వాయుపురాణమ్

విపాశాం కౌశికీఞ్చైవ శతద్రుం సరయూన్తథా। సీతాం సరస్వతీఞ్చైవ హ్రాదినీం పావనీం తథా ।। ౨౯.

విపాశా, కౌశికీ, శతద్రు, అలాగే సరయూ, సీతా, సరస్వతీ, హ్రాదినీ, పవనీ కూడా—

తాసు షోడశధాత్మానం ప్రవిభజ్య పృథక్ పృథక్ । ఆత్మానం వ్యదధాత్తాసు ధిష్ణీష్వథ బభూవ సః ।। ౨౯.

ఈ నదులలో, తనను పదహారు రూపాలుగా విడగొట్టి, ఒక్కొక్కదానిలో వేరుగా స్థాపించుకున్నాడు. అందువల్ల ఆ అగ్ని యజ్ఞవేదికలలో ఉండిపోతున్నాడు.

ధిష్ణయో దివ్యభిచారిణ్యస్తాసూత్పన్నాస్తు ధిష్ణయః। ధిష్ణీషు జజ్ఞిరే యస్మాద్ధిష్ణయస్తేన కీర్త్తితాః ।। ౨౯.

దేవతలలో సంచరించే యజ్ఞవేదికలు, ఈ నదులలో ఉద్భవించాయి. వేదికలలో పుట్టినందున వాటిని వేదికలు అని పిలుస్తారు.

ఇత్యేతే వై నదీపుత్రా ధిష్ణీష్వేవ విజజ్ఞిరే। తేషాం విహరణీయా యే ఉపస్థేయాశ్చ యేఽగ్నయః। తాన్ శ్రృణుధ్వం సమాసేన కీర్త్యమానాన్ యథా తథా ।। ౨౯.

ఇలా ఈ నదుల సంతానమైన అగ్నులు వేదికలలో జన్మించారు. వాటిలో, ఉపయోగించదగినవి, స్థాపించదగినవి ఏవి ఉన్నాయో, వాటి పేర్లను ఇప్పుడు నేను చెప్పబోతున్నాను, మీరు వినండి.

thumb|400px|ఉత్తరవేదీ 400px|thumb|సదోమణ్డపమ్ thumb|400px|ధిష్ణ్య ఋతుః ప్రవాహణోఽగ్నీధ్రః పురస్తాద్ధిష్ణయోఽపరో। విధీయన్తే యథాస్థానం సౌత్యేఽహ్ని సవనక్రమాత్ ।। ౨౯.

ఋతు, ప్రవాహణ, అగ్నిధ్ర అనే వేదికలు ముందుగా ఏర్పాటు చేయబడతాయి. మిగతావి యజ్ఞంలో సోమరసం పిండే రోజు, విధిగా తమ తమ స్థానాల్లో అమర్చబడతాయి.

అనిర్ద్దేశ్యాన్యవాచ్యానామగ్నీనాం శ్రృణుత క్రమమ్। సమ్రాడగ్నిః కృశానుర్యో ద్వితీయోత్తరవేదికః ।। ౨౯.

ఇప్పుడు వర్ణించలేని, పలకలేని అగ్నుల క్రమాన్ని వినండి. సమ్రాట్ అగ్ని, దీప్తిమంతమైనది, రెండవది ఉత్తర వేదికపై స్థాపించబడుతుంది.

సమ్రాడగ్నిః స్మృతా హ్యష్టౌ ఉపతిష్ఠన్తి తాన్ ద్విజాః. అధస్తాత్పర్షదన్యస్తు ద్వితీయః సోఽత్ర దృశ్యతే ।। ౨౯.

సమ్రాట్ అగ్ని ఎనిమిది రూపాల్లో ఉన్నదని చెబుతారు. ద్విజులు వాటిని ఆచరిస్తారు. క్రింద పార్షద్ అగ్ని, ఇంకొకటి, రెండవది అక్కడ కనిపిస్తుంది.

ప్రతద్వోచే నభో నామ చత్వారి స విభావ్యతే। బ్రహ్మజ్యోతిర్వసుర్నామ బ్రహ్మస్థానే స ఉచ్యతే ।। ౨౯.

ఇప్పుడు నేను నభస్సు అనే నాలుగు రూపాలున్న అగ్నిని వివరించబోతున్నాను. బ్రహ్మజ్యోతి, వసుర్ అని పిలవబడే అది బ్రహ్మ స్థలంలో ఉంది.

హవ్యసూర్య్యాద్యసంసృష్టః శామిత్రే స విభావ్యతే। విశ్వస్యాథ సముద్రోగ్నిర్బ్రహ్మస్థానే స కీర్త్త్యతే ।। ౨౯.

హవ్యసూర్యునితో కలవని అగ్ని శామిత్రి అని పిలవబడుతుంది. విశ్వ సముద్ర అగ్ని కూడా బ్రహ్మ స్థలంలో ఉందని చెబుతారు.

ఋతుధామా చ సుజ్యోతిరౌదుమ్బర్య్యాం స కీర్త్త్యతే। బ్రహ్మజ్యోతిర్వసుర్నామ బ్రహ్మస్థానే స ఉచ్యతే ।। ౨౯.

ఋతుధామా అనే ప్రకాశవంతమైన అగ్ని ఉడుంబర వృక్షంలో ఉంది. బ్రహ్మజ్యోతి, వసుర్ అని పిలవబడే అది బ్రహ్మ స్థలంలో ఉంది.

అజైకపాదుపస్థేయః స వై శాలాముఖీయకః। అనుద్దేశ్యోప్యహిర్బుధ్న్యః సోఽగ్నిర్గృహపతిః స్మృతః ।। ౨౯.

అజైకపాదుడు అనే అగ్ని శాలాముఖీయంగా స్థాపించాలి. ప్రత్యేకంగా చెప్పకపోయినా, అహిర్బుధ్న్య అనే అగ్ని గృహపతిగా గుర్తించబడుతుంది.

శంస్యస్యైవ సుతాః సర్వ్వే ఉపస్థేయా ద్విజైః స్మృతాః। తతో విహరణీయాంశ్చ వక్ష్యామ్యష్టౌ తు తత్సుతాన్ ।। ౨౯.

ప్రశంసించదగిన అగ్ని సంతానమైనవన్నీ ద్విజులచే స్థాపించదగినవిగా చెప్పబడ్డాయి. ఇప్పుడు ఉపయోగించదగిన ఎనిమిది సంతానాలను నేను వివరించబోతున్నాను.

క్రతుప్రవాహణోఽగ్నీధ్రస్తత్రస్థా ధిష్ణయోఽపరే। విహ్రియన్తే యథాస్థానం సౌత్యోహ్ని సవనక్రమాత్ ।। ౨౯.

క్రతు, ప్రవాహణ, అగ్నిధ్ర అనే వేదికలు అక్కడ ఏర్పాటయ్యాయి. అవి సోమయజ్ఞంలో పిండే రోజు, విధిగా తమ స్థానాల్లో అమర్చబడతాయి.

పౌత్రేయస్తు తతో హ్యగ్నిః స్మృతో యో హవ్యవాహనః। శాన్తిస్వాగ్నిః ప్రచేతాస్తు ద్వితీయః సత్య ఉచ్యతే ।। ౨౯.

తర్వాత పౌత్రేయ అనే అగ్ని హవ్యవాహనుడిగా ప్రసిద్ధి. శాంతి అగ్ని, ప్రచేతసు రెండవది, అది సత్య అని పిలవబడుతుంది.

తథాగ్నిర్విశ్వదేవస్తు బ్రహ్మస్థానే స ఉచ్యతే। అవక్షురచ్ఛావాకస్తు భువః స్థానే విభావ్యతే ।। ౨౯.

అలాగే, విశ్వదేవుడు అనే అగ్ని బ్రహ్మ స్థలంలో ఉన్నదని చెబుతారు. అవక్షురుడు, అచ్చావాకుడు భువస్థలంలో ఉన్నవారు అని భావించబడతారు.

ఉశీరాగ్నిః సవీర్యస్తు నేష్ఠీయః సంవిభావ్యతే। అష్టమస్తు వ్యరత్నిస్తు మార్జాలీయః ప్రకీర్త్తితః ।। ౨౯.

ఉశీరాగ్ని శక్తివంతుడై నిష్ఠీయుడు అని పిలవబడతాడు, అతడిని సమంగా పంచుతారు. ఎనిమిదవది రత్నాలు లేని మర్జాలీయుడు అని ప్రసిద్ధి పొందాడు.

ధిష్ణ్యా విహరణీయా యే సౌమ్యేనాన్యేన చైవ హి। తయోర్యః పావకో నామ స చాపాం గర్భ ఉచ్యతే ।। ౨౯.

ధిష్ణ్యాగ్నులు, మృదువుగా లేదా వేరే విధంగా కదిలించబడే వారు, వాటిలో పావకుడు అనే అగ్ని నీళ్ల గర్భంగా చెప్పబడతాడు.

అగ్నిః సోఽవభృథో జ్ఞేయః సమ్యక్ ప్రాప్యాప్సు హూయతే। హృచ్ఛయస్తత్సుతో హ్యగ్నిర్జఠరే యో నృణాం స్థితః ।। ౨౯.

అగ్ని, సరిగ్గా సంపాదించి నీళ్లలో అర్పించబడితే, అవభృథుడు అని తెలుసుకోవాలి. మనసులో కోరిక వల్ల పుట్టిన అగ్ని, మనుషుల కడుపులో ఉండే అగ్నే.

మన్యుమాన్ జాఠరస్యాగ్నేర్విద్వానగ్నిః సుతః స్మృతః। పరస్పరోచ్ఛ్రితః సోఽగ్నిర్భూతానాం హ విభుర్మహాన్ ।। ౨౯.

కోపంతో కూడిన జఠరాగ్ని, జ్ఞానంతో కూడి, అగ్నికి కుమారుడిగా గుర్తించబడతాడు. ఆ అగ్ని పరస్పరం పెరిగి, భూతాలలో గొప్పవాడుగా, శక్తివంతుడిగా నిలుస్తాడు.

పుత్రః సోఽగ్నేర్మన్యుమతో ఘోరః సంవర్త్తకః స్మృతః । పిబన్నపః స వసతి సముద్రే వఢవాముఖః ।। ౨౯.

అగ్నికి కోపంతో పుట్టిన కుమారుడు ఘోరమైన సంవర్తకుడు అని గుర్తించబడతాడు. అతడు నీళ్లను తాగుతూ, సముద్రంలో వడవాముఖంతో నివసిస్తాడు.

సముద్ర వాసినః పుత్రః సహరక్షో విభావ్యతే। సహరక్షసుతః క్షామో గృహాణి స దహేన్నౄణామ్ ।। ౨౯.

సముద్రవాసి కుమారుడు సహరక్షుడితో కలసి గుర్తించబడతాడు. సహరక్షుని కుమారుడు క్షీణుడై, మనుషుల ఇళ్లను కాల్చేస్తాడు.

క్రవ్యాదోఽగ్నిః సుతస్తస్య పురుషానత్తి యో మృతాన్ । ఇత్యేతే పావకస్యాగ్నేః పుత్రా హ్యేవం ప్రకీర్తితాః ।। ౨౯.

క్రవ్యాదుడనే అగ్ని అతని కుమారుడు, చనిపోయిన మనుషులను భక్షిస్తాడు. ఇలా పావకాగ్నికి కుమారులు వివరించబడ్డారు.

తతః శుచేస్తు యైః సౌరేర్గన్ధర్వైరసురావృతైః। మథితో యస్త్వరణ్యాం వై సోఽగ్నిరగ్నిః సమిధ్యతే ।। ౨౯.

తర్వాత శుచియగ్ని, గంధర్వులు అసురులతో చుట్టుముట్టి అడవిలో మథించి వెలిగించిన అగ్ని, అగ్నిగా ప్రబలుతుంది.

ఆయుర్నామాథ భగవాన్ పశౌ యస్తు ప్రణీయతే। ఆయుషో మహిమాన్ పుత్రః స శావాన్నామతః సుతః ।। ౨౯.

ఆయుర్ అనే భాగ్యవంతుడు, పశువులో నడిపించబడే వాడు, ఆయుషుని కుమారుడు. అతని కుమారుడు శావాన్ అని పిలవబడతాడు.

పాకయజ్ఞేష్వభిమానీ సోఽగ్నిస్తు సవనః స్మృతః। పుత్రశ్చ సవనస్యాగ్నేరద్భుతః స మహాయశాః ।। ౨౯.

పాకయజ్ఞాలలో అధిపతిగా ఉండే అగ్ని సవనుడు అని పిలవబడతాడు. సవనాగ్నికి కుమారుడు అధ్భుతుడు, అతడు మహా కీర్తిని పొందినవాడు.

వివిచిస్త్వద్భుతస్యాపి పుత్రోఽగ్నేః స మహాన్ స్మృతః। ప్రాయశ్చిత్తేఽథ భీమానాం హుతం భుహ్క్తే హవిః సదా ।। ౨౯.

వివిచి కూడా అధ్భుతుని కుమారుడిగా, గొప్ప అగ్నిగా గుర్తించబడతాడు. భయంకరమైన ప్రాయశ్చిత్తయజ్ఞాలలో, ఎప్పుడూ హవిస్సును భుజిస్తాడు.

వివిచేస్తు సుతో హ్యర్కో యోఽగ్నిస్తస్య సుతాస్త్విమే। అనీకవాన్ వాసృజవాంశ్చ రక్షోహా పితృకృత్తథా। సురభిర్వసురత్నాదౌ ప్రవిష్టో యశ్చ రుక్మవాన్ ।। ౨౯.

వివిచికి కుమారుడు అర్కుడు. అతని కుమారులు వీరే: అనీకవాన్, వాసృజవాన్, రక్షోహా, పితృకృత్, సురభి, వసురత్నాది ఇతరులలో ప్రవేశించినవాడు, రుక్మవాన్.

శుచేరగ్నేః ప్రజా వహ్నయస్తు చతుర్ద్దశ। ఇత్యేతే వహ్నయః ప్రోక్తాః ప్రణీయన్తేఽధ్వరేషు యే ।। ౨౯.

శుచియగ్నికి పౌత్రులు పద్నాలుగు అగ్నులు. యజ్ఞాలలో నడిపించబడే ఈ అగ్నులు వివరించబడ్డాయి.

ఆదిసర్గే హ్యతీతా వై యామైః సహ సురోత్తమైః। స్వాయమ్భు వేఽన్తరే పూర్వమగ్నయస్తేఽభిమానినః ।। ౨౯.

ఆదిసృష్టిలో, ఉత్తమ దేవతలు, యములతో కలసి, స్వాయంభువాంతరంలో, అహంకారంతో ఉన్న అగ్నులు ముందుగా ఉన్నారు.