వాయుపురాణమ్

పర్వ్వణ్యాస్తిథయః సన్ధ్యాః పక్షా మాసార్ద్ధసంజ్ఞితాః। ద్వావర్ద్ధమాసౌ మాసస్తు ద్వౌ మాసావృతురుచ్యతే ।। ౩౦.

పర్వదినాలు, తిథులు, సంధ్యలు అర్ధనెలలుగా పిలవబడతాయి; రెండు అర్ధనెలలు కలిపి ఒక నెల అవుతుంది, రెండు నెలలు కలిపి ఒక ఋతువు అంటారు.

ఋతుత్రయం చాయనం ద్వే అయనే దక్షిణోత్తరే । సంవత్సరః సుమేకస్తు స్థానాన్యేతాని స్థానినామ్ ।। ౩౦.

మూడు ఋతువులు, ఉత్తరాయణం-దక్షిణాయణం అనే రెండు అయనాలు, సంవత్సరం—ఇవి తమ స్థానాల్లో ఉండే వారికి ముఖ్యమైన స్థానాలు.

ఋతవః సుమేకపుత్రా విజ్ఞేయా హ్యష్టధా తు షట్। ఋతుపుత్రాః స్మృతాః పఞ్చ ప్రజాస్త్వార్త్తవలక్షణాః ।। ౩౦.

ఋతువులు సుమేకుని కుమారులుగా ఎనిమిది విధాలుగా, ఆరు విధాలుగా విభజించబడ్డవిగా తెలుసుకోవాలి. ఋతుపుత్రులు ఐదుగురు, వారి సంతానం వారి విధుల ప్రకారం గుర్తించబడుతుంది.

యస్మాచ్చైవార్త్తవేయాస్తు జాయన్తే స్థాణుజఙ్గమాః। ఆర్త్తవాః పితరశ్చైవ ఋతవశ్చ పితామహాః ।। ౩౦.

ఈ విధుల నుంచే స్థిరమైనవి, చలించే జీవులు జన్మిస్తాయి. ఆ విధులు తండ్రులుగా, ఋతువులు తాతలుగా పరిగణించబడతారు.

సుమేకాత్తు ప్రసూయన్తే మ్రియన్తే చ ప్రజాతయః। తస్మాత్ స్మృతః ప్రజానాం వై సుమేకః ప్రపితామహః ।। ౩౦.

సుమేకుని నుంచే సంతానం పుట్టి, మరణిస్తుంది కూడా. అందువల్ల సుమేకుడు అన్నీ ప్రాణుల ప్రపితామహుడిగా గుర్తించబడతాడు.

స్థానేషు స్థానినో హ్యేతే స్థానాత్మానః ప్రకీర్తితాః। తదాఖ్యాస్తన్మయత్వాచ్చ తదాత్మనశ్చ తే స్మృతాః ।। ౩౦.

తమ తమ స్థానాల్లో ఉండేవారు, 'స్థానాత్ములు' అని పిలవబడతారు. వారి పేర్లు, స్వభావం కారణంగా కూడా వారిని అలా గుర్తించబడతారు.

ప్రజాపతిః స్మృతో యస్తు స తు సంవత్సరో మతః। సంవత్సరః స్మృతో హ్యగ్నిః ఋతమిత్యుచ్యతే ద్వజైః ।। ౩౦.

ప్రజాపతి అని పిలవబడేవాడు సంవత్సరం అని భావించాలి. సంవత్సరం అగ్ని అని గుర్తించబడుతుంది, ఋతువు అని ద్విజులు పిలుస్తారు.

ఋతాత్తు ఋతవో యస్మాజ్జజ్ఞిరే ఋతవస్తతః। మాసాః షడృతవో జ్ఞేయాస్తేషాం పఞ్చార్త్తవాః సుతాః ।। ౩౦.

ఋతువు నుండి ఋతువులు పుట్టాయి; ఆ ఋతువుల నుంచే నెలలు ఏర్పడ్డాయి. ఆరు ఋతువులు తెలుసుకోవాలి, వాటికి ఐదు విధులు కుమారులుగా ఉంటారు.

ద్విపదాఞ్చతుష్పదాఞ్చైవ పక్షిసంసర్పతామపి। స్థావరాణాం చ పఞ్చానాం పుష్పం కాలార్త్తవం స్మృతమ్ ।। ౩౦.

రెండు కాళ్లు, నాలుగు కాళ్లు ఉన్నవారు, పక్షులు, సరీసృపాలు, ఐదు రకాల స్థావర జీవులకు కాలం, విధి వికాసం పుష్పంగా గుర్తించబడుతుంది.

ఋతుత్వమార్త్తవత్వఞ్చ పితృత్వఞ్చ ప్రకీర్తితమ్। ఇత్యేతే పితరో జ్ఞేయా ఋతవశ్చార్త్తవాశ్చ యే ।। ౩౦.

ఋతుత్వం, ఆర్తవత్వం, తండ్రిత్వం ఇలా వివరించబడ్డాయి. అందువల్ల వీరిని తండ్రులు, ఋతువులు, విధులు అని తెలుసుకోవాలి.

