వాయుపురాణమ్

స్వాయమ్భువేఽన్తరే పూర్వన్తయోర్వై కీర్తితాః ప్రజాః। సుషువే సాగరాద్వేలా కన్యామేకామనిన్దితామ్ ।। ౩౦.

స్వాయంభువ మానవంతరంలో, మొదటి మరియు చివరి కాలాల్లో జనులు వివరించబడ్డారు. సముద్రం నుండి వెల అనే ఆమె ఒక నిర్దోషమైన కుమార్తెను ప్రసవించింది.

సావర్ణినా చ సాముద్రీ పత్నీ ప్రాచీనబర్హిషః। సవర్ణా సాథ సాముద్రీ దశప్రాచీనబర్హిషః। సర్వే ప్రచేతసో నామ ధనుర్వేదస్య పారగాః ।। ౩౦.

సాముద్రి అనే ఆ సముద్ర కుమార్తె, ప్రాచీనబర్హి అనే రాజుకు భార్యగా మారింది. సవర్ణా, సాముద్రి ఇద్దరూ కలసి ప్రాచీనబర్హికి పది మంది కుమారులను ప్రసవించారు. వారందరినీ ప్రచేతసులు అంటారు; వారు ధనుర్వేదంలో నిపుణులు.

తేషాం స్వాయమ్భువౌ దక్షః పుత్రత్వే జజ్ఞివాన్ ప్రభుః। త్ర్యమ్బకస్యాభిశాపేన చాక్షుషస్యాన్తరే మనోః ।। ౩౦.

వారిలో, స్వాయంభువ మానవంతరంలో, దక్షుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అది త్రయంబకుని శాపం వల్ల, చాక్షుష మానవంతరంలో జరిగింది.

ఏతచ్ఛుత్వా తతః సూతమపృచ్ఛచ్ఛాంశపాయనః। ఉత్పన్నః స కథం దక్షో హ్యభిశాపాద్భవస్య తు। చాక్షుషస్యాన్వయే పూర్వం తన్నః ప్రబ్రూహి పృచ్ఛతామ్ ।। ౩౦.

ఇది విని, శాంశపాయనుడు సూతుని అడిగాడు: 'దక్షుడు భవుని శాపం వల్ల చాక్షుష మానవంతర వంశంలో ఎలా జన్మించాడు? దయచేసి మాకు వివరించు.'

ఇత్యుక్తః కథయామాస సూతో దక్షాశ్రితాం కథామ్। శాంశపాయనమామన్త్ర్య త్ర్యమ్బకాచ్ఛాపకారణమ్ ।। ౩౦.

అలా అడిగిన శాంశపాయనుని ఉద్దేశించి, సూతుడు దక్షుని కథను, త్రయంబకుని శాపానికి కారణాన్ని వివరించడం ప్రారంభించాడు.

దక్షస్యాసన్ సుతా హ్యష్టౌ కన్యా యాః కీర్తితా మయా। స్వేబ్యో గృహేభ్యో హ్యానాయ్య తాః పితాభ్యర్చ్చయద్గృహే। తతస్త్వభ్యర్చితాః సర్వా న్యవసంస్తాః పితుర్గృహే ।। ౩౦.

దక్షునికి ఎనిమిది మంది కుమార్తెలు ఉన్నారు అని నేను చెప్పాను. వాటిని వారి ఇళ్ల నుంచి తీసుకొచ్చి, తండ్రి తన ఇంట్లో గౌరవించాడు. ఆ తరువాత, అందరూ తండ్రి ఇంట్లోనే ఉండిపోయారు.

తాసాం జ్యేష్ఠా సతీ నామ పత్నీ యా త్ర్యమ్బకస్య వై। నాజుహావాత్మజాం తాం వై దక్షో రుద్రమభిద్విషన్ ।। ౩౦.

వారి మధ్య, పెద్దది సతీ అనే ఆమె, త్రయంబకుని భార్య. దక్షుడు రుద్రునిపై ద్వేషంతో, తన కుమార్తెను ఆహ్వానించలేదు.

అకరోత్స నతిం దక్షే న కదాచిన్మహేశ్వరః। జామాతా శ్వశురే తస్మిన్ స్వభావాత్ తేజసి స్థితః ।। ౩౦.

మహేశ్వరుడు తన మామ దక్షునికి ఎప్పుడూ నమస్కారం చేయలేదు. తన స్వభావంలో, తన తేజస్సులో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

తతో జ్ఞాత్వా సతీ సర్వాః స్వస్రః ప్రాప్తాః పితృర్గృహమ్। జగామ సాప్యనాహూతా సతీ తత్ స్వం పితుర్గృహమ్ ।। ౩౦.

ఆ తరువాత, సతీ తన అన్నీ సోదరీమణులు తండ్రి ఇంటికి వెళ్లినట్టు తెలుసుకొని, ఆహ్వానం లేకపోయినా, తానూ తన తండ్రి ఇంటికి వెళ్లింది.

తతోఽబ్రవీత్ సా పితరం దేవీ క్రోధాదమర్షితా। యవీయసీబ్యో జ్యాయసీం కిన్తు పూజామిమాం ప్రభో। అసమ్మతామవజ్ఞాయ కృతవానసి గర్హితామ్ ।। ౩౦.

అప్పుడు ఆ దేవి కోపంతో, అసహనంతో తన తండ్రిని ఇలా అడిగింది: 'ప్రభూ! చిన్నవారికి పూజ చేసి, పెద్దవారిని పట్టించుకోకుండా, అవమానిస్తూ, నిందించదగిన పని చేశావు.'

అహం జ్యేష్ఠా వరిష్ఠా హి న త్వసత్ కర్త్తుమర్హసి। ఏవముక్తోఽబ్రవీదేనాం దక్షః సంరక్తలోచనః ।। ౩౦.

'నేనే పెద్దదాన్ని, ఉత్తమదాన్ని. నీవు అన్యాయంగా ప్రవర్తించకూడదు.' అని ఆమె అన్నది. దక్షుడు కోపంతో కళ్లెరుపు అయ్యి ఆమెకు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.

త్వన్తు శ్రేష్ఠ వరిష్ఠా చ పూజ్యా బాలా సదా మమ। తాసాం యే చైవ భర్త్తారస్తే మే బహుమతాః సదా ।। ౩౦.

'నీవు నిజంగా ఉత్తమురాలివి, నాకు ఎప్పుడూ గౌరవించదగిన కుమార్తెవే. నీ సోదరీమణుల భర్తలు కూడా నాకు ఎప్పుడూ ఎంతో ప్రీతిపాత్రులు.'

బ్రహ్నమష్ఠాశ్చ తపిష్ఠాశ్చ మహాయోగాః సుధార్మికాః। గుణైశ్చైవాధికాః శ్లాఘ్యాః సర్వే తే త్ర్యమ్బకాత్సతి ।। ౩౦.

'బ్రహ్మ, ఎనిమిది మంది తపస్సులో గొప్పవారు, మహాయోగులు, ధర్మంలో నిబద్ధులు, సద్గుణాలతో ప్రసిద్ధులు — వీరందరూ సతీ ద్వారా త్రయంబకుని వల్ల నాకు అల్లుళ్లు.'

వసిష్ఠోఽత్రిః పులస్త్యశ్చ అఙ్గిరాః పులహః క్రతుః। భృగుర్మరీచిశ్చ తథా శ్రేష్ఠా జామాతరో మమ ।। ౩౦.

'వశిష్ఠుడు, అత్రి, పులస్త్యుడు, అంగిరసుడు, పులహుడు, క్రతువు, భృగువు, మరీచి — వీరందరూ నా అల్లుళ్లు, లోకంలో ఉత్తములు.'

తస్యాత్మా స చ తే శర్వో భక్తా చాసి హి తం సదా। తేన త్వాం న బుభూషామి ప్రతికూలో హి మే భవః ।। ౩౦.

'ఆ శర్వుడు నీలోనే ఉన్నాడు. నువ్వు ఎప్పుడూ అతనికి భక్తురాలివి. అందుకే నేను నిన్ను కోరుకోను; భవుడు నాకు విరుద్ధంగా ఉన్నాడు.'

ఇత్యువాచ తదా దక్షః సంప్రమూఢేన చేతసా। శాపార్థమాత్మనశ్చైవ యే చోక్తాః పరమర్షయః ।। ౩౦.

అప్పుడు దక్షుడు, మనస్సు మాయలో పడిపోయి, తన శాపానికి కారణంగా, అలాగే ముందు చెప్పిన మహర్షులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

తథోక్తా పితరం సా వై క్రుద్ధా దేవీదమబ్రవీత్ । వాఙ్మనఃకర్మభిర్యస్మాదదుష్ఠాం మాం విగర్హసే। తస్మాత్త్యజామ్యహన్దేహమిదన్తాత తవాత్మజమ్ ।। ౩౦.

దీన్ని విని ఆ దేవి కోపంతో తన తండ్రిని ఇలా అడిగింది: 'నీవు నా మాట, మనసు, కార్యాలలో తప్పు లేని నన్ను నిందిస్తున్నావు. అందుకే నేను ఈ శరీరాన్ని విడిచిపెడతాను. ఇకపై నీ కుమార్తెను కాదు.'

తతస్తేనావమానేన సతీ దుఃఖాదమర్షితా। అబ్రవీద్వచనం తేవీ నమస్కృత్య మహేశ్వరమ్ ।। ౩౦.

ఆ అవమానాన్ని అనుభవించి, బాధతో, కోపంతో నిండిన సతీ, మహేశ్వరుని నమస్కరించి ఇలా పలికింది.

యత్రాహముపపత్స్యేహం పునర్దేహేన భాస్వతా। తత్రాప్యహమసంమూఢా సమ్భూతా ధార్మికీ పునః। గచ్ఛేయం ధర్మపత్నీత్వం త్ర్యమ్బకస్యైవ ధర్మతః ।। ౩౦.

నేను ఎక్కడైనా మళ్లీ ప్రకాశవంతమైన శరీరంతో జన్మిస్తే, అక్కడ కూడా స్పష్టమైన బుద్ధితో, ధర్మబుద్ధితో పుట్టి, తిరిగి త్రయంబకునికి ధర్మబద్ధమైన భార్యగా అవుతాను.

తత్రైవాథ సమాసీనా యుక్తాత్మానం సమాదధే। ధారయామాస చాగ్నేయీం ధారణాం మనసాత్మనః ।। ౩౦.

అక్కడే కూర్చుని, తన మనస్సును ఏకాగ్రతచేసి, అగ్నిస్వరూపమైన ధ్యానంలో తన మనస్సును నిలిపింది.

తత ఆగ్నేయీసముత్థేన వాయునా సముదీరితః। సర్వాఙ్గేభ్యో వినిః సృత్య వహ్నిర్భస్మ చకార తామ్ ।। ౩౦.

ఆ అగ్నిధ్యానం వల్ల పుట్టిన వాయువు ప్రభావంతో, ఆమె శరీరమంతా నుండి అగ్ని వెలువడి, ఆమెను బూడిదగా మార్చింది.

తదుపశ్రుత్య నిధనం సత్యా దేవోఽథ శూలధృక్। సంవాదఞ్చ తయోర్బుద్ధ్వా యాథాతథ్యేన శఙ్కరః। దక్షస్యాథ ఋషీణాఞ్చ చుకోప భగవాన్ ప్రభుః ।। ౩౦.

సతీ మరణాన్ని, ఆమె మాటలను యథాతథంగా విని, శూలధారి శంకరుడు, దక్షునిపై, ఋషులపై కోపం తెచ్చుకున్నాడు.

యస్మాదవమతా దక్ష మత్కృతే మాన సా సతీ। ప్రశస్తాశ్చేతరాః సర్వాః స్వసుతా భర్తృభిః సహ ।। ౩౦.

దక్షుడు నా విషయమై సతీని అవమానించాడని, అతని మిగతా కుమార్తెలు తమ భర్తలతో కలిసి ప్రశంసలు పొందారు.

తస్మాద్వైవస్వతం ప్రాప్య పునరేవ మహర్షయః। ఉత్పత్స్యన్తే ద్వితీయే వై మమ యజ్ఞే హ్యయోనిజాః ।। ౩౦.

అందువల్ల, వైవస్వతమంత్రము వచ్చిన తరువాత, మహర్షులు నా యజ్ఞంలో మళ్లీ జన్మిస్తారు, కాని గర్భంలో కాదు.

హుతే వై బ్రహ్మణా శుక్తే చాక్షుషస్యాన్తరే మనోః। అభివ్యాహృత్య చ ఋషీన్ దక్షమభ్యగమత్ పునః ।। ౩౦.

బ్రహ్మా హవనం చేసి, చాక్షుషమనువు అంత్యమై, ఋషులను పిలిచి, దక్షుడు మళ్లీ జన్మించాడు.

భవితా చాక్షుషో రాజా చాశ్రుషస్య సమన్వయే। ప్రాచీనబర్హిషః పౌత్రః పుత్రశ్చైవ ప్రచేతసః ।। ౩౦.

చాక్షుషమంత్రములో, ప్రాచీనబర్హి మనవడు, ప్రచేతసుని కుమారుడు అయిన రాజు జన్మిస్తాడు.

దక్ష ఇత్యేవ నామ్నా త్వం మార్షాయాం జనయిష్యసి। కన్యాయాం శాఖినాఞ్చైవ ప్రాప్తే వై చాక్షుషేఽన్తరే ।। ౩౦.

నీవు చాక్షుషమంత్రము వచ్చినప్పుడు, మార్షాయలో దక్షుని, అలాగే శాఖినులలో కుమార్తెలను జన్మిస్తావు.

అహం తత్రాపి తే విఘ్నమాచరిష్యామి దుర్మతే। ధర్మార్థకామయుక్తేషు కర్మస్విహ పునః పునః ।। ౩౦.

ఓ మూర్ఖుడా! అక్కడ కూడా, ధర్మార్ధకామాలకు సంబంధించిన కార్యాలలో నేను మళ్లీ మళ్లీ నీకు అడ్డంకులు కలిగిస్తాను.

యస్మాత్ త్వం మత్కృతే క్రూరమృషీన్ వ్యాహృతవానసి। తస్మాత్సార్ద్ధం సురైర్యజ్ఞే న త్వాం యక్ష్యన్తి వై ద్విజాః ।। ౩౦.

నువ్వు నా విషయమై ఋషులపై క్రూరంగా మాట్లాడినందున, దేవతలతో కలిసి ద్విజులు యజ్ఞాలలో నిన్ను పూజించరు.