వాయుపురాణమ్

సముద్ర వాసినః పుత్రః సహరక్షో విభావ్యతే। సహరక్షసుతః క్షామో గృహాణి స దహేన్నౄణామ్ ।। ౨౯.

సముద్రవాసి కుమారుడు సహరక్షుడితో కలసి గుర్తించబడతాడు. సహరక్షుని కుమారుడు క్షీణుడై, మనుషుల ఇళ్లను కాల్చేస్తాడు.

క్రవ్యాదోఽగ్నిః సుతస్తస్య పురుషానత్తి యో మృతాన్ । ఇత్యేతే పావకస్యాగ్నేః పుత్రా హ్యేవం ప్రకీర్తితాః ।। ౨౯.

క్రవ్యాదుడనే అగ్ని అతని కుమారుడు, చనిపోయిన మనుషులను భక్షిస్తాడు. ఇలా పావకాగ్నికి కుమారులు వివరించబడ్డారు.

తతః శుచేస్తు యైః సౌరేర్గన్ధర్వైరసురావృతైః। మథితో యస్త్వరణ్యాం వై సోఽగ్నిరగ్నిః సమిధ్యతే ।। ౨౯.

తర్వాత శుచియగ్ని, గంధర్వులు అసురులతో చుట్టుముట్టి అడవిలో మథించి వెలిగించిన అగ్ని, అగ్నిగా ప్రబలుతుంది.

ఆయుర్నామాథ భగవాన్ పశౌ యస్తు ప్రణీయతే। ఆయుషో మహిమాన్ పుత్రః స శావాన్నామతః సుతః ।। ౨౯.

ఆయుర్ అనే భాగ్యవంతుడు, పశువులో నడిపించబడే వాడు, ఆయుషుని కుమారుడు. అతని కుమారుడు శావాన్ అని పిలవబడతాడు.

పాకయజ్ఞేష్వభిమానీ సోఽగ్నిస్తు సవనః స్మృతః। పుత్రశ్చ సవనస్యాగ్నేరద్భుతః స మహాయశాః ।। ౨౯.

పాకయజ్ఞాలలో అధిపతిగా ఉండే అగ్ని సవనుడు అని పిలవబడతాడు. సవనాగ్నికి కుమారుడు అధ్భుతుడు, అతడు మహా కీర్తిని పొందినవాడు.

వివిచిస్త్వద్భుతస్యాపి పుత్రోఽగ్నేః స మహాన్ స్మృతః। ప్రాయశ్చిత్తేఽథ భీమానాం హుతం భుహ్క్తే హవిః సదా ।। ౨౯.

వివిచి కూడా అధ్భుతుని కుమారుడిగా, గొప్ప అగ్నిగా గుర్తించబడతాడు. భయంకరమైన ప్రాయశ్చిత్తయజ్ఞాలలో, ఎప్పుడూ హవిస్సును భుజిస్తాడు.

వివిచేస్తు సుతో హ్యర్కో యోఽగ్నిస్తస్య సుతాస్త్విమే। అనీకవాన్ వాసృజవాంశ్చ రక్షోహా పితృకృత్తథా। సురభిర్వసురత్నాదౌ ప్రవిష్టో యశ్చ రుక్మవాన్ ।। ౨౯.

వివిచికి కుమారుడు అర్కుడు. అతని కుమారులు వీరే: అనీకవాన్, వాసృజవాన్, రక్షోహా, పితృకృత్, సురభి, వసురత్నాది ఇతరులలో ప్రవేశించినవాడు, రుక్మవాన్.

శుచేరగ్నేః ప్రజా వహ్నయస్తు చతుర్ద్దశ। ఇత్యేతే వహ్నయః ప్రోక్తాః ప్రణీయన్తేఽధ్వరేషు యే ।। ౨౯.

శుచియగ్నికి పౌత్రులు పద్నాలుగు అగ్నులు. యజ్ఞాలలో నడిపించబడే ఈ అగ్నులు వివరించబడ్డాయి.

ఆదిసర్గే హ్యతీతా వై యామైః సహ సురోత్తమైః। స్వాయమ్భు వేఽన్తరే పూర్వమగ్నయస్తేఽభిమానినః ।। ౨౯.

ఆదిసృష్టిలో, ఉత్తమ దేవతలు, యములతో కలసి, స్వాయంభువాంతరంలో, అహంకారంతో ఉన్న అగ్నులు ముందుగా ఉన్నారు.

ఏతే విహరణీయాస్తు చేతనాచేతనేష్విహ। స్థానాభిమానినో లోకే ప్రాగాసన్ హవ్యవాహనాః ।। ౨౯.

ఈ అగ్నులు, చైతన్యవంతమైనవారిలోనూ, చైతన్యరహితులలోనూ, లోకంలో స్థలాధిపతులుగా, హవ్యవాహనులుగా ముందుగా ఉన్నారు.

కామ్యనైమిత్తికాజస్రేష్వేతే కర్మస్వవస్థితాః। పూర్వమన్వన్తరేఽతీతే శుక్లైర్యామైః సుతైః సహ। దేవైర్మహాత్మభిః పుణ్యైః ప్రథమస్యాన్తరే మనోః ।। ౨౯.

కామ్య, నైమిత్తిక, నిత్యకర్మల్లో స్థిరంగా ఉన్నారు. గత మన్వంతరంలో, శ్వేతయముల కుమారులతో, పుణ్యశీలులైన మహాత్మ దేవతలతో, మొదటి మన్వంతరాంతరంలో ఉన్నారు.

ఇత్యేతాని మయోక్తాని స్థానాని స్థానినశ్చ హ । తైరేవ తు ప్రసఙ్ఖ్యాతమతీతానాగతేష్వపి ।। ౨౯.

ఇలా ఈ స్థలాలు, వాటి అధిపతులను నేను వివరించాను. వీరే గత, భవిష్యత్తు కాలాల్లో కూడా లెక్కించబడతారు.

మన్వన్తరేషు సర్వేషు లక్షణం జాతవేదసామ్। సర్వే తపస్వినో హ్యేతే సర్వే హ్యవభృథా స్తథా। ప్రజానాం పతయః సర్వే జ్యోతిష్మన్తశ్చ తే స్మృతాః ।। ౨౯.

అన్ని మన్వంతరాల్లో, జాతవేదసులకు ఇదే లక్షణం. వీరందరూ తపస్వులు, అవభృథాగ్నులు, ప్రజలకు అధిపతులు, ప్రకాశవంతులుగా గుర్తించబడ్డారు.

స్వారోచిషాదిషు జ్ఞేయాః సావర్ణ్యన్తేషు సప్తసు। మన్వన్తరేషు సర్వేషు నానారూపప్రయోజనైః ।। ౨౯.

స్వారోచిషుడు మొదలుకొని సావర్ణి వరకు ఉన్న ఏడు మన్వంతరాలలో, అందులోని అన్ని దేవతలు, తాము తాము వేర్వేరు రూపాలతో, వేర్వేరు అవసరాల కోసం ఉన్నారని తెలుసుకోవాలి.

వర్త్తన్తే వర్త్తమానైశ్చ దేవైరిహ సహాగ్నయః। అనాగతైః సురైః సార్ద్ధం వర్త్తన్తేఽనాగతాగ్నయః ।। ౨౯.

ఇక్కడ ప్రస్తుత దేవతలతో పాటు అగ్నులు కూడా ఉన్నాయి; భవిష్యత్తులో వచ్చే దేవతలతో, అప్పుడు వచ్చే అగ్నులు కూడా కలిసే ఉంటాయి.

ఇత్యేష నినయోఽగ్నీనాం మయా ప్రోక్తో యథాతథమ్। విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ పితౄణాం వక్ష్యతే తతః ।। ౨౯.

ఇలా అగ్నుల వ్యవస్థను నేను నిజంగా ఎలా ఉందో వివరించాను; ఇప్పుడు పితృదేవతల క్రమాన్ని విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను.

బ్రహ్మణః సృజతః పుత్రాన్ పూర్వే స్వాయమ్భువేఽన్తరే। అమ్భాంసి జజ్ఞిరే తాని మనుష్యాసురదేవతాః ।। ౩౦.

బ్రహ్మదేవుడు తన కుమారులను సృష్టిస్తున్నప్పుడు, ఆ ప్రాచీన స్వాయంభువ మన్వంతరంలో, నీళ్లు పుట్టాయి—అవి మనుషులు, అసురులు, దేవతలు.

పితృవన్మన్యమానస్య జజ్ఞిరే పితరోఽస్య వై। తేషాన్నిసర్గః ప్రాగుక్తో విస్తరస్తస్య వక్ష్యతే ।। ౩౦.

తనకు పితృదేవతలు ఉన్నారని భావించినప్పుడు, ఆయనకు నిజంగా పితృదేవతలు పుట్టారు; వారి ఉద్భవాన్ని ముందే చెప్పాను, ఇప్పుడు దాని వివరాలు చెబుతాను.

దేవాసురమనుష్యాణాం దృష్ట్వా దేవోఽభ్యభాషత। పితృవన్మన్యమానస్య జజ్ఞిరే వోపయక్షితాః ।। ౩౦.

దేవతలు, అసురులు, మనుషులను చూసి ఆ దేవుడు ఇలా అన్నాడు: 'తనకు పితృదేవతలు ఉన్నారని భావించినప్పుడు, ఆ పితృదేవతలు పుట్టి, రక్షించబడ్డారు.'

మధ్వాదయః షడృతవస్తాన్ పితౄన్ పరిచక్షతే। ఋతవః పితరో దేవా ఇత్యేషా వైదికీ శ్రుతిః ।। ౩౦.

మధు మొదలైన ఆరు ఋతువులను పితృదేవతలుగా భావిస్తారు; ఋతువులే పితృదేవతలు, దేవతలు అని వేదంలో చెప్పబడింది.

మన్వన్తరేషు సర్వేషు హ్యతీతానాగతేష్వపి। ఏతే స్వాయమ్భువే పూర్వముత్పన్నా హ్యన్తరే శుభే ।। ౩౦.

అన్ని మన్వంతరాలలో, గతమైనవాటిలోనూ, రానున్నవాటిలోనూ, ఇవే స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ముందుగా పుట్టినవారు.

అగ్నిష్వాత్తాః స్మృతా నామ్నా తథా బర్హిషదశ్చ వై। అయజ్వానస్తథా తేషామాసన్ వై గృహమేధినః। అగ్నిష్వాత్తాః స్మృతాస్తే వై పితరోఽనాహితాగ్నయః ।। ౩౦.

అగ్నిష్వాత్తులు అని పేరుతో పిలవబడే వారు, అలాగే బర్హిషదులు కూడా, యజ్ఞాలు చేయని గృహస్థులు; అగ్నిష్వాత్తులు అంటే అగ్ని పెట్టని పితృదేవతలు అని గుర్తించబడతారు.

యజ్వానస్తేషు యే హ్యాసన్ పితరః సోమపీథినః। స్మృతా బర్హిషదస్తే వై పితరస్త్వగ్నిహోత్రిణః। ఋతవః పితరో దేవాః శాస్త్రేఽస్మిన్నిశ్చయో మతః ।। ౩౦.

వారిలో యజ్ఞాలు చేసి సోమపానం చేసిన పితృదేవతలు బర్హిషదులుగా గుర్తించబడ్డారు; వారు అగ్నిహోత్రాలు చేసిన పితృదేవతలు. ఈ శాస్త్రంలో ఋతువులు, పితృదేవతలు, దేవతలు స్థిరంగా ఉన్నవిగా భావించబడతారు.

మధుమాధవౌ రసౌ జ్ఞేయౌ శుచిశుక్రౌ తు శుష్మిణౌ। నభశ్చైవ నభస్తశ్చ జీవావేతావుదాహృతౌ ।। ౩౦.

మధు, మాధవం రెండూ మధురమైన ఋతువులు; శుచిః, శుక్రం రెండూ పవిత్రమైనవి, ప్రకాశవంతమైనవి; నభ, నభస్య అనే రెండూ జీవంతమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి.

ఇషశ్చైవ తథోర్జశ్చ సుధావన్తావుదాహృతౌ। సహశ్చైవ సహస్యశ్చ మన్యుమన్తౌ తు తౌ స్మృతౌ। తపశ్చైవ తపస్యశ్చ ఘోరావేతౌ తు శైశిరౌ ।। ౩౦.

ఇష, ఊర్జ అనే రెండూ పోషకమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి; సహ, సహస్య అనే రెండూ బలమైనవిగా గుర్తించబడ్డాయి; తప, తపస్య అనే రెండూ ఘోరమైన, శీత ఋతువులుగా చెప్పబడ్డాయి.

కాలావస్థాస్తు షట్ తేషామ్మాసాఖ్యా వై వ్యవస్థితాః। త ఇమే ఋతవః ప్రోక్తాశ్చేతనాచేతనాస్తు వై ।। ౩౦.

వాటికి ఆరు కాల స్థితులు నెలలుగా ఏర్పడినవి; ఇవే ఋతువులు, జీవంతో కూడినవీ, జడమైనవీ కూడా.

ఋతవో బ్రహ్మణః పుత్రా విజ్ఞేయాస్తేఽభిమానినః। మాసార్ద్ధమాసస్థానేషు స్థానఞ్చ ఋతవోర్త్తవాః ।। ౩౦.

ఋతువులు బ్రహ్మదేవుని కుమారులుగా తెలుసుకోవాలి, వీరికి తాము తాము అధికారులు; నెలలు, అర్ధనెలలు ఉన్న చోటే ఋతువుల స్థానం.

స్థానానాం వ్యతిరేకేణ జ్ఞేయాః స్థానాభిమానినః। అహోరాత్రఞ్చ మాసాశ్చ ఋతవశ్చాయనాని చ ।। ౩౦.

స్థానాలకు వేరుగా, వాటికి అధిపతులైనవారు కూడా తెలుసుకోవాలి; పగలు-రాత్రి, నెలలు, ఋతువులు, అయనాలు కూడా ఉన్నాయి.

సంవత్సరాశ్చ స్థానాని కాలావస్థాభిమానినః। నిమేషాశ్చ కలాః కాష్ఠా ముహూర్త్తా వై దినక్షపాః ।। ౩౦.

సంవత్సరాలు స్థానాలుగా, కాల స్థితులకు అధిపతులుగా ఉన్నాయి; నిమిషాలు, కళలు, కష్టలు, ముహూర్తాలు, పగలు-రాత్రి చక్రాలు కూడా ఉన్నాయి.