సర్వభూతాని తేభ్యోఽథ ఋతుకాలాద్విజజ్ఞిరే। తస్మాదేతేఽపి పితర ఆర్త్తవా ఇతి నః శ్రుతమ్ ।। ౩౦.

అన్ని జీవులు వీరి నుంచే, ఋతుకాలం నుంచే పుట్టాయి. అందువల్ల ఈ విధులను కూడా తండ్రులు అని మేము విన్నాము.

మన్వన్తరేషు సర్వేషు స్థితాః కాలాభిమానినః। స్థానాభిమానినో హ్యేతే తిష్ఠన్తీహ ప్రసంయమాత్ ।। ౩౦.

ప్రతి మన్వంతరంలో కాలాన్ని ప్రధానంగా భావించే వారు స్థిరంగా ఉంటారు; స్థానాన్ని ముఖ్యంగా భావించే వారు కూడా ఇక్కడ నియమంతో ఉంటారు.

అగ్నిష్వాత్తా బర్హిషదః పితరో ద్వివిధాః స్మృతాః। జజ్ఞాతే చ పితృభ్యస్తు ద్వే కన్యే లోకవిశ్రుతే ।। ౩౦.

పితృదేవతలు రెండు విధాలుగా గుర్తించబడ్డారు—అగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు. ఆ పితృల నుండి లోకాల్లో ప్రసిద్ధమైన రెండు కుమార్తెలు జన్మించారు.

మేనా చ ధారిణీ చైవ యాభ్యాం విశ్వమిదం ధృతమ్। పితరస్తే నిజే కన్యే ధర్మార్థం ప్రదదుః శుభే। త ఉభే వ్రహ్మవాదిన్యౌ యోగిన్యౌ చైవ తే ఉభే ।। ౩౦.

మెనా, ధారణి అనే ఇద్దరు ఈ విశ్వాన్ని నిలిపే వారు. తండ్రులు తమ కుమార్తెలను ధర్మార్థాల కోసం ఇచ్చారు. ఇద్దరూ బ్రహ్మజ్ఞానం కలవారు, యోగినులు కూడా.

అగ్నిష్వాత్తాస్తు యే ప్రోక్తాస్తేషాం మేనా తు మానసీ। ధారణీ మానసీ చైవ కన్యా బర్హిషదాం స్మృతా ।। ౩౦.

అగ్నిష్వాత్తులకు మెనా మనసులో పుట్టిన కుమార్తె. ధారణి కూడా మనసులో పుట్టినదే, ఆమెను బర్హిషదుల కుమార్తెగా గుర్తిస్తారు.

మేరోస్తు ధారణీం నామ పత్న్యర్థం వ్యసృజన్ శుభామ్। పితరస్తే బర్హిషదః స్మృతా యే సోమపీథినః ।। ౩౦.

మేరుకు ధారణి అనే సతీమణిని తండ్రులు సృష్టించారు. బర్హిషదులు అని పిలవబడే పితృదేవతలు సోమపానం చేసే వారు.

అగ్నిష్వాత్తాస్తు తాం మేనాం పత్నీం హిమవతే దదుః। స్మృతాస్తే వై తు దౌహిత్రాస్తద్దౌహిత్రాన్ నిబోధత ।। ౩౦.

అగ్నిష్వాత్తులు మెనాను హిమవంతునికి భార్యగా ఇచ్చారు. వారు దౌహిత్రులు (మనుమలు) అని గుర్తించబడ్డారు; ఆ మనుమల గురించి వినండి.

మేనా హిమవతః పత్నీ మైనాకం సాన్వసూయత। గఙ్గా సరిద్వరా చైవ పత్నీ యా లవణో దధేః। మైనాకస్యానుజః క్రౌఞ్చః క్రౌఞ్చద్వీపో యతః స్మృతః ।। ౩౦.

హిమవంతునికి భార్యగా ఉన్న మెనా, మైనాకుడిని ఇతరులతో కలిపి కనింది. గంగా అనే ప్రసిద్ధ నది అతని భార్య, లవణుడు ఆమెను పెళ్లి చేసుకున్నాడు. మైనాకునికి తమ్ముడు క్రౌంచుడు, అతని నుంచే క్రౌంచ ద్వీపం ప్రసిద్ధి చెందింది.

మేరోస్తు ధారణీ పత్నీ దివ్యౌషధిసమన్వితమ్। మన్దరం సుషువే పుత్రం తిస్రః కన్యాశ్చ విశ్రుతాః ।। ౩౦.

మేరుకు భార్యగా ఉన్న ధారణి, దివ్య ఔషధాలతో కూడినవారు, మందరుడనే కుమారుడిని, మూడు ప్రసిద్ధ కుమార్తెలను కనింది.

వేలా చ నియతిశ్చైవ తృతీయా చాయతిః పునః। ధాతుశ్చైవాయతిః పత్నీ విధాతుర్నియతిః స్మృతా ।। ౩౦.

వేళ, నియతి, మూడవది ఆయతి; ధాతువు ఆయతిగా కూడా పిలవబడుతుంది. నియతి సృష్టికర్తకు భార్యగా గుర్తించబడింది.

స్వాయమ్భువేఽన్తరే పూర్వన్తయోర్వై కీర్తితాః ప్రజాః। సుషువే సాగరాద్వేలా కన్యామేకామనిన్దితామ్ ।। ౩౦.

స్వాయంభువ మానవంతరంలో, మొదటి మరియు చివరి కాలాల్లో జనులు వివరించబడ్డారు. సముద్రం నుండి వెల అనే ఆమె ఒక నిర్దోషమైన కుమార్తెను ప్రసవించింది.

సావర్ణినా చ సాముద్రీ పత్నీ ప్రాచీనబర్హిషః। సవర్ణా సాథ సాముద్రీ దశప్రాచీనబర్హిషః। సర్వే ప్రచేతసో నామ ధనుర్వేదస్య పారగాః ।। ౩౦.

సాముద్రి అనే ఆ సముద్ర కుమార్తె, ప్రాచీనబర్హి అనే రాజుకు భార్యగా మారింది. సవర్ణా, సాముద్రి ఇద్దరూ కలసి ప్రాచీనబర్హికి పది మంది కుమారులను ప్రసవించారు. వారందరినీ ప్రచేతసులు అంటారు; వారు ధనుర్వేదంలో నిపుణులు.

తేషాం స్వాయమ్భువౌ దక్షః పుత్రత్వే జజ్ఞివాన్ ప్రభుః। త్ర్యమ్బకస్యాభిశాపేన చాక్షుషస్యాన్తరే మనోః ।। ౩౦.

వారిలో, స్వాయంభువ మానవంతరంలో, దక్షుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అది త్రయంబకుని శాపం వల్ల, చాక్షుష మానవంతరంలో జరిగింది.

ఏతచ్ఛుత్వా తతః సూతమపృచ్ఛచ్ఛాంశపాయనః। ఉత్పన్నః స కథం దక్షో హ్యభిశాపాద్భవస్య తు। చాక్షుషస్యాన్వయే పూర్వం తన్నః ప్రబ్రూహి పృచ్ఛతామ్ ।। ౩౦.

ఇది విని, శాంశపాయనుడు సూతుని అడిగాడు: 'దక్షుడు భవుని శాపం వల్ల చాక్షుష మానవంతర వంశంలో ఎలా జన్మించాడు? దయచేసి మాకు వివరించు.'

ఇత్యుక్తః కథయామాస సూతో దక్షాశ్రితాం కథామ్। శాంశపాయనమామన్త్ర్య త్ర్యమ్బకాచ్ఛాపకారణమ్ ।। ౩౦.

అలా అడిగిన శాంశపాయనుని ఉద్దేశించి, సూతుడు దక్షుని కథను, త్రయంబకుని శాపానికి కారణాన్ని వివరించడం ప్రారంభించాడు.

దక్షస్యాసన్ సుతా హ్యష్టౌ కన్యా యాః కీర్తితా మయా। స్వేబ్యో గృహేభ్యో హ్యానాయ్య తాః పితాభ్యర్చ్చయద్గృహే। తతస్త్వభ్యర్చితాః సర్వా న్యవసంస్తాః పితుర్గృహే ।। ౩౦.

దక్షునికి ఎనిమిది మంది కుమార్తెలు ఉన్నారు అని నేను చెప్పాను. వాటిని వారి ఇళ్ల నుంచి తీసుకొచ్చి, తండ్రి తన ఇంట్లో గౌరవించాడు. ఆ తరువాత, అందరూ తండ్రి ఇంట్లోనే ఉండిపోయారు.

తాసాం జ్యేష్ఠా సతీ నామ పత్నీ యా త్ర్యమ్బకస్య వై। నాజుహావాత్మజాం తాం వై దక్షో రుద్రమభిద్విషన్ ।। ౩౦.

వారి మధ్య, పెద్దది సతీ అనే ఆమె, త్రయంబకుని భార్య. దక్షుడు రుద్రునిపై ద్వేషంతో, తన కుమార్తెను ఆహ్వానించలేదు.

అకరోత్స నతిం దక్షే న కదాచిన్మహేశ్వరః। జామాతా శ్వశురే తస్మిన్ స్వభావాత్ తేజసి స్థితః ।। ౩౦.

మహేశ్వరుడు తన మామ దక్షునికి ఎప్పుడూ నమస్కారం చేయలేదు. తన స్వభావంలో, తన తేజస్సులో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

తతో జ్ఞాత్వా సతీ సర్వాః స్వస్రః ప్రాప్తాః పితృర్గృహమ్। జగామ సాప్యనాహూతా సతీ తత్ స్వం పితుర్గృహమ్ ।। ౩౦.

ఆ తరువాత, సతీ తన అన్నీ సోదరీమణులు తండ్రి ఇంటికి వెళ్లినట్టు తెలుసుకొని, ఆహ్వానం లేకపోయినా, తానూ తన తండ్రి ఇంటికి వెళ్లింది.