వాయుపురాణమ్

కామ్యనైమిత్తికాజస్రేష్వేతే కర్మస్వవస్థితాః। పూర్వమన్వన్తరేఽతీతే శుక్లైర్యామైః సుతైః సహ। దేవైర్మహాత్మభిః పుణ్యైః ప్రథమస్యాన్తరే మనోః ।। ౨౯.

కామ్య, నైమిత్తిక, నిత్యకర్మల్లో స్థిరంగా ఉన్నారు. గత మన్వంతరంలో, శ్వేతయముల కుమారులతో, పుణ్యశీలులైన మహాత్మ దేవతలతో, మొదటి మన్వంతరాంతరంలో ఉన్నారు.

ఇత్యేతాని మయోక్తాని స్థానాని స్థానినశ్చ హ । తైరేవ తు ప్రసఙ్ఖ్యాతమతీతానాగతేష్వపి ।। ౨౯.

ఇలా ఈ స్థలాలు, వాటి అధిపతులను నేను వివరించాను. వీరే గత, భవిష్యత్తు కాలాల్లో కూడా లెక్కించబడతారు.

మన్వన్తరేషు సర్వేషు లక్షణం జాతవేదసామ్। సర్వే తపస్వినో హ్యేతే సర్వే హ్యవభృథా స్తథా। ప్రజానాం పతయః సర్వే జ్యోతిష్మన్తశ్చ తే స్మృతాః ।। ౨౯.

అన్ని మన్వంతరాల్లో, జాతవేదసులకు ఇదే లక్షణం. వీరందరూ తపస్వులు, అవభృథాగ్నులు, ప్రజలకు అధిపతులు, ప్రకాశవంతులుగా గుర్తించబడ్డారు.

స్వారోచిషాదిషు జ్ఞేయాః సావర్ణ్యన్తేషు సప్తసు। మన్వన్తరేషు సర్వేషు నానారూపప్రయోజనైః ।। ౨౯.

స్వారోచిషుడు మొదలుకొని సావర్ణి వరకు ఉన్న ఏడు మన్వంతరాలలో, అందులోని అన్ని దేవతలు, తాము తాము వేర్వేరు రూపాలతో, వేర్వేరు అవసరాల కోసం ఉన్నారని తెలుసుకోవాలి.

వర్త్తన్తే వర్త్తమానైశ్చ దేవైరిహ సహాగ్నయః। అనాగతైః సురైః సార్ద్ధం వర్త్తన్తేఽనాగతాగ్నయః ।। ౨౯.

ఇక్కడ ప్రస్తుత దేవతలతో పాటు అగ్నులు కూడా ఉన్నాయి; భవిష్యత్తులో వచ్చే దేవతలతో, అప్పుడు వచ్చే అగ్నులు కూడా కలిసే ఉంటాయి.

ఇత్యేష నినయోఽగ్నీనాం మయా ప్రోక్తో యథాతథమ్। విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ పితౄణాం వక్ష్యతే తతః ।। ౨౯.

ఇలా అగ్నుల వ్యవస్థను నేను నిజంగా ఎలా ఉందో వివరించాను; ఇప్పుడు పితృదేవతల క్రమాన్ని విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను.

బ్రహ్మణః సృజతః పుత్రాన్ పూర్వే స్వాయమ్భువేఽన్తరే। అమ్భాంసి జజ్ఞిరే తాని మనుష్యాసురదేవతాః ।। ౩౦.

బ్రహ్మదేవుడు తన కుమారులను సృష్టిస్తున్నప్పుడు, ఆ ప్రాచీన స్వాయంభువ మన్వంతరంలో, నీళ్లు పుట్టాయి—అవి మనుషులు, అసురులు, దేవతలు.

పితృవన్మన్యమానస్య జజ్ఞిరే పితరోఽస్య వై। తేషాన్నిసర్గః ప్రాగుక్తో విస్తరస్తస్య వక్ష్యతే ।। ౩౦.

తనకు పితృదేవతలు ఉన్నారని భావించినప్పుడు, ఆయనకు నిజంగా పితృదేవతలు పుట్టారు; వారి ఉద్భవాన్ని ముందే చెప్పాను, ఇప్పుడు దాని వివరాలు చెబుతాను.

దేవాసురమనుష్యాణాం దృష్ట్వా దేవోఽభ్యభాషత। పితృవన్మన్యమానస్య జజ్ఞిరే వోపయక్షితాః ।। ౩౦.

దేవతలు, అసురులు, మనుషులను చూసి ఆ దేవుడు ఇలా అన్నాడు: 'తనకు పితృదేవతలు ఉన్నారని భావించినప్పుడు, ఆ పితృదేవతలు పుట్టి, రక్షించబడ్డారు.'

మధ్వాదయః షడృతవస్తాన్ పితౄన్ పరిచక్షతే। ఋతవః పితరో దేవా ఇత్యేషా వైదికీ శ్రుతిః ।। ౩౦.

మధు మొదలైన ఆరు ఋతువులను పితృదేవతలుగా భావిస్తారు; ఋతువులే పితృదేవతలు, దేవతలు అని వేదంలో చెప్పబడింది.

మన్వన్తరేషు సర్వేషు హ్యతీతానాగతేష్వపి। ఏతే స్వాయమ్భువే పూర్వముత్పన్నా హ్యన్తరే శుభే ।। ౩౦.

అన్ని మన్వంతరాలలో, గతమైనవాటిలోనూ, రానున్నవాటిలోనూ, ఇవే స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ముందుగా పుట్టినవారు.

అగ్నిష్వాత్తాః స్మృతా నామ్నా తథా బర్హిషదశ్చ వై। అయజ్వానస్తథా తేషామాసన్ వై గృహమేధినః। అగ్నిష్వాత్తాః స్మృతాస్తే వై పితరోఽనాహితాగ్నయః ।। ౩౦.

అగ్నిష్వాత్తులు అని పేరుతో పిలవబడే వారు, అలాగే బర్హిషదులు కూడా, యజ్ఞాలు చేయని గృహస్థులు; అగ్నిష్వాత్తులు అంటే అగ్ని పెట్టని పితృదేవతలు అని గుర్తించబడతారు.

యజ్వానస్తేషు యే హ్యాసన్ పితరః సోమపీథినః। స్మృతా బర్హిషదస్తే వై పితరస్త్వగ్నిహోత్రిణః। ఋతవః పితరో దేవాః శాస్త్రేఽస్మిన్నిశ్చయో మతః ।। ౩౦.

వారిలో యజ్ఞాలు చేసి సోమపానం చేసిన పితృదేవతలు బర్హిషదులుగా గుర్తించబడ్డారు; వారు అగ్నిహోత్రాలు చేసిన పితృదేవతలు. ఈ శాస్త్రంలో ఋతువులు, పితృదేవతలు, దేవతలు స్థిరంగా ఉన్నవిగా భావించబడతారు.

మధుమాధవౌ రసౌ జ్ఞేయౌ శుచిశుక్రౌ తు శుష్మిణౌ। నభశ్చైవ నభస్తశ్చ జీవావేతావుదాహృతౌ ।। ౩౦.

మధు, మాధవం రెండూ మధురమైన ఋతువులు; శుచిః, శుక్రం రెండూ పవిత్రమైనవి, ప్రకాశవంతమైనవి; నభ, నభస్య అనే రెండూ జీవంతమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి.

ఇషశ్చైవ తథోర్జశ్చ సుధావన్తావుదాహృతౌ। సహశ్చైవ సహస్యశ్చ మన్యుమన్తౌ తు తౌ స్మృతౌ। తపశ్చైవ తపస్యశ్చ ఘోరావేతౌ తు శైశిరౌ ।। ౩౦.

ఇష, ఊర్జ అనే రెండూ పోషకమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి; సహ, సహస్య అనే రెండూ బలమైనవిగా గుర్తించబడ్డాయి; తప, తపస్య అనే రెండూ ఘోరమైన, శీత ఋతువులుగా చెప్పబడ్డాయి.

కాలావస్థాస్తు షట్ తేషామ్మాసాఖ్యా వై వ్యవస్థితాః। త ఇమే ఋతవః ప్రోక్తాశ్చేతనాచేతనాస్తు వై ।। ౩౦.

వాటికి ఆరు కాల స్థితులు నెలలుగా ఏర్పడినవి; ఇవే ఋతువులు, జీవంతో కూడినవీ, జడమైనవీ కూడా.

ఋతవో బ్రహ్మణః పుత్రా విజ్ఞేయాస్తేఽభిమానినః। మాసార్ద్ధమాసస్థానేషు స్థానఞ్చ ఋతవోర్త్తవాః ।। ౩౦.

ఋతువులు బ్రహ్మదేవుని కుమారులుగా తెలుసుకోవాలి, వీరికి తాము తాము అధికారులు; నెలలు, అర్ధనెలలు ఉన్న చోటే ఋతువుల స్థానం.

స్థానానాం వ్యతిరేకేణ జ్ఞేయాః స్థానాభిమానినః। అహోరాత్రఞ్చ మాసాశ్చ ఋతవశ్చాయనాని చ ।। ౩౦.

స్థానాలకు వేరుగా, వాటికి అధిపతులైనవారు కూడా తెలుసుకోవాలి; పగలు-రాత్రి, నెలలు, ఋతువులు, అయనాలు కూడా ఉన్నాయి.

సంవత్సరాశ్చ స్థానాని కాలావస్థాభిమానినః। నిమేషాశ్చ కలాః కాష్ఠా ముహూర్త్తా వై దినక్షపాః ।। ౩౦.

సంవత్సరాలు స్థానాలుగా, కాల స్థితులకు అధిపతులుగా ఉన్నాయి; నిమిషాలు, కళలు, కష్టలు, ముహూర్తాలు, పగలు-రాత్రి చక్రాలు కూడా ఉన్నాయి.

ఏతేషు స్థానినో యే తు కాలావస్థాస్వవస్థితాః। తన్మయత్వాత్తదాత్మానస్తాన్ వక్ష్యామి నిబోధత ।। ౩౦.

ఈ స్థానాలలో నివసించేవారు, కాల స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉన్నవారు, అవే స్వరూపంగా ఉన్నారు; వారిని నేను వివరంగా చెబుతాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.

పర్వ్వణ్యాస్తిథయః సన్ధ్యాః పక్షా మాసార్ద్ధసంజ్ఞితాః। ద్వావర్ద్ధమాసౌ మాసస్తు ద్వౌ మాసావృతురుచ్యతే ।। ౩౦.

పర్వదినాలు, తిథులు, సంధ్యలు అర్ధనెలలుగా పిలవబడతాయి; రెండు అర్ధనెలలు కలిపి ఒక నెల అవుతుంది, రెండు నెలలు కలిపి ఒక ఋతువు అంటారు.

ఋతుత్రయం చాయనం ద్వే అయనే దక్షిణోత్తరే । సంవత్సరః సుమేకస్తు స్థానాన్యేతాని స్థానినామ్ ।। ౩౦.

మూడు ఋతువులు, ఉత్తరాయణం-దక్షిణాయణం అనే రెండు అయనాలు, సంవత్సరం—ఇవి తమ స్థానాల్లో ఉండే వారికి ముఖ్యమైన స్థానాలు.

ఋతవః సుమేకపుత్రా విజ్ఞేయా హ్యష్టధా తు షట్। ఋతుపుత్రాః స్మృతాః పఞ్చ ప్రజాస్త్వార్త్తవలక్షణాః ।। ౩౦.

ఋతువులు సుమేకుని కుమారులుగా ఎనిమిది విధాలుగా, ఆరు విధాలుగా విభజించబడ్డవిగా తెలుసుకోవాలి. ఋతుపుత్రులు ఐదుగురు, వారి సంతానం వారి విధుల ప్రకారం గుర్తించబడుతుంది.

యస్మాచ్చైవార్త్తవేయాస్తు జాయన్తే స్థాణుజఙ్గమాః। ఆర్త్తవాః పితరశ్చైవ ఋతవశ్చ పితామహాః ।। ౩౦.

ఈ విధుల నుంచే స్థిరమైనవి, చలించే జీవులు జన్మిస్తాయి. ఆ విధులు తండ్రులుగా, ఋతువులు తాతలుగా పరిగణించబడతారు.

సుమేకాత్తు ప్రసూయన్తే మ్రియన్తే చ ప్రజాతయః। తస్మాత్ స్మృతః ప్రజానాం వై సుమేకః ప్రపితామహః ।। ౩౦.

సుమేకుని నుంచే సంతానం పుట్టి, మరణిస్తుంది కూడా. అందువల్ల సుమేకుడు అన్నీ ప్రాణుల ప్రపితామహుడిగా గుర్తించబడతాడు.

స్థానేషు స్థానినో హ్యేతే స్థానాత్మానః ప్రకీర్తితాః। తదాఖ్యాస్తన్మయత్వాచ్చ తదాత్మనశ్చ తే స్మృతాః ।। ౩౦.

తమ తమ స్థానాల్లో ఉండేవారు, 'స్థానాత్ములు' అని పిలవబడతారు. వారి పేర్లు, స్వభావం కారణంగా కూడా వారిని అలా గుర్తించబడతారు.

ప్రజాపతిః స్మృతో యస్తు స తు సంవత్సరో మతః। సంవత్సరః స్మృతో హ్యగ్నిః ఋతమిత్యుచ్యతే ద్వజైః ।। ౩౦.

ప్రజాపతి అని పిలవబడేవాడు సంవత్సరం అని భావించాలి. సంవత్సరం అగ్ని అని గుర్తించబడుతుంది, ఋతువు అని ద్విజులు పిలుస్తారు.

ఋతాత్తు ఋతవో యస్మాజ్జజ్ఞిరే ఋతవస్తతః। మాసాః షడృతవో జ్ఞేయాస్తేషాం పఞ్చార్త్తవాః సుతాః ।। ౩౦.

ఋతువు నుండి ఋతువులు పుట్టాయి; ఆ ఋతువుల నుంచే నెలలు ఏర్పడ్డాయి. ఆరు ఋతువులు తెలుసుకోవాలి, వాటికి ఐదు విధులు కుమారులుగా ఉంటారు.

ద్విపదాఞ్చతుష్పదాఞ్చైవ పక్షిసంసర్పతామపి। స్థావరాణాం చ పఞ్చానాం పుష్పం కాలార్త్తవం స్మృతమ్ ।। ౩౦.

రెండు కాళ్లు, నాలుగు కాళ్లు ఉన్నవారు, పక్షులు, సరీసృపాలు, ఐదు రకాల స్థావర జీవులకు కాలం, విధి వికాసం పుష్పంగా గుర్తించబడుతుంది.