయో దేవా దక్షశ్చైవ ప్రజాపతిః। ఊచుః ప్రాఞ్జలయో భూత్వా కథ్యతాం కో భవానితి ।। ౩౦.
ఆ తరువాత బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, ప్రజాపతి అయిన దక్షుడు కూడ చేతులు జోడించి, "మీరు ఎవరో మాకు చెప్పండి" అని వినయంగా అడిగారు.
న చ దేవో న చాదిత్యో న చ భోక్తుమిహాగతః। నైవద్రష్టుం హి దేవేన్ద్రాన్న చ కౌతూహలాన్వితః ।। ౩౦.
నేను దేవుడిని కాదు, ఆదిత్యుడిని కాదు, ఇక్కడ ఏదైనా తినడానికి రాలేదు, దేవేంద్రులను చూడటానికి కూడా రాలేదు, ఆసక్తితో కూడ రాలేదు.
దక్షయజ్ఞవినాశార్థం సమ్ప్రాప్తం విద్ధి మామిహ। వీరభద్ర ఇతి ఖ్యాతం రుద్రకోపాద్వినిర్గతమ్ ।। ౩౦.
ఈ దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేయడానికి నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. రుద్రుని కోపం నుండి పుట్టిన వీరభద్రుడిగా నాకు పేరు ఉంది